Derleme

Yabancılaşmanın Yeniden Ele Alınması: Bilişsel Çarpıtmalar ile Otantik Varoluş Arasında Salınımlar

Cilt: 24 Sayı: 51 25 Haziran 2026
PDF İndir
TR EN

Yabancılaşmanın Yeniden Ele Alınması: Bilişsel Çarpıtmalar ile Otantik Varoluş Arasında Salınımlar

Öz

Bu çalışmada önce yabancılaşma ve onun karşıtı olarak otantik var olma kavramları tanımlanmaya ve açıklanmaya çalışılmıştır. Bu iki kavramın ele alınmasının arka planında ise bu kavramlar yoluyla özellikle yabancılaşma kavramıyla kitlesel zihniyet çarpıtmalarını önceden kestirmenin önemine dikkat çekilmesi amaçlanmıştır. Diğer bir neden de yabancılaşma konusunda yapılacak ampirik çalışmalara kuramsal bir arka plan hazırlamaktır. Bu çalışma, ilgili psikolojik, sosyolojik ve felsefi literatürün eleştirel biçimde incelenmesine dayanan kuramsal, kavramsal ve bütünleştirici bir derlemedir. Makale, kitlesel düzeyde ortaya çıkan zihniyet bozulmalarının toplumsal kırılganlıklar ve yıkıcı sonuçlar üretme potansiyelinden hareketle, yabancılaşma olgusunun yeniden ve bütüncül biçimde ele alınması gerektiğini savunmaktadır. Temel iddia, toplumsal çözülmelerin yalnızca ekonomik ya da siyasal değişkenlerle açıklanamayacağı; eleştirel bilinç kaybı, yanlış bilinçlilik, ahlakî mesafenin artışı ve bilişsel çarpıtmalar gibi psikososyal süreçlerin bu dönüşümlerde belirleyici rol oynadığıdır. Modern toplumlarda yabancılaşmanın baskı, zorlama veya engellemelerle birlikte yanlış bilinçlilik, bilişsel yanılsamalar, ideolojik kaçışlar ve otantik varoluştan uzaklaşma süreçleri aracılığıyla çoğu zaman fark edilmeksizin içselleştirildiğine dikkat çekilmektedir. Bu nedenle kitlesel zihniyet kaymalarının erken evrede kavranması hem bireysel hem kamusal selamet için önem taşımaktadır. Çalışmada yabancılaşma, bireyin kendisiyle, toplumsal ilişkileriyle, kültürel anlam dünyasıyla, emek ve üretim süreçleriyle ve doğa ile kurduğu ilişkinin bütünlüğünü (failiyet kaybı, kendine mal edememe ve anlamlandıramama üzerinden) kaybetmesi olarak kavramsallaştırılmaktadır. Bu süreç açık bir kopuş olduğu kadar kimi zaman aşırı uyum, sorgulanmamış normatif bağlılık ve hazır ideolojik çerçevelere yönelim şeklinde de gerçekleşebilir. İdeolojik kaçış, mitik ve büyüsel düşünme, sosyal maskeler, savunma mekanizmaları, kendini aldatma ve bilişsel çarpıtmalar gibi psikolojik-bilişsel aracılar, yabancılaşmanın hem bireysel hem de kolektif düzeyde üretilmesini ve sürdürülmesini açıklayan temel mekanizmalar olarak öne çıkar. Sonuç olarak çalışma, yabancılaşmayı teşhis etmeyi toplumsal geleceğe yönelik bir bilinç uyanışı çağrısı olarak değerlendirmektedir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

yok

Proje Numarası

Proje destekli bir çalışma dağildir

Etik Beyan

Bu çalışma kuramsal derleme bir çalışma olduğundan her hangi bir etik izin alınması gerekmemektedir.

Teşekkür

Yok

Kaynakça

  1. Accorsi, A. (2025). Disinformation warfare in the Middle East. Center for Strategic and International Studies. https://www.csis.org/analysis/alessandro-accorsi-disinformation-warfare-middle-east
  2. Adorno, T. W. (1973). Negative dialectics (E. B. Ashton, Trans.). Seabury Press.
  3. Adorno, T. W., & Horkheimer, M. (2002). Dialectic of Enlightenment: Philosophical fragments (E. Jephcott, Trans.). Stanford University Press. (Original work published 1944)
  4. Akder, D. G. (2013). Devrim Teorileri ve Arap Ayaklanmaları: Ortadoğu’dan Dersler. Ortadoğu Etütleri, 4(2), 85-110. https://izlik.org/JA73ND34XT
  5. Althusser, L. (1971). Ideology and ideological state apparatuses. In Lenin and philosophy (pp. 127–186). Monthly Review Press.
  6. American Psychological Association. (t.y.-a). Alienation. APA Dictionary of Psychology. Retrieved Feb. 8, 2026, from https://dictionary.apa.org/alienation
  7. American Psychological Association. (t.y.-b). Authenticity. APA Dictionary of Psychology. Retrieved Dec. 12, 2025, from https://dictionary.apa.org/authenticity
  8. Arendt, H. (1951). The origins of totalitarianism. Harcourt, Brace.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Değerler Eğitimi, Psikoloji Eğitimi, Sosyoloji Eğitimi

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

25 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

17 Mart 2026

Kabul Tarihi

11 Mayıs 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 24 Sayı: 51

Kaynak Göster

APA
Ok, Ü. (2026). Yabancılaşmanın Yeniden Ele Alınması: Bilişsel Çarpıtmalar ile Otantik Varoluş Arasında Salınımlar. Değerler Eğitimi Dergisi, 24(51), 175-212. https://doi.org/10.34234/ded.1911593
AMA
1.Ok Ü. Yabancılaşmanın Yeniden Ele Alınması: Bilişsel Çarpıtmalar ile Otantik Varoluş Arasında Salınımlar. ded. 2026;24(51):175-212. doi:10.34234/ded.1911593
Chicago
Ok, Üzeyir. 2026. “Yabancılaşmanın Yeniden Ele Alınması: Bilişsel Çarpıtmalar ile Otantik Varoluş Arasında Salınımlar”. Değerler Eğitimi Dergisi 24 (51): 175-212. https://doi.org/10.34234/ded.1911593.
EndNote
Ok Ü (01 Haziran 2026) Yabancılaşmanın Yeniden Ele Alınması: Bilişsel Çarpıtmalar ile Otantik Varoluş Arasında Salınımlar. Değerler Eğitimi Dergisi 24 51 175–212.
IEEE
[1]Ü. Ok, “Yabancılaşmanın Yeniden Ele Alınması: Bilişsel Çarpıtmalar ile Otantik Varoluş Arasında Salınımlar”, ded, c. 24, sy 51, ss. 175–212, Haz. 2026, doi: 10.34234/ded.1911593.
ISNAD
Ok, Üzeyir. “Yabancılaşmanın Yeniden Ele Alınması: Bilişsel Çarpıtmalar ile Otantik Varoluş Arasında Salınımlar”. Değerler Eğitimi Dergisi 24/51 (01 Haziran 2026): 175-212. https://doi.org/10.34234/ded.1911593.
JAMA
1.Ok Ü. Yabancılaşmanın Yeniden Ele Alınması: Bilişsel Çarpıtmalar ile Otantik Varoluş Arasında Salınımlar. ded. 2026;24:175–212.
MLA
Ok, Üzeyir. “Yabancılaşmanın Yeniden Ele Alınması: Bilişsel Çarpıtmalar ile Otantik Varoluş Arasında Salınımlar”. Değerler Eğitimi Dergisi, c. 24, sy 51, Haziran 2026, ss. 175-12, doi:10.34234/ded.1911593.
Vancouver
1.Üzeyir Ok. Yabancılaşmanın Yeniden Ele Alınması: Bilişsel Çarpıtmalar ile Otantik Varoluş Arasında Salınımlar. ded. 01 Haziran 2026;24(51):175-212. doi:10.34234/ded.1911593