Kır-kent dengesinin kurulmasında yeni bir yaklaşım: akıllı ekoköyler

Öz

Sanayi Devrimi ile hızlanan kentleşme süreci, kırsal alanların demografik ve ekonomik olarak zayıflamasına, çevresel dengenin ise bozulmasına yol açmıştır. Bu çalışma, kır ve kent arasındaki sürdürülebilir dengeyi yeniden tesis etmeyi amaçlayan bütüncül bir yerleşim modeli olarak ‘akıllı ekoköy’ kavramını incelemektedir. Araştırmada karma yöntem deseni benimsenmiş; nicel veriler 600 katılımcı ile gerçekleştirilen kapsamlı bir anket çalışmasıyla, nitel veriler ise Türkiye (Güneşköy, Yeryüzü, Hüsamettindere) ve Dünya (Sieben Linden, Ithaca, Solheimar, Auroville) örneklerinin karşılaştırmalı analiziyle elde edilmiştir. Türkiye ve Dünya’dan seçilen bu örnek köyler kendi kendine yeten ve ekolojik sistem kurma açısından en başarılı yerleşmeler olarak öne çıkmaktadır. Anket bulgularına göre, katılımcıların %85’inin ekoköy yaşamına istekli olduğu, tercihlerin ağırlıklı olarak Ege Bölgesi’ne ve tarımsal üretim odaklı modellere yöneldiği saptanmıştır. Mevcut literatür ve uygulama analizleri ışığında; yerel malzeme kullanımı, yenilenebilir enerji entegrasyonu, dijital yönetişim ve kooperatif temelli ekonomik yapıyı esas alan özgün bir yerleşim modeli önerilmiştir. Sonuç olarak, geliştirilen akıllı ekoköy önerisinin, kırsal kalkınmayı destekleyerek kentsel baskıyı hafifleteceği, doğayla uyumlu, kendi kendine yeten ve teknolojiyle desteklenmiş topluluk temelli sürdürülebilir yaşam biçimlerini teşvik ederek mekânsal dengeye stratejik katkı sağlayacağı ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Akıllı Ekoköy
• Kır-Kent Dengesi
• Sürdürülebilir Yerleşim
• Kırsal Kalkınma.

Kaynakça

1. Adalılar, S. N., Alkıbay, S., & Eser, Z. (2015). Ecovillages as a Destination and a Study of Consumer Approaches to Ecovillages. Procedia Economics and Finance, 23, 539-546. https://doi.org/10.1016/S2212-5671(15)00561-4
2. Asımgil, B. (2017). XVI. yüzyıldan günümüze ekoköylerin tanımlama yaklaşımlarına göre karakteristik özelliklerinin saptanması. Trakya University Journal of Engineering Sciences, 18(2), 95–111.
3. Brandner, C. (2025). The diverse powers of urban-rural linkages. Geography Compass, 19(1), Article e12751. https://doi.org/10.1111/gec3.12751
4. Cebir, G. İ., Eskidemir, K., Başcan, S., Yirmibeşoğlu, F., Baykar, N., & Kuruoğlu, M. (2019, Kasım). Sürdürülebilir kırsal yerleşim oluşturma bağlamında bir ekoköy modeli önerisi [Sözlü sunum]. 4. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Kongresi (UBAK), Yalova, Türkiye.
5. Chai, Q. M., Fu, S., & Wen, X. Y. (2020). Modelling the implementation of NDCs and the scenarios below 2°C for the Belt and Road countries. Ecosystem Health and Sustainability, 6(1), Article 1766998. https://doi.org/10.1080/20964129.2020.1766998
6. Dias, M. A., Loureiro, C. F. B., & Souza, C. M. (2017). The meaning and relevance of ecovillages for the construction of sustainable societal alternatives. Ambiente & Sociedade, 20(3), 79–96. https://doi.org/10.1590/1809-4422asoc0092r1v2032017
7. Erdinç, E., & Kariptaş, F. S. (2015). Kentlerden yorulan insanların kaçış alanları Eko- Köyler. Yeşil Bina Dergisi. http://www.yesilbinadergisi.com/edergi/21/50/index.html
8. Gaia Trust. (2022, 2 Şubat). Ekoköyler için yer seçimi mevzusu: Nereye kurmalı? https://gaiadergi.com/ekokoyler-icin-yer-secimi-mevzusu-nereye-kurmali/ Gaia Education (2006). Ecovillage Design Education Curriculum. Findhorn.

9. GEN Europe (GEN). (2022). Events . https://gen-europe.org/what-we-do/events/
10. Giani, A. (2011). Novelties, Retro-İnnovation and Fantacy: Torri Superiore Ecovillage as a Form Resistance to the Abandonment of Rural Marginal Areas in Italy. Master Thesis, Department of Social Sciences, Wageningen University.
11. Gilman, R., & Gilman, D. (1991). Ecovillages and sustainable communities: A report for Gaia Trust. Context Institute.
12. Güleryüz, M. (2013). Bir ütopya hareketi olarak ekoköyler: Türkiye’deki örnekler üzerine bir inceleme [Yüksek lisans tezi, İstanbul Kültür Üniversitesi].
13. Jackson, H. (1998, Eylül). What is an ecovillage? Gaia Trust Education Seminar. http://www.gaia.org/gaia/ecovillage/whatis/
14. Kara, E. (2014). Ekolojik kaygı temelli yerleşimlerde sürdürülebilirlik paradigmasının farklı boyutlarıyla incelenmesi: Ekoköyler [Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi].
15. Kayacan, T., & Özmen, E. (2021). Kentsel stres kavramı ve kentsel stresi azaltmak. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (25), 295–305. https://doi.org/10.31590/ejosat.956789
16. Kuruoğlu, M., Başcan, S., Eskidemir, K., Cebir, G. İ., Yirmibeşoğlu, F., & Baykara, N. (2019, Nisan). Ecovillages as sustainable placement types: A model search for Turkey. ISBS 2019 - 4th International Sustainable Buildings Symposium, Dallas, TX, USA.
17. Kuruoğlu, M., Çınar, H. S., & Yirmibeşoğlu, F. (2021). Eco-village initiatives in Turkey and a new alternative life. Current Urban Studies, 9(3), 543–559. https://doi.org/10.4236/cus.2021.93038
18. Meijering, L. (2006). Making a Place of Their Own: Rural Intentional Communities in Nor- thwest Europe. Ph.D Thesis, Groningen: University of Groningen.
19. Meijering, L., Hoven, B., & Huigen, P. (2007). Constructing Ruralities: The Case of the Hobbitstee, Netherlands. Journal of Rural Studies, 23, 357-366. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2007.01.002
20. Moravčíková, D., & Fürjészová, T. (2018). Ecovillage as an alternative way of rural life: Evidence from Hungary and Slovakia. European Countryside, 10(4), 693–710. https://doi.org/10.2478/euco-2018-0036
21. Özmen, T., Özmen, E., Taşkın, S., & Bulut, S. (2022). Akıllı ulaşım uygulamaları özelinde Manisa ili incelemesi. Akıllı Ulaşım Sistemleri ve Uygulamaları Dergisi, 5(1), 1–21.
22. Smith, M. E., Engquist, A., Johnston-Zimmerman, C. K., Algara, M., Gilliland, B., Kuznetsov, Y., & Young, A. (2015). Neighborhood formation in semi-urban settlements. Journal of Urbanism: International Research on Placemaking and Urban Sustainability, 8(2), 173–198. https://doi.org/10.1080/17549175.2014.891157
23. Takeuchi, K., Namiki, Y., & Tanaka, H. (1998). Designing eco-villages for revitalizing Japanese rural areas. Ecological Engineering, 11(1-4), 177–197. https://doi.org/10.1016/S0925-8574(98)00032-4
24. Walker, L. (2005). Ecovillage at Ithaca: Pioneering a sustainable culture. New Society Publishers.
25. Westskog, H., Winther, T., & Aasen, M. (2018). The creation of an ecovillage: Handling identities in a Norwegian sustainable valley. Sustainability, 10(7), Article 2074. https://doi.org/10.3390/su10072074
26. Zeybek, O. (2014). Eğitim turizminde yeni bir alan: Ekoköyler. III. Disiplinlerarası Turizm Araştırmaları Kongresi, Kuşadası, Aydın, 4-5 July 2014, 758-771.ada