Türkçe Sesbilgisi Terminolojisi Bağlamında Gürcüce-Türkçe Karşılaştırmali Sesbilgisi

Öz

Bu çalışma, Türkçe sesbilgisi terminolojisi bağlamında Gürcüce ile Türkçenin ses sistemlerinin karşılaştırılmasını ve iki dil arasındaki sesbilgisel aktarım süreçlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel verilerini, 18. yüzyılda derlenen Gürcüce-Türkçe Okuma Kitabı adlı el yazması metin oluşturmaktadır. Çalışmada nitel karşılaştırmalı yöntem kullanılarak Türkçe kelimelerin Gürcü Mkhedruli alfabesiyle fonetik olarak yazıya geçirilme biçimleri incelenmiştir. Analiz sonucunda Türkçede bulunan ancak Gürcücede yer almayan bazı seslerin özel işaretler veya alternatif yazım biçimleriyle karşılandığı görülmüştür. Özellikle Türkçedeki ö, ü, y ve q/k gibi seslerin Gürcüce yazım geleneğinde farklı harf ve kombinasyonlarla temsil edildiği tespit edilmiştir. Ayrıca Türkçeden veya Türkçe aracılığıyla Arapçadan Gürcüceye geçen kelimelerde fonotaktik uyarlamalar meydana geldiği ve kelime sonuna getirileni ekinin bu uyarlamaların önemli bir göstergesi olduğu belirlenmiştir. Çalışma sonucunda, Gürcüce-Türkçe sözlüklerde sesbilgisel ve terminolojik açıklamaların sınırlı olduğu görülmüş ve iki dil arasındaki karşılaştırmalı sesbilgisi çalışmalarında daha sistemli bir terminoloji geliştirilmesi gerektiği ortaya konmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Türkçe sesbilgisi
• Gürcüce
• karşılaştırmalı sesbilgisi
• terminoloji
• dilbilim

Comparative Phonology Between Georgian And Turkish In The Context Of Turkish Phonological Terminology

Öz

This study aims to examine the phonological systems of Georgian and Turkish within the framework of Turkish phonological terminology and to analyze the phonetic transfer between the two languages. The primary data of the research is based on an eighteenth-century manuscript titled Georgian-Turkish Reading Book. Using a qualitative comparative approach, the study analyzes how Turkish words were phonetically represented using the Georgian Mkhedruli alphabet. The findings indicate that certain sounds present in Turkish but absent in Georgian were represented through special signs or alternative orthographic forms. In particular, Turkish sounds such as ö, ü, y, and q/k were reflected in Georgian writing traditions through different letters and combinations. The study also shows that phonotactic adaptations occurred in loanwords transferred from Turkish or through Turkish from Arabic into Georgian. One of the most common adaptations is the addition of the suffix -i at the end of words to conform to Georgian phonological and morphological structures. The results reveal that existing Georgian-Turkish dictionaries provide limited phonological and terminological explanations. Therefore, the study emphasizes the need for a more systematic terminological framework in comparative phonological studies between the two languages.

Anahtar Kelimeler

• Turkish phonology
• Georgian
• comparative phonolo- gy
• terminology
• linguistics

Kaynakça

1. Akhvlediani, Z. (2019). Cultural Dictionaries and Georgian-Turkish Lexicography. In 2nd International Congress on New Horizons in Education and Social Sciences (ICES-2019) Proceedings, 690-693. DOI: 10.21733/ibad.583471.
2. Chikobava, A. (Ed.) (1950-1964). Kartuli Enis Ganmartebiti Leksikoni [Gürcü Dilinin Açıklamalı Sözlüğü], Cilt 1-8. Tiflis: Metsniereba.
3. Cikia, S. (2021). 18. Yüzyılda Gürcistan'da Derlenen Gürcüce-Türkçe Okuma Kitabı (Çev. İ. Üstünyer). Karadeniz Araştırmaları, 18(72), 1117-1131.
4. Lortkipanidze, K. (2020). Klasik Dönem Gürcüce Edebiyat Eserlerindeki Türkçe Kelimeler (Çev. İ. Üstünyer). Dil Araştırmaları, 27, 199-209.
5. Meskhi, A. (2001). Role of Phonology in EFL Acquisition (Based on the Analysis of Mistakes Made by Georgian and Turkish Students of English). 6th International Conference of Bilkent University School of English Language, Ankara.
6. Orbeliani, S.-S. (1928). Gürcüce Sözlük (Haz. İ. Kipşidze - A. Şanidze). Tiflis: Sabçota Sakartvelo.
7. Öztürk, G. M. (2025). An Analysis of the Phonological and Semantic Changes in Words of Arabic Origin Passed into Georgian. Disiplinler Arası Dil Araştırmaları Dergisi, Özel Sayı, 385-408. DOI: 10.48147/dada.1726363.
8. Topbaş, S. ve Kopkallı, H. (1994). “Sesbilim” ve “Sesbilgisi” Terimleri Üzerine. Dilbilim Araştırmaları, 310–322.