TASAVVUF MÛSİKÎSİ DERNEKLERİ FEDERASYONU’NUN TÜRK DİN MÛSİKÎSİ UYGULAMALARI

Öz

Bu çalışmada İstanbul Bağcılar’da kurulmuş, Kâdirî ve Rifâî temelli bir tarikat olan Cevherîliğin Türk din mûsikîsi uygulamalarının ortaya konulması amaçlanmıştır. Öncelikle Cevherîliğin kurulmasındaki tarihsel sürece değinilmiş, akabinde kültürel anlamda yayılmasını sağlayan Tasavvuf Mûsikîsi Dernekleri Federasyonu’nun mûsikî faaliyetleri ele alınmıştır. Arşivler, mülâkatlar ve gözlemler neticesinde Cevherîliğin mûsikî ile ilişkisi saptanmış, zikirde icrâ edilen mûsikî türleri ve tekkeye ait besteler tespit edilmiştir. Buna ilâveten, yapılan araştırmalar sonucunda elde edilen ses kayıtları, nota arşivleri vesilesiyle tekkeye mahsus eserler düzenlenerek notaya alınmış ve Türk din mûsikîsi repertuvarının yeni eserlerle tanışması amaçlanmıştır. Salâvat, imâmet, tesbihât, istiğfar, terâvih tertibi, kaside ve ilâhiler gibi türler tekkede icrâ edilmekte ve özellikle uşşak, rast, hicaz, segah makamındaki salâvat ve tesbihâtın besteleri tekkeye mahsus olarak okunmaktadır. Ayrıca meşk akşamları da tertip edilmekte ve birçok ilâhi, şuğl, tevşih, nefes, mersiye vb. besteli türler okunmaktadır. Yapılan bu çalışmanın problem durumu “Cevherîliğin zikir ve mûsikî ilişkisi uyumlu mudur? Cevherîliğin Türk din mûsikîsi’ndeki yeri nedir?” olarak tespit edilmiştir. Yöntem olarak çalışmamızda nitel araştırma yöntemlerinden kaynak tarama, veri toplama, örnekleme, karşılaştırma, kaynak gösterme gibi yöntemlere başvurulmuştur. Bu çalışmanın önemini ise, Cevherîliğin mûsikîyi etkili bir şekilde kullanması, birçok mûsikîşinas ve bestekâr yetiştirmesi sebebiyle mûsikî ile ilişkisinin önem arz etmesi olarak ifâde edebiliriz.

Anahtar Kelimeler

• Türk Din Mûsikîsi
• Tekke Mûsikîsi
• Tasavvuf Mûsikîsi Dernekleri Federasyonu
• Zikir
• Tasavvuf.

Turkish Religious Music Practices of the Sufi Music Associations Federation

Öz

This study aims to reveal the Turkish religious music practices of Jawharism, a sect based on Qadiri and Rifai, founded in Bagcilar, Istanbul. The historical process of the establishment of Jawharism was firstly mentioned, and then the musical activities of the "Association for the Promotion and Sustenance of Sufi Music and Culture", which enabled it to spread in a cultural sense, were discussed. As a result of archives, interviews and observations, the relationship of Jawharism with music was determined, the types of music performed in the dhikr and the compositions belonging to the lodge were identified. In addition, through the sound recordings and note archives obtained as a result of the research, the works specific to the lodge were arranged and notated, and it was aimed to introduce the Turkish religious music repertoire to new works. Genres such as salawat, imamet, tasbihât, istighfar, taravih composition, odes and hymns are performed in the lodge, and especially the compositions of salawats and tasbihâts in the maqam of uşşak, rast, hicaz and segah are sung specifically for the lodge. Meşk evenings are also organized and many hymns, suğl, tevşih, nefes, mersiye, etc. are practiced. Composed genres are performed. The problem of this study is, is the relationship between dhikr and music of Jawharism compatible? How is the statues of Jawharism in Turkish religious music?, Qualitative research methods such as source scanning, data collection, sampling, comparison and citing sources were used in our study determined as a method. We can express the importance of this study as the importance of Jawharism's relationship with music, as it used music effectively and trained many musicians and composers.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Religious Music
• Tekke Music
• Federation of Sufi Music Associations
• Dhikr
• Sufism

Kaynakça

1. Akkuş, Mustafa Asım. Cerrahilik’te Dinî Musiki. Ankara: Fecr Yayınları, 2023.
2. Akkuş, Mustafa Asım. “Kâdirîlik”. Türk Din Mûsikîsi. ed. Mehmet Tıraşcı. 179-191. Ankara: Nobel Yayınları, 2023.
3. Alvan, Türkan - Alvan, Hakan. Saz ve Söz Meclisi. İstanbul: Şule Yayınları, 2. Basım, 2019.
4. Cebecioğlu, Ethem. Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü. ed. Erhan Güngör. İstanbul: Anka Yayınları, 2014.
5. Çakır, Adalet. "Kâdiriyye" Türkiye’de Tarikatlar. ed. Semih Ceyhan. 139-220. İstanbul: İSAM Yayınları, 2015.
6. Çiçek, Yakup. “Tıbyânü Vesâili’l Hakâik”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 41/128-129. İstanbul: TDV Yayınları, 2012.
7. Dal, Safer. Istalahât-ı Sofiyye fî Vatan-ı Asliyye. ed. Derya Çakır Baş. İstanbul: Kırk Kandil Yayınları, 2013.
8. İz, Mahir. Tasavvuf Mahiyeti, Büyükleri ve Tarikatler. İstanbul: Med Yayınları,1981.

9. Kuşeyrî, Abdülkerim. Kuşeyrî Risâlesi. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2017.
10. Karadeniz, M. Ekrem. Türk Mûsikîsinin Nazariye ve Esasları. İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları, 2012.
11. Öngören, Reşat. “Rûmiyye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 35/240-242. İstanbul: TDV Yayınları, 2008.
12. Özkan, İsmail Hakkı. Türk Musikisi Nazariyatı ve Usülleri, Kudüm Velveleleri. İstanbul: Ötüken Yayınları, 2006.
13. Öztürk, Ergün. Ahmed Er-Rifai ve Rifaiyye Tarikatı. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2021.
14. Sevinç, Muhammet. Tevfik Rıza’nın “Söz Ve Saz” adlı Yazma Eserinin ı. kitabı Olan “Türk Mûsikîsi Nazariyatı Ve Usulleri” bölümünün günümüz Türkçesine çevirimi. İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2013.
15. Tahralı, Mustafa. "Rifâiyye" Türkiye’de Tarikatlar, ed. Semih Ceyhan.293-299. İstanbul: İSAM Yayınları, 2015.
16. Uludağ, Süleyman. Tasavvuf Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2012.
17. Yılmaz, Osman. Rifâî Tarîkatında Türk Din Mûsikî Geleneği. Ankara: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
18. Yücer, Hür Mahmut. Osmanlı Toplumunda Tasavvuf. İstanbul: İnsan Yayınları, 2004.