Belediyelerde Borçlanma ve Borç Yönetimi: Sorunlar ve Çözüm Önerileri

Öz

Mali özerklik anlayışının yaygınlaşmasının bir sonucu olarak gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin çoğunda hizmet sunumunda etkinliğin sağlanması ve gelir gider dengesizliğinin azaltılması adına belediyelere iç ve dış piyasalardan borçlanma yoluyla finans sağlama yetkisi verilmiştir. Bu kapsamda borçlanma belediyelerin sıklıkla başvurduğu ve gerekli koşullar oluştuğu takdirde başvurması önerilen önemli bir finansman aracı haline dönüşmüştür. Türkiye’de de benzer bir süreç yaşanmış ve belediyelere iç ve dış piyasalardan borçlanabilme yetkisi tanınmıştır. Türkiye’de belediyelerin borçlanması ise birtakım usul ve esaslara tabi tutulmuştur. Ancak tüm bu kurallara rağmen gerek gelir ve gider yönetiminde yaşanan sorunlar, gerek borçlanmaya ilişkin mevzuat altyapısının yetersizliği, gerekse de uygulama hataları nedeniyle belediyelerin borçlanması ve dolayısıyla borç stoku zamanla artmıştır. Bu çalışmada belediyelerin borçlanma ve borç yönetimlerine ilişkin mevcut durum ortaya konularak yaşanan aksaklıklara ilişkin tespitler yapılmış ve bunlara ilişkin çözüm önerileri sunulmuştur. Araştırma özellikle mevzuat eksiklikleri ve uygulama hatalarından kaynaklı sorunları tespit etmiştir. Dolayısıyla çalışmanın mevzuat değişiklikleri hususunda önerileri ön plana çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Belediye borçlanması
• borçlanma mevzuatı
• borç yönetimi

Kaynakça

1. Acar, Y., 2019. Does Flypaper Effect Exist? New Evidence from Turkish Municipalities. Sosyoekonomi, 27(39), 55-68.
2. Ağcakaya, S. & Berkay, F., 2014. Türkiye'de Belediyelerin Borç Yapısının İncelenmesi: 1980-2013. Isparta, Süleyman Demirel Üniversitesi, 2689-2719.
3. Akbulak, Y., 2016. Türkiye'de Belediyelerin Borçlanması. Banka ve Finans Hukuku Dergisi, 5(20), 1511-1547.
4. Arıkboğa, Ü., 2016. Türkiye’de Belediyelerin Gelir Yapısı: Sorunlar ve Çözüm Önerileri. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(33), 276-297.
5. Bülbül, D., 2018. Yerel Yönetimler Maliyesi. 3. Baskı. Ankara: Turhan Kitabevi.
6. Çağıran Kendirli, H., Başaran, M. Ş. & Turan, H., 2015. 2464 Sayılı Kanun Kapsamında Belediye Gelirlerine Eleştirel Bir Bakış. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4(1), 117-127.
7. Çetinkaya, Ö. & Demirbaş, T., 2004. Türkiye’de Belediyelere İlişkin Borçlanma Mevzuatı, Borçlanma Yapısı ve Belediye Borçlanma Yapısının İncelenmesi. Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi, Sayı 8, 18-37.
8. Çetinkaya, Ö. & Demirbaş, T., 2010. Belediye Gelirlerinin Analizi ve Mali Özerklik Açısından Değerlendirilmesi. İstanbul Üniversitesi, Maliye Araştırma Merkezi Konferansları, 53. Seri, 1-18.

9. Çiçek, H. G. & Dikmen, S., 2020. Strategic Planning and Budgeting in Local Governments. içinde T. Akdemir & H. Kıral, düz. Public Financial Management Reforms in Turkey: Progress and Challenges - Volume 2. Singapur: Springer, 89- 104.
10. Çukur, A., 2020. Fiscal Decentralization and Macroeconomic Management in Turkey. içinde T. Akdemir & H. Kıral, düz. Public Financial Management Reforms in Turkey: Progress and Challenges, Volume 2. Singapur: Springer, 149-174.
11. Doğan, M. & Baş, A. İ., 2013. Bir Finansman Kaynağı Olarak Belediyelerde Borçlanma. Marmara Üniversitesi İ.İ.B.F. Dergisi, XXXIV(I), 293-315.
12. Egeli, H. & Diril, F., 2012. Türkiye’de Yerel Yönetimlerde Mali Özerklik ve Vergilendirme Yetkisi. Sayıştay Dergisi, Sayı 84, 25-44.
13. Farvacque-Vitkovic, C. & Kopanyi, M., 2014. Municipal Finance: A Handbook for Local Governments. Washington, D.C.: The World Bank.
14. Gölçek, A. G., 2016. Yerel Yönetimlerde Borçlanma. İller ve Belediyeler, Sayı 814, 62-68.
15. Gümüş , M. & Yereli, A. B., 2016. Yerel Yönetimlerin Finansmanında Yerel Yönetim Bankacılığı Uygulaması, İller Bankası Örneği ve Türkiye İçin Öneriler. Sosyoekonomi, 24(28), 209-234.
16. Güngör, H., 2009. Belediyelerde Borç Yönetimi. Ankara: Türkiye Belediyeler Birliği.
17. Güngör, S., 2011. Yerel Yönetimlerin Borçlanması. Akademik Bakış, Nisan – Mayıs – Haziran(24), 1-16.
18. Karabacak, N., 2013. Yerel Yönetı̇mlerde Esnek Bütçe Kısıtı: Kavram, Ülke Deneyimleri ve Türkiye. Sayıştay Dergisi, Sayı 90, 119-141.
19. Kazan, A., 2011. Türkiye'de Belediye Borçlarının Genel Bütçeye Etkileri: 1980– 2009 Dönemi Analizi, Ankara: Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi.
20. Kazan, A., 2017. The Effects of the Law no 6360 on the Financial Structures of Metropolitan Municipalities. Sayıştay, Ocak-Mart(104), 87-106.
21. Kazan, A., 2019. Belediyelerde Borç Yönetimi. İller ve Belediyeler Dergisi, Sayı 851-852, 8-12.
22. Kazan, A., 2024. Challenges and Turkish Public Financial Management. Ankara: Nobel.
23. Kılıç, V. C. & Kaya, E., 2021. Yerel Yönetimlerin Borçlanma Araçlarından Biri: Belediye Tahvilleri. Çağdaş Yerel Yönetimler Dergisi, 30(1), 47-69. Marmara Belediyeler Birliği, 2015. Belediyelerin Mali Sorunları ve Çözüm Önerileri Çalıştay Raporu, İstanbul.
24. Ökmen, M. & Koç, N., 2015. Türkiye’de Belediye Gelirleri İçinde Borçlanma ve Borçların Azaltılması İçin Öneriler. Yönetim ve Ekonomi, 22(2), 551-565.
25. Serbes, H., Aydemir, M., Çetinkaya, Ö. & Arlı, N., 2022. Analysis of Variables Affecting Municipal Borrowing with Quantile Regression in Turkey. Ege Akademik Bakış, 22(2), 139-154.
26. Serbes, H. & Çetinkaya, Ö., 2019. Türkiye’de Belediyelerin Mali Tablolar Temelinde Yabancı Kaynak Yapısının Analizi. International Journal of Social Inquiry, 12(2), 757-800.
27. Strateji ve Bütçe Başkanlığı, 2019. Program Bütçe Rehberi, Ankara.
28. Strateji ve Bütçe Başkanlığı, 2024. Bütçe Hazırlama Rehberi (2025-2027), Ankara.
29. Şahin İpek, E. A., 2018. Türkiye’de Belediye Gelirlerinin Değerlendirilmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi , 20(2), 1-19.
30. Tekdere, M. & Gürbüz, A. Ş., 2021. Türkiye’de Yerel Yönetimlerin Mali Sürdürülebilirliği: Ampirik Bir Analiz. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı 70, 77-96.
31. Tuna, M., Demir, E. & Bostancı, S., 2022. Belediye ve Bağlı İdarelerde Finansman Kaynağı Olarak Borçlanma Uygulamaları; Ankara Büyükşehir Belediyesi, EGO Genel Müdürlüğü ve Ankara Su ve Kanalizasyon İdaresi Örneği. Jass Studies-The Journal of Academic Social Science Studies, 15(89), 527-548.
32. Ulusoy, A. & Akdemir, T., 2009. Yerel Yönetimler ve Mali Özerklik: Türkiye ve OECD Ülkelerinin Karşılaştırmalı Analizi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(21), 259-287.
33. Ulusoy, A. & Akdemir, T., 2019. Mahalli İdareler. 11. Baskı. Ankara: Seçkin.
34. Ulusoy, A. & Tekdere, M., 2019. Türkiye’deki Belediyelerin Mali Sorunları ve Muhtemel Etkiler. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 4(2), 167-182.
35. Yılmaz, H., Emil, M. F. & Kerimoğlu, B., 2017. Yerel Yönetimler Maliyesi. 2. Baskı. Ankara: PYB Kurumsal Yönetim Planlama Proje Danışmanlık.
36. Yılmaz, H. H., 2013. Türkiye'de Belediyelerin Mali Yapıları ve Mali Farklılaşma, Ankara: Türkiye Belediyeler Birliği.
37. Yüksel, F., 2003. Belediye Gelirlerinde Yetersizlikler ve Alternatif Çözüm Önerileri. Selçuk Üniversitesi İİBF Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 3(6), 48-60.
38. Zafer, H., 2019. Görevi Kötüye Kullanma Suçu. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 25(2), 1557-1587.