ABDULLÂH-I İLÂHÎ’NİN (ö. 896/1491) HAYATI VE ZÂDÜ’L-MÜŞTÂKÎN ADLI ESERİNDEKİ BAZI TASAVVUFİ KAVRAMLAR
Öz
Abdullâh-ı İlâhî, XV. yüzyıl Osmanlı döneminde yaşamış Melâmî meşreb sufilerden biridir. İlâhî içinde bulunduğu asrın önemli sayılabilecek âlimlerinden zâhiri ve bâtıni ilimler olmak üzere dönemin ilim meclislerinden istifade etmiştir. Bazı meşhur hocalarından birtakım zahiri ilimleri aldıktan sonra Ubeydullah Ahrâr’ın (ö. 895/1490) yanında seyrü sülûkunu tamamlamıştır. Buradan aldığı Nakşî-Melâmî kültürü Anadolu topraklarında gerek sözlü gerek yazılı olarak yaymaya çalışmıştır. İlâhî’nin düşünceleri ve eserleri kısa sürede halk nezdinde yayılmıştır. Birçok kitap kaleme almış olan İlâhî’nin eserlerinden biri de Zâdü’l-Müştâkîn’dir. ‘Özlem Duyanların Yol Azığı’ anlamına gelen bu eser sadece tarikat erbâbına değil; tüm insanlara dünya yolculuğunda bir azık niteliği taşımaktadır. Netice olarak çalışmamızda İlâhî’nin hayatı ve Zâdü’l-Müştâkîn adlı eserinde geçen tasavvufi kavramları ele almaya çalışacağız.
Anahtar Kelimeler
Abdullâh-ı İlâhî, Zâdü'l-Müştâkîn, Tasavvuf, Melâmîlik, Ahlak
Kaynakça
- Aclûnî, İsmail b. Muhammed, Keşfü’l-Hafâ ve Müzilü’l-İlbâs, Darü’l-Kütübü’l-İlmiyye, Beyrut 1997.
- Ahmed, Ebû Abdillah Ahmed b. Muhammed, Müsned, Çağrı Yayınları, İstanbul, 1982.
- Ayverdi, Ekrem Hakkı, Osmanlı Mimarisinde Fatih Devri (855/886-1451/1481),Baha Matbaası, İstanbul 1974.
- Buhârî, Ebû Abdullah Muhammed b. İsmail b. İbrâhim, ‘‘el-Câmiu’s-Sahîh’’, el-Kütübü’s-Sitte, haz. Sâlih b. Abdülazîz, Dâru’s-Selâm, Riyad, 1421/2000.
- Cebecioğlu, Ethem, Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü, Rehber Yayınları, Ankara 1997.
- Suyûtî, Celâleddin b. Ebû Bekir, el-Câmiu’s-Sağîr fî Ehâdîsi’l-Beşâiri’n-Nezîr, Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, Beyrut 1990.
- Demir, Hiclâl,“Şairler Menbaı Vardar Yenicesi ve Vardar Yeniceli Üç Şair Hayretî, Usulî, Hayalî”, Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi I, İstanbul 2014.
- Demirli, Ekrem, Abdullah-ı İlâhî’nin Keşfü’l-Vâridât Adlı Eserinin Tahkiki, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 1995.
- Devellioğlu, Ferit, Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lügat, Aydın Kitapevi, Ankara.
- Erkaya, Mahmud Esad, Kur’an Kaynaklı Tasavvuf Kavramları, Otto Yayınları, Ankara 2017.