FEHÎM-İ KADÎM’İN HEP REDİFLİ GAZELİNİN ANLAMBİLİM AÇISINDAN İNCELENMESİ

Tuğçe Yaşa

doi:10.32321/cutad.428816

FEHÎM-İ KADÎM’İN HEP REDİFLİ GAZELİNİN ANLAMBİLİM AÇISINDAN İNCELENMESİ

Öz

ÖZET

Edebî bir metni anlamak, açıklamak veya tanıtmak için geçmişten günümüze pek çok yöntemin geliştirildiği bilinmektedir. Klâsik Türk şiiri bünyesinde barınan çok katmanlılık sayesinde farklı bakış açılarıyla okunmaya müsait bir yapı arzeder. Anlambilim bu bakış açılarından birisidir. Anlambilimin amacı, anlamın doğasını özenli ve mantıklı bir biçimde bulgulamak ve mümkün olduğu kadar dilsel örnekler kullanarak kavramsal çözümlemeler yapmaktır. Bu noktada çağrışımlar, duygu değeri, sapmalar, zıt ve paralel anlamlı kelime ve cümleler, soyut-somut unsurlar anlambilimin inceleme konuları arasında sayılabilir. Klâsik Türk şiirinin, bu tür modern yöntemlerle incelenmesi, günümüz insanı için, bu metinleri sadece edebiyat tarihine ait olmaktan kurtarması açısından önemlidir.

17. yüzyılda önemli temsilciler yetiştiren Sebk-i Hindî akımının bir özelliği olarak şairler sözden çok mânâya, gerçekten ziyade hayale önem verirler. Dış dünyadan çok içe yönelen şairleri anlamak niyetiyle bu çalışmada 17. yüzyıl Sebk-i Hindî şairlerinden Fehîm-i Kadîm’in hep redifli gazeli, önce Klâsik metin şerhi yöntemiyle sonra da çağdaş edebî kuramlardan biri olan ve dilin anlam boyutunu inceleyen anlambilim yöntemiyle incelenecek, makalede hem biçim hem de muhteva üzerinde durularak şairin kelimelerin çağrışım gücünden ve duygu değerinden ne derece istifade ettiği gözler önüne serilecektir.

Anahtar Kelimeler

Dilbilim,Anlambilim,Fehîm-i Kadîm,Gazel,Şerh

Kaynakça

Akkuş, Mücahit (2017). "Anlambilim Açısından Bir Tıp Metni İncelemesi “Tercüme-i Ebubekir Er-Razi". Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 10/1, 611-628.
Aksan, Doğan (2016). Şiir Dili ve Türk Şiir Dili. Ankara: Bilgi Yay.
------------------ (2017). Anlambilim, Anlambilimin Konuları ve Türkçenin Anlambilimi. Ankara: Bilgi Yay.
Akün, Ömer Faruk (1994). “Dîvân Edebiyatı”. Diyanet İslam Ansiklopedisi. 389-427, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı.
Batislam, Hanife Dilek (2007). “Tarih ve Kültür Kaynağı Olarak Hasb-i Hâller”. TÜBAR-XXII 2007-Güz, 29-42.
Bilkan, Ali Fuat (2015). 17. Yüzyıl Türk Edebiyatı, “Klâsik Estetikte Yeni Yönelişler”. Ankara: Akçağ Yay.
Çapan, Pervin (1990). “Fuzûlî’nin Hasbihâl Tarzındaki Şiirlerine Dâir”. Millî Eğitim Dergisi. 97, 40-43.
--------------------(2005). “Şeyh Gâlib’de Ateş İmajına Dâir”. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi. 12, 137-166.

------------------- (2005). Mustafa Safâyî Efendi, Tezkire-i Safâyî, (Nuhbetü’l Âsâr Min Fevâ’idi’l- Eş’âr) İnceleme-Metin-İndeks. Ankara: AKM Yay.
Çavuşoğlu, Mehmet (2017). Necâti Bey Dîvânı’nın Tahlili. İstanbul: Kitabevi Yay.
Demirel, Şener (2006). “17. Yüzyıl Sebk-i Hindî Şairlerinden Nâilî ve Fehîm’ in Şiirlerinde Somutlaştırma veya Alışılmamış Bağdaştırmalar, Sözde ve Anlamda Farklılaşma”, İstanbul: Turkuaz Yayınları, 34-88.
Devellioğlu, Ferit (2010). Osmanlıca- Türkçe Ansiklopedik Lûgat. Ankara:Aydın Kitabevi.
Dilçin, Cem (2011). “Divan Şiirinde Gazel”. Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi, Türk Şiiri “Divan Şiiri” Özel Sayısı. Ankara: TDK Yay.
----------------- (2013). Yeni Tarama Sözlüğü. Ankara: TDK. Yay.
Ergin, Muharrem (2009). Üniversitelerin İçin Türk Dili. İstanbul: Bayrak Yay.
Erkal, Abdulkadir (2009). Dîvân Şiiri Poetikası (17.Yüzyıl). Ankara: Birleşik Yay.
Günay, V. Doğan (2013). Söylem Çözümlemesi. İstanbul: Papatya.
Hazar Mehmet, vd. (2013). Türk Anlam Bilimi Terimleri Sözlüğü. Konya: Eğitim.
İpekten, Haluk (2008). Eski Türk Edebiyatı Nazım Şekilleri ve Aruz. İstanbul: Dergâh Yay.
İsen, Mustafa (1997). Ötelerden Bir Ses. Ankara: Akçağ Yay.
Kaplan Mehmet (2012). Tevfik Fikret “Devir, Şahsiyet, Eser. İstanbul: Dergâh Yay.
Kılıç, Veysel (2009). Anlambilime Giriş “Temel Kavramlar. İstanbul: Papatya Yay.
Kıran, Ayşe Eziler (2005). “Şiir Çözümlemesi Dilbilimsel Yöntemler ve Araçlar”. Türkbilig/Türkoloji Araştırmaları Dergisi. 6/10, 17-33.
Kıran, Zeynel, vd. (2002). Dilbilime Giriş. Ankara: Seçkin Yay.
Kocatürk, Vasfi Mahir (2016). Büyük Türk Edebiyatı Tarihi. İstanbul: İstanbul Kültür Üniversitesi Yay.
Kurnaz, Cemal (2012). Hayalî Bey Dîvânı’nın Tahlili. Ankara: Kurgan Edebiyat.
Lanson, Gustave (2017). Edebiyat Tarihinde Usûl (Çev. Yusuf Şerif Kılıçel). İstanbul: Büyüyen Ay Yay.
Pala, İskender (1989). Ansiklopedik Dîvan Şiiri Sözlüğü. Ankara: Akçağ Yay.
Sefercioğlu, M. N. (2001). Nev’î Dîvânının Tahlili. Ankara: Akçağ Yay.
Şentürk, Ahmet Atilla (2016). Osmanlı Şiiri Kılavuzu 1. İstanbul: OSEDAM.
Tamba- Mecz I. (1998). Anlambilim (Çev. Necmettin Sevil). İstanbul: İletişim Yay.
Tanpınar, Ahmet Hamdi (1970). Yaşadığım Gibi. İstanbul: Türkiye Kültür Enstitüsü.
-------------------------------(1982). 19. Asır Türk Edebiyatı Tarihi. İstanbul: Çağlayan.
Tarlan, Ali Nihad (2017). Edebiyat Meseleleri. Ankara: Akçağ Yay.
Tökel, Dursun Ali (2002). “Bir Gazel Anlambilimle Nasıl Anlaşılır?”. Dergâh, Ağustos, 150, 10-11, 23.
------------------------(2007). “Dîvân Şiiri’ne Modern Metin Çözümleme Yöntemlerinden Bakmak”. Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic. 2/3, 535-555
----------------------- (2016). Dîvân Şiirinde Şahıslar Mitolojisi. İstanbul: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Yay.
TÜRKÇE SÖZLÜK (2005). Ankara: TDK Yay.
Ullmann, Stephen (1978). “Anlambilimi” (Çev. Ahmet Kocaman). Türk Dili, 36, 355-363.
Uludağ, Süleyman (2012). Tasavvuf Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Kabalcı Yay.
Üzgör, Tahir (1991). Fehîm-i Kadîm, Hayatı, Sanatı, Dîvân’ı ve Metnin Bugünkü Türkçesi. Ankara: TDK Yay.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Dilbilim, Sanat ve Edebiyat

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Tuğçe Yaşa ^*
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2018

Gönderilme Tarihi

30 Mayıs 2018

Kabul Tarihi

8 Haziran 2018

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2018 Cilt: 3 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.32321/cutad.428816

IZ

https://izlik.org/JA63TE42YD

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Yaşa, T. (2018). FEHÎM-İ KADÎM’İN HEP REDİFLİ GAZELİNİN ANLAMBİLİM AÇISINDAN İNCELENMESİ. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 3(1), 182-214. https://doi.org/10.32321/cutad.428816

AMA

1.Yaşa T. FEHÎM-İ KADÎM’İN HEP REDİFLİ GAZELİNİN ANLAMBİLİM AÇISINDAN İNCELENMESİ. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi. 2018;3(1):182-214. doi:10.32321/cutad.428816

Chicago

Yaşa, Tuğçe. 2018. “FEHÎM-İ KADÎM’İN HEP REDİFLİ GAZELİNİN ANLAMBİLİM AÇISINDAN İNCELENMESİ”. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi 3 (1): 182-214. https://doi.org/10.32321/cutad.428816.

EndNote

Yaşa T (01 Haziran 2018) FEHÎM-İ KADÎM’İN HEP REDİFLİ GAZELİNİN ANLAMBİLİM AÇISINDAN İNCELENMESİ. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi 3 1 182–214.

IEEE

[1]T. Yaşa, “FEHÎM-İ KADÎM’İN HEP REDİFLİ GAZELİNİN ANLAMBİLİM AÇISINDAN İNCELENMESİ”, Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, c. 3, sy 1, ss. 182–214, Haz. 2018, doi: 10.32321/cutad.428816.

ISNAD

Yaşa, Tuğçe. “FEHÎM-İ KADÎM’İN HEP REDİFLİ GAZELİNİN ANLAMBİLİM AÇISINDAN İNCELENMESİ”. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi 3/1 (01 Haziran 2018): 182-214. https://doi.org/10.32321/cutad.428816.

JAMA

1.Yaşa T. FEHÎM-İ KADÎM’İN HEP REDİFLİ GAZELİNİN ANLAMBİLİM AÇISINDAN İNCELENMESİ. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi. 2018;3:182–214.

MLA

Yaşa, Tuğçe. “FEHÎM-İ KADÎM’İN HEP REDİFLİ GAZELİNİN ANLAMBİLİM AÇISINDAN İNCELENMESİ”. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, c. 3, sy 1, Haziran 2018, ss. 182-14, doi:10.32321/cutad.428816.

Vancouver

1.Tuğçe Yaşa. FEHÎM-İ KADÎM’İN HEP REDİFLİ GAZELİNİN ANLAMBİLİM AÇISINDAN İNCELENMESİ. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi. 01 Haziran 2018;3(1):182-214. doi:10.32321/cutad.428816