Dergimiz, bilimsel araştırmalarda şeffaflık, akademik dürüstlük, hesap verebilirlik, veri gizliliği ve yayın etiği ilkelerine sıkı sıkıya bağlıdır. Dünyada ve Türkiye’de akademide yaygınlaşan Üretken Yapay Zekâ (GenAI) ve yapay zekâ destekli teknolojilerin dergi süreçlerimizde etik, sorumlu ve şeffaf kullanımını sağlamak amacıyla bu politika metni hazırlanmıştır.

Bu politikanın oluşturulmasında Yayın Etiği Komitesi (COPE) ilkeleri, YÖK Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Faaliyetlerinde Üretken Yapay Zekâ Kullanımına Dair Etik Rehber ve TÜBİTAK ULAKBİM Destek Süreçlerinde Üretken Yapay Zekânın (ÜYZ) Sorumlu ve Güvenilir Kullanımı Rehberi ile ulusal/uluslararası akademik yayın standartları dikkate alınmıştır.

1. Genel İlkeler ve Öznel Üretim

İnsanın Entelektüel Liderliği: Dergimiz, teknolojik araçların akademik araştırmalarda insana yalnızca yardımcı olabileceği ilkesini benimser; yapay zekâyı hiçbir koşulda entelektüel üretimin veya akademik özgünlüğün öznesi olarak tanımlamaz.

Telif ve Yasal Sorumluluk: Yapay zekâ araçları tüzel kişiliğe ve hukuki ehliyete sahip olmadıklarından çalışmanın telif hakkını, intihal, sahtecilik ve çıkar çatışması gibi hukuki/etik sorumluluklarını üstlenemezler. Bu nedenle yapay zekâ sistemleri makalelerde yazar veya ortak yazar olarak gösterilemez.

Nihai Sorumluluk: Yapay zekâ tarafından düzenlenen veya katkı sunulan kısımlar da dâhil olmak üzere, çalışmadaki tüm bilgilerin doğruluğundan, özgünlüğünden, içerik bütünlüğünden ve telif haklarından tamamen yazarlar sorumludur.

2. Yazarlar İçin Kurallar ve Sınırlandırmalar

A. İzin Verilen Kullanım Alanları ve Sınırları

Yazarlar, beyan etmek ve şeffaflık ilkesine uymak şartıyla yapay zekâ araçlarından aşağıdaki sınırlı alanlarda faydalanabilirler:

Dil ve Üslup Düzenlemesi: Metnin imla, gramer, dil bilgisi ve üslup tutarlılığının kontrol edilmesi ve iyileştirilmesi.

Literatür Taraması ve Veri İşleme: Geniş literatür verilerinin veya araştırmaya konu alan verilerinin analizi/kategorizasyonunda yardımcı araç olarak kullanılması.

B. Yasak Olan Kullanımlar

Temel Bölümlerin ve Argümanların Yazımı: Makalenin öz (abstract), giriş, tartışma, sonuç, değerlendirme ve kaynakça gibi temel bölümleri ile bilimsel argümanlar ve özgün çıkarımların yapay zekâya yazdırılmaması gerekmektedir.

Metin Tenkiti, İçerik ve Kavramsal Analiz: Klasik metinlerin, dini/edebi dokümanların, transkripsiyonların, meal, şerh ve analizlerin ham/direkt yapay zekâ çıktısı olarak makaleye dahil edilmesi kabul edilmez.

Görsel ve Alan Verisi Manipülasyonu: Araştırmanın doğrudan konusu yapay zekânın kendisi değilse; saha araştırması verilerini, halk bilimi/sosyoloji/ilahiyat dokümanlarını veya fotoğrafları yapay zekâ ile üretmek, değiştirmek veya manipüle etmek kabul edilemez.

Hassas Veri ve Gizlilik İhlali: Kişisel/hassas veriler anonimleştirilmeden ve ilgili platformun veri gizliliği garantisi bulunmadan yapay zekâ platformlarına yüklenemez.

Uydurma (Halüsinasyon) Kaynak ve Veri: Yapay zekâ tarafından üretilen hayali/uydurma atıfların, gerçekte olmayan halk anlatılarının, tarihi belgelemenin veya kaynakların kullanımı "bilimsel yanıltma ve sahtecilik" suçu sayılır.

C. Beyan Zorunluluğu

Yapay zekâ araçlarının hangi aşamada (dil kontrolü, veri analizi vb.), hangi amaçla, hangi aracın hangi sürümü/modeli kullanılarak dâhil edildiği ÇÜİFD Yapay Zekâ Etik Beyan ve Taahhüt Formu’nda açıkça belirtilmelidir.

Dipnot ve kaynakça kısmında yapay zekâ bir kaynak olarak gösterilemez.

Yazarlar, yapay zekâ kullanımlarına dair ayrıntıları dergimiz sistemine yüklenen ÇÜİFD Yapay Zekâ Etik Beyan ve Taahhüt Formu’nu 
8bcd/127b/d38a/6a636d306f3845.89651308.docx doldurarak beyan etmekle yükümlüdür.

3. Editörler ve Yayın Kurulu İçin Kurallar

Kör İnceleme ve Gizlilik: Dergimiz, makale değerlendirme süreçlerinde Kör Editörlük, Kör Yayın Kurulu ve Çift Kör Hakemlik sistemini uygular. Editörler ve Yayın Kurulu üyeleri, değerlendirilmek üzere gelen aday makaleleri, özetleri veya görselleri üçüncü taraf yapay zekâ sistemlerine yükleyemezler.

Yazışma ve Karar Süreçleri: Hakem-yazar yazışmaları, karar süreçleri ve hakem raporlarının incelenmesi yapay zekâ platformları üzerinden yürütülemez.

Sınırlı Editoryal Kullanım: Editörler yalnızca dergi yönetiminin açık onayı ile editoryal iş akışının belirli aşamalarında (intihal taraması, ilk biçimsel uygunluk denetimi, yapay zekâ tespit yazılımları vb.) yapay zekâ araçlarını kullanabilirler. Editörler tarafından yalnızca dil kontrolü veya intihal yazılımları çerçevesinde, makalenin kişisel veri içermeyen başlık veya anahtar kelimeler gibi sınırlı kısımları işlenebilir

Beyan Denetimi: Editörler ve Yayın Kurulu, yazarların sunduğu yapay zekâ beyanlarının doğruluğunu ve politikadaki sınırlara uygunluğunu denetlemekle yükümlüdür.

4. Hakemler İçin Kurallar

Fikrî Mülkiyet ve Gizlilik İhlali: Hakemler, değerlendirmek üzere aldıkları makale metinlerini, ham verileri veya görselleri yapay zekâ araçlarına yükleyemezler. Bu eylem, yazarın fikrî mülkiyet haklarının ve çalışmanın gizliliğinin açık bir ihlalidir.

Yapay Zekâ Hakemliği Yasağı: Hakem raporları yapay zekâya yazdırılamaz. Değerlendirmeler, yalnızca atanan hakemin kendi akademik uzmanlığı ve yetkinliği doğrultusunda kaleme alınmalıdır.

İhlal Bildirimi: Hakemler, inceledikleri makalede beyan edilmemiş veya etik dışı üretken yapay zekâ kullanımı şüphesi duyduklarında durumu derhâl Editörlük birimine bildirmelidir.

5. Politika İhlali Durumunda İzlenecek Süreç

Yazarlar İçin: Beyan edilmemiş yoğun yapay zekâ kullanımı, sahte kaynakça/veri üretimi veya gizlilik ihlali tespiti durumunda makale reddedilir/yazara iade edilir. Bu durumdaki yazarlardan ileriye dönük yeni yazı kabul edilip edilmeyeceği veya engellemenin süresi Yayın ve Editörler Kurulu kararıyla belirlenir.

Kanıt/Döküm Talebi: Şüphe durumunda Editörlük, yazardan yapay zekâ araçlarına verilen komutların (prompt) ve ham veri setlerinin dökümünü talep etme hakkına sahiptir.

Hakem ve Yayın Kurulu İçin: Yapay zekâya makale yükleyen veya yapay zekâ aracılığıyla hakemlik/editörlük yaptığı tespit edilen kişilerin görevleri derhal iptal edilir.

Yayımlanmış Makaleler: Bu politikaya aykırı şekilde yayımlandığı sonradan tespit edilen makaleler için düzeltme (corrigendum) yayımlanabilir veya makale geri çekilebilir (retraction).

Yasal Bildirim: Yapay zekânın usulsüz kullanımından doğan tüm etik ve yasal sorumluluk kullanıcıya aittir. Gerekli görülen durumlarda ihlal, ilgili kişinin bağlı olduğu kuruma ve resmî makamlara bildirilebilir.

6. Politikanın Güncellenmesi

Yapay zekâ teknolojilerinin gelişim hızına, kapasite değişimlerine ve ulusal/uluslararası etik kurumların (COPE, YÖK, TÜBİTAK vb.) yayımlayacağı yeni rehberlere bağlı olarak bu politika metni dergi yönetimi tarafından düzenli olarak güncellenecektir.