Strategies for Activities to be Conducted in the First 72 Hours After a Disaster: Türkiye

Öz

Disasters are events that disrupt normal life and cause physical, economic, and social losses to people. Due to its location, Turkey is exposed to many disasters. This makes it important to successfully carry out the disaster management process. Planning what to do before and after a disaster and taking the necessary precautions are of great importance in the disaster management process. Strategies to be implemented in the first 72 hours, which is the most critical time period for search and rescue activities, are one of the most important parts of the process. Activities to be carried out within the first 72 hours represent a critical period for the management and commencement of the recovery process after a disaster. Resolving situations such as rapid rescue and first aid, ensuring communication infrastructure, meeting emergency needs, damage assessment and evaluation, ensuring community safety, and establishing a coordination center are vital within the first 72 hours after a disaster. This study encompasses the determination of strategies to be implemented in the critical first 72 hours after a disaster occurs. Multi-criteria decision-making methods were utilized in this study. The criteria influencing the determination of intervention strategies were weighted using the Analytic Hierarchy Process (AHP) method. The strategies developed in line with the weighted criteria were then prioritized using the Technique for Order Preference by Similarity to an Ideal Solution (TOPSIS) method. As a result of weighting the criteria with the AHP method, disaster severity ranked first, followed by the type of disaster in second place. In the ranking of strategies with the TOPSIS method, rapid rescue and first aid ranked first, and establishing a coordination center ranked second. In this way, we aim to achieve effective results in the shortest time by determining the priority order of activities.

Anahtar Kelimeler

• Disaster Management
• Coordination and Administration
• Multi-Criteria Decision Making

Afet Sonrası İlk 72 Saatte Yapılacak Faaliyetlere İlişkin Stratejiler: Türkiye

Öz

Afetler, olağan yaşamı etkileyerek kesintiye uğratan, insanları fiziksel, ekonomik ve sosyal yönden kayıplara uğratan olaylar bütünüdür. Türkiye konumu itibariyle birçok afete maruz kalmaktadır. Bu durum afet yönetim sürecinin başarılı bir şekilde sürdürülmesini önemli kılmaktadır. Afet öncesi ve sonrası yapılacakların planlanması ve gerekli önlemlerin alınması afet yönetimi sürecinde büyük önem taşımaktadır. Özellikle arama kurtarma faaliyetleri için en önemli zaman dilimini ifade eden ilk 72 saatte uygulanacak stratejiler sürecin en önemli parçalarından birisidir. İlk 72 saat içerisindeki yapılacak faaliyetler, afet sonrası sürecin yönetimi ve iyileşme sürecinin başlaması için kritik bir süreci ifade etmektedir. Hızlı kurtarma ve ilk yardım, iletişim altyapısının sağlanması, acil ihtiyaçların karşılanması, hasar tespiti ve değerlendirme, toplumun güvenliğinin sağlanması ve koordinasyon merkezi oluşturulması gibi durumların çözülmesi afet sonrası ilk 72 saat içerisinde hayati önem taşır. Bu çalışma afet gerçekleştikten sonra kritik olan ilk 72 saat içerisinde uygulanacak stratejilerin belirlenmesini kapsamaktadır. Yapılan çalışmada çok kriterli karar verme yöntemlerinden yararlanılmıştır. Müdahale stratejilerinin belirlenmesinde etkili olan kriterler, Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) yöntemiyle ağırlıklandırılmıştır. Ağırlıklandırılan kriterler doğrultusunda oluşturulan stratejiler ise Technique For Order Preference By Similarity To An Ideal Solution (TOPSIS) yöntemi kullanılarak önceliklendirilmiştir. AHP yöntemiyle kriterlerin ağırlıklandırılması sonucunda, afet şiddeti ilk sırada, ardından afet türü ikinci sırada yer almaktadır. TOPSIS yöntemiyle stratejilerin sıralanmasında ise hızlı kurtarma ve ilk yardım birinci sırada, koordinasyon merkezi oluşturulması ise ikinci sırada yer almaktadır. Bu şekilde, faaliyetlerin önem sırasını belirleyerek en kısa sürede etkili sonuca ulaşmayı hedeflemekteyiz.

Anahtar Kelimeler

• Afet Yönetimi
• Koordinasyon ve Yönetim
• Çok Kriterli Karar Verme

Kaynakça

1. Ada, M., & Çakır, H. (2022). TOPSIS ve AHP çok kriterli karar verme yöntemlerinin personel seçim sürecine uygulanması. International Journal of 3D Printing Technologies and Digital Industry, 6(2), 186-200. https://doi.org/10.46519/ij3dptdi.1018279
2. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (2014). Açıklamalı Afet Yönetimi Terimleri Sözlüğü. https://www.afad.gov.tr/aciklamali-afet-yonetimi-terimleri-sozlugu
3. Alexander, D. (2006). “From rubble to monument” revisited: Modernised perspectives on recovery from disaster. In D. Alexander, C. H. Davidson, A. Fox, C. Johnson, & G. Lizzaralde (Eds.), Post-disaster reconstruction: Meeting stakeholder interests (pp. 13–22). Firenze University Press.
4. Altun, F. (2018). Afetlerin ekonomik ve sosyal etkileri: Türkiye örneği üzerinden bir değerlendirme. Sosyal Çalışma Dergisi, 2(1), 1-15.
5. Altun, A. Ö. (2023). Dirençli toplum yaklaşımında “Bilinç” olgusu ve kent planlama ile ilişkisi. Resilience, 7(1), 93-110. https://doi.org/10.32569/resilience.1201356
6. Aman, D. D. (2019). Olası Marmara Depreminde Toplanma Alanları Yer Seçim Kriterlerinin Belirlenmesi: İstanbul Bağcılar Örneği [Doktora Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
7. Arslan, B. E., Eren, T., & Güven, E. (2023). Afet durumunda arama kurtarma malzemelerinin sevkiyatı için insansız hava araçlarının seçimi. Resilience, 7(2), 293-303. https://doi.org/10.32569/resilience.1268208
8. Aytaç, A. (2023). Deprem ve afet anlarına yönelik bir haberleşme sistemi önerisi: “Milli Telsiz Haberleşme Sistemi”. Avrasya Dosyası Dergisi, 14(1), 137-157.

9. Bayram, B., & Eren, T. (2023). Çok kriterli karar verme yöntemleriyle afet sonrası geçici depo yeri seçimi. Acil Yardım ve Afet Bilimi Dergisi, 3(2), 22-30.
10. Bozkurt, Y., & Demir, T. (2023). Afet yönetiminde iletişim ve medya üzerine bir değerlendirme: Kahramanmaraş merkezli depremler. Dumlupınar Üniversitesi İİBF Dergisi, 11, 22-32. https://doi.org/10.58627/dpuiibf.1288685
11. Brown, D., Platt, S., & Bevington, J. (2010). Disaster recovery indicators: Guidelines for monitoring and evaluation. Cambridge University Centre for Risk in the Built Environment.
12. Büyükbaş, E., & Ormanoğlu, B. (2013). Afetler ve afet yönetiminde meteorolojinin yeri. Türk İdare Dergisi, 476, 13-46.
13. Caldera, H. J., & Wirasinghe, S. C. (2022). A universal severity classification for natural disasters. Natural Hazards, 111(2), 1533-1573.
14. Can, İ., & Saka, A. E. (2022). Deprem sonrası geçici barınma birimleri için alternatif bir çözüm önerisi: WikiGEB. Online Journal of Art and Design, 10(2), 115-125.
15. Çınar, A. K., Akgün, Y., & Maral, H. (2018). Afet sonrası acil toplanma ve geçici barınma alanlarının planlanmasındaki faktörlerin incelenmesi: İzmir-Karşıyaka örneği. Planlama Dergisi, 28(2), 179-200.
16. Çoban, H. (2019). Afet sonrası iyileştirme planı hazırlanması. Resilience, 3(2), 239-246. https://doi.org/10.32569/resilience.618181
17. Çoban, V., & Kandemir, S. Y. (2023). Depremden zarar görebilirlik boyutunu etkileyen faktörlerin derecelendirilmesi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 49, 61-67. https://doi.org/10.31590/ejosat.1259757
18. Dong, J., Ota, K., & Dong, M. (2021). UAV-based real-time survivor detection system in post-disaster search and rescue operations. IEEE Journal on Miniaturization for Air and Space Systems, 2(4), 209-219. https://doi.org/10.1109/JMASS.2021.3083659
19. Dündar, U. (2019). Bütünleşik afet yönetim sisteminin kent planlama sürecine yansımaları ışığında Samsat (Adıyaman) örneği [Yüksek lisans tezi, Konya Teknik Üniversitesi). YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
20. Ekinci, R., Büyüksaraç, A., Ekinci, Y. L., & Işık, E. (2020). Bitlis ilinin doğal afet çeşitliliğinin değerlendirilmesi. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 6(1), 1-11. https://doi.org/10.21324/dacd.535189
21. Eleren, A., & Karagül, M. (2008). 1986-2006 Türkiye ekonomisinin performans değerlendirmesi. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 15(1), 1-14.
22. Erdin, H. E., Aydın, M. B. S., Partigöç, N. S., Çelik, H. Z., Palazca, A., & Horoz, Ç. (2021). Kentiçi yol kademelenmesinin afet durumunda toplanma alanlarının erişilebilirliğine etkisi açısından irdelenmesi. Academic Platform-Journal of Engineering and Science, 9(1), 103-111. https://doi.org/10.21541/apjes.478601
23. Erdoğan, A. (2023). Afetlerde ilk yardım. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 8(2), 721-728.
24. Eren, T., & Akdaş, E. (2023). Afet ve acil durum yönetiminde arama kurtarma ekiplerinin oluşturulması. Afet ve risk dergisi, 6(3), 1060-1073. https://doi.org/10.35341/afet.1267389
25. Ergün, Ö., Karakus, G., Keskinocak, P., Swann, J., & Villarreal, M. C. (2011). Operations research to improve disaster supply chain management. Wiley Encyclopedia of Operations Research and Management Science. https://doi.org/10.1002/9780470400531.eorms0604
26. Erkal, T., & Değerliyurt, M. (2009). Türkiye’de afet yönetimi. Doğu Coğrafya Dergisi, 14(22), 147-164.
27. Fardhosseini, M. S., Esmaeili, B., & Wood, R. (2015, June 8-10). A strategic safety-risk management plan for recovery after disaster operations [Conference presentation]. ICSC15: The Canadian Society for Civil Engineering 5th International / 11th Construction Specialty Conference, Vancouver, British Columbia, Canada.
28. Ghosh, D. N. (2011). Analytic hierarchy process & TOPSIS method to evaluate faculty performance in engineering education. UNIASCIT, 1(2), 63-70.
29. Güler, H. H. (2008). Zarar azaltmanın temel ilkeleri. In M. Kadığlu & E. Özdamar (Eds.), Afet Zararlarını Azaltmanın Temel İlkeleri (pp. 35-50). Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansı (JICA) Türkiye Ofisi.
30. Günaydın, M., Tatlı, Ö., & Genç, E. E. (2017). Arama kurtarma örgütleri ve UMKE. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 3(1), 56-63.
31. Gürbüz, İ. A., & Aslan, B. (2023). Kahramanmaraş depreminde hasar tespit çalışmaları üzerine bir değerlendirme. Çevre Şehir ve İklim Dergisi, 2(4), 180-195.
32. Güven, E., Pınarbaşı, M., Alakaş, H. M., & Eren, T. (2023). Doğal afetlerin tetiklediği teknolojik kazaların risk azaltma kriterlerinin ANP yöntemiyle ağırlıklandırılması. Disaster Science and Engineering, 9(1), 34-42.
33. Güven, E., & Eren, T. (2023). İl afet risk azaltma planı çerçevesinde analitik ağ prosesi yöntemi ile kriter ağırlıklandırma: Kırıkkale ili için bir örnek. Afet ve Risk Dergisi, 6(2), 401-414. https://doi.org/10.35341/afet.1194357
34. Hamurcu, M., Geyik, O., Tosun, M., Ünlüsoy, S., & Eren, T. (2016). Kitap basımevi seçiminde AHP ve Topsis yöntemlerinin kullanımı. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(6), 106-126.
35. Holguín-Veras, J., Jaller, M., Van Wassenhove, L. N., Pérez, N., & Wachtendorf, T. (2012). On the unique features of post-disaster humanitarian logistics. Journal of Operations Management, 30(7-8), 494-506.
36. Huang, J. S., & Lien, Y. N. (2012, November 21-23). Challenges of emergency communication network for disaster response [Conference presentation]. 2012 IEEE International Conference on Communication Systems (ICCS), Singapore.
37. Hwang, C. L., & Yoon, K. (1981). Methods for Multiple Attribute Decision Making. In C-L. Hwang & K. Yoon (Eds.) Multiple Attribute Decision Making. Lecture Notes in Economics and Mathematical Systems (pp. 58-191). Springer, Berlin, Heidelberg. https://doi.org/10.1007/978-3-642-48318-9_3.
38. Işık, Ö., Aydınlıoğlu, H. M., Koç, S., Gündoğdu, O., Korkmaz, G., & Ay, A. (2012). Afet yönetimi ve afet odaklı sağlık hizmetleri. Okmeydanı Tıp Dergisi, 28(2), 82-123.
39. İlerisoy, Z. Y., Gökşen, F., Soyluk, A., & Takva, Y. (2022). Deprem kaynaklı ikincil afetler ve Türkiye örneklemi. Online Journal of Art & Design, 10(2), 138-148.
40. İrdem, İ., & Mert, E. (2023). Deprem, dirençli kent ve acil afet yönetimi: Türkiye örneği. Kamu Yönetimi ve Politikaları Dergisi, 4(2), 241-276.
41. Jafari, N., Shahsanai, A., Memarzadeh, M., & Loghmani, A. (2011). Prevention of communicable diseases after disaster: A review. Journal of Research in Medical Sciences, 16(7), 956-962.
42. Johnson, C. (2007). Strategic planning for post‐disaster temporary housing. Disasters, 31(4), 435-458.
43. Kadıoğlu, M. (Ed.).. (2011). Engelliler İçin Depremde İlk 72 Saat. İstanbul İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü, İstanbul.
44. Karaman, Z. T. (2016). Bütünleşik afet yönetimi. İlkem Yayınları.
45. Keskin, N., Kıran, A. N., Eğdemir, F. K., & Eren, T. (2020). Bulut bilişim güvenlik gereksinimlerine göre çok ölçütlü karar verme yöntemleri ile hizmet sağlayıcı seçimi. Uluslararası Bilgi Güvenliği Mühendisliği Dergisi, 6(1), 45-60.
46. Kuruüzüm, A., & Atsan, N. (2001). Analitik hiyerarşi yöntemi ve işletmecilik alanındaki uygulamaları. Akdeniz IIBF Dergisi, 1(1), 83-105.
47. Kütükcü, A. Z., & Eren, T. (2017). Acil durum haberleşmesinde kullanılan el telsizinin çok ölçütlü karar verme yöntemleri ile seçilmesi. Selçuk Üniversitesi Mühendislik, Bilim ve Teknoloji Dergisi, 5(2), 183-203.
48. Lozano, J. M., & Tien, I. (2023). Data collection tools for post-disaster damage assessment of building and lifeline infrastructure systems. International Journal of Disaster Risk Reduction, 94, Article 103819. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2023.103819
49. Macit, İ. (2016). Bütünleşik afet yönetiminde Boyce-Codd form yöntemi ile GLIDE içerikli veritabanı oluşturulması. Çukurova Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, 31(1), 191-202.
50. Mızrak, S. (2018). Eğitim, afet eğitimi ve afete dirençli toplum. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 56-67.
51. Olsen, O. E., Kruke, B. I., & Hovden, J. (2007). Societal safety: Concept, borders and dilemmas. Journal of Contingencies and Crisis Management, 15(2), 69-79.
52. Oruc, B. E., & Kara, B. Y. (2018). Post-disaster assessment routing problem. Transportation Research Part B: methodological, 116, 76-102
53. Ongan, D., Görünmezoğlu, H. Ö., Karaağaç, Y., & Bozdağ, A. N. S. (2023). Afet yönetiminde güçlü çözüm ortağı: Beslenme hizmetlerinde diyetisyenler. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 8(2), 675-683.
54. Öner, Z. S. (2010). Türkiye'de afet yönetimi ve Niğde örneği [Yüksek lisans tezi, Niğde Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
55. Özcan, F. Ö., & Duru, Ö. A. (2021). Doğal afetlerde gıda ihtiyaç durumunun değerlendirilmesi ve beslenme müdahaleleri: Deprem örnekleri açısından incelenmesi. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 8(4), 337-341.
56. Özder, E. H. (2015). Tedarikçi seçiminde analitik ağ süreci ve hedef programlama tekniklerinin entegrasyonu: Örnek olay çalışması [Doktora tezi, Kırıkkale Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
57. Özkan, B., & Kutun, F. Ç. (2021). Afet psikolojisi. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 8(3), 249-256.
58. Özler, M. (2021). Kamu yönetimi bağlamında afete dirençli toplum ve bütünleşik afet risk yönetimi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(3), 901-917.
59. Özşahin, E. (2013, 25-27 Eylül). Türkiye’de yaşanmış (1970-2012) doğal afetler üzerine bir değerlendirme [Bildiri sunumu]. 2. Türkiye Deprem Mühendisliği ve Sismoloji Konferansı, Hatay, Türkiye.
60. Öztürk, F., & Kaya, G. K. (2020). Afet sonrası toplanma alanlarının Promethee metodu ile değerlendirilmesi. Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 25(3), 1239-1252. https://doi.org/10.17482/uumfd.697097
61. Saaty, T. (1980). The analytic hierarchy process: Planning, priority setting, resource allocation. McGraw-Hill.
62. Sahin, S. (2019). The disaster management in Turkey and goals of 2023. Turkish Journal of Earthquake Research, 1(2), 180-196.
63. Shannon, C. (2015). Understanding community-level disaster and emergency response preparedness. Disaster Medicine and Public Health Preparedness, 9(3), 239-244. https://doi.org/10.1017/dmp.2015.28
64. Sharif, S. V., Moshfegh, P. H., & Kashani, H. (2023). Simulation modeling of operation and coordination of agencies involved in post-disaster response and recovery. Reliability Engineering & System Safety, 235, Article 109219. https://doi.org/10.1016/j.ress.2023.109219
65. Sever, H., Aksungur, B. N., Güven, E., & Eren, T. (2024). Çok kriterli karar verme yöntemleriyle afetlerde insansız hava araçlarının değerlendirilmesi. Acil Yardım ve Afet Bilimi Dergisi, 4(1), 15-22.
66. Song, H. R., & Kim, W. J. (2013). Effects of risk characteristic and risk perception on risk severity of natural disaster. The Journal of the Korea Contents Association, 13(4), 198-207.
67. Subaşı, H. (2011). Çok kriterli karar vermede kullanılan TOPSIS ve AHP yöntemlerinin karşılaştırılması ve bir uygulama [Doktora tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
68. Süngü, C., & Polat, E. K. (2023). Afet lojistiği sorunlarına dijital çözüm önerileri: AKUT örneği. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 18(2), 12-32.
69. Şahin, Ş., & Üçgül, İ. (2019). Türkiye’de afet yönetimi ve iş sağlığı güvenliği. Afet ve Risk Dergisi, 2(1), 43-63.
70. Şahin, A. U. (2020). Afet yönetimi ve planlaması perspektifinden Türkiye afet müdahale planının değerlendirilmesi. Resilience, 4(1), 129-158.
71. Şahin, G., Uğural, M. N., Sağbaş, M., & Erdoğan, F. A. (2023). Bulanık AHP yöntemi ile afet sonrası ihtiyaçların önceliklendirilmesi: Pazarcık ve Elbistan depremleri örneği. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 5(2), 314-330.
72. Şahin, Y., Lamba, M., & Öztop, S. (2018). Üniversite öğrencilerinin afet bilinci ve afete hazırlık düzeylerinin belirlenmesi. Medeniyet Araştırmaları Dergisi, 3(6), 149-159.
73. The United Nations Office for Disaster Risk Reduction. (2015). Sendai Afet Risk Azaltma Çerçevesi (2015-2030). UNISDR. https://uclg-mewa.org/uploads/file/748e86d91ae4409e9188794ddb6c004d/Sendai_TR.pdf Varol, N., & Kırıkkaya, E. B. (2017). Afetler karşısında toplum dirençliliği. Resilience, 1(1), 1-9.
74. Yaman, F. (2020). Stratejik insan kaynakları yönetimi penceresinden afet ve acil durum yönetiminde iletişim. Academic Perspective Procedia, 3(2), 920-927. https://doi.org/10.33793/acperpro.03.02.29
75. Yıldız, Y., & Yıldız, B. (2023). Afetlerde güvenlik. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 8(2), 771-774.
76. Yücel, Y. B. (2018). Çok kriterli karar verme teknikleri ile tekstil sektöründe en uygun tedarikçi seçimi ve bir yazılım uygulaması [Yüksek lisans tezi, Bartın Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
77. Wamsler, C. (2007). Managing urban disaster risk: Analysis and adaptation frameworks for integrated settlement development programming for the urban poor [Doctoral Thesis (compilation), Lund University]. HDM Thesis Series. https://lucris.lub.lu.se/ws/ portalfiles/portal/5562056/1036619.pdf