Araştırma Makalesi

DIŞ DENETİMİN ETKİNLİĞİNİN MALİ PERFORMANS ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: SİSTEM GMM YAKLAŞIMIYLA AMPİRİK BİR PANEL VERİ ANALİZİ

Sayı: 34 16 Şubat 2026
PDF İndir
EN TR

DIŞ DENETİMİN ETKİNLİĞİNİN MALİ PERFORMANS ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: SİSTEM GMM YAKLAŞIMIYLA AMPİRİK BİR PANEL VERİ ANALİZİ

Öz

Yeni kamu mali yönetimi anlayışı ile birlikte bütçe süreçlerinin tüm bileşenleri klasik kalıplarının ötesine geçerek daha işlevsel, sonuç esaslı ve katılımcı misyonlar üstlenmişlerdir. Bu bileşenlerin başında gelen Yüksek Denetim Kurumları parlamentolar adına yerine getirdikleri dış denetim faaliyetleri ile bütçe hakkının en önemli teminatlarından birisi haline gelmiştir. Dış denetim faaliyetleri başlangıçta, kamu harcamalarının yasal düzenlemelere ve bütçe ödeneklerine uygun yapılıp yapılmadığına odaklanmışken, günümüzde harcama sonrası denetimle sınırlı kalmayıp, risk ve performans odaklı bir bakış açısıyla saydamlık ve hesap verebilirliği sağlayarak mali disipline katkı sunan bir yapıya evrilmiştir. Bu çalışmada 2006-2023 dönemine ilişkin 43 ülkeyi kapsayan bir panel veri analizi ile Yüksek Denetim Kurumları tarafından gerçekleştirilen dış denetimin etkinliğinin birincil bütçe dengesi üzerindeki etkisi araştırılmaktadır. Dış denetimin etkinliğine ilişkin endeks, Open Budget Survey veri setindeki yüksek denetim ile ilgili soruların tematik gruplandırılması yoluyla hesaplanmıştır. Bu alt temalar ise; Denetim çerçevesi, Bağımsızlık, Yasama Gözetimi, Kamuoyu Gözetimi olarak kategorize edilmiştir. İçsellik riski ve değişkenlerin gecikmeli etkileri de dikkate alınarak, analizde dinamik panel veri modellerinden iki aşamalı Sistem Genelleştirilmiş Momentler Yöntemi (Sistem GMM) kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, dış denetimin etkinliği arttıkça birincil bütçe dengesinin anlamlı şekilde iyileştiğini dolayısıyla etkin bir şekilde yapılan dış denetimin bütçe performansı açısından kilit bir araç olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Akdemir, T., & Yeşilyurt, Ş. (2022). Osmanlı divan-ı muhasebatının 19. yüzyıl avrupa yüksek denetim kurumları ile mukayesesi. Sayıştay Dergisi, 33(125), 201-226.
  2. Allen, R., & Tommasi, D. (2001). Managing public expenditure: A reference book for transition countries.OECD.
  3. Arellano, M., & Bond, S. (1991). Some tests of specification for panel data: Monte Carlo evidence and an application to employment equations. The Review of Economic Studies, 58(2), 277-297.
  4. Arellano, M., & Bover, O. (1995). Another look at the instrumental variable estimation of error-components models. Journal of Econometrics, 68(1), 29-51.
  5. Arens, A. A., Elder, R. J., Beasley, M. S., & Hogan, C. E. (2017). Auditing and assurance services: An integrated approach (16th Global Edition). Pearson
  6. Baltagi, B. H. (2005). Econometric analysis of panel data (Third Edition). John Wiley & Sons
  7. Behn, R. D. (2001). Rethinking democratic accountability. Brookings Institution Press
  8. Blume, L., & Voigt, S. (2007). Supreme audit institutions: Supremely superfluous? A cross country assessment (ICER Working Paper No. 3/2007). International Centre for Economic Research.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Denetim ve Mali Sorumluluk

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

16 Şubat 2026

Gönderilme Tarihi

3 Kasım 2025

Kabul Tarihi

1 Ocak 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 34

Kaynak Göster

APA
Özmen, T., & Akdemir, T. (2026). DIŞ DENETİMİN ETKİNLİĞİNİN MALİ PERFORMANS ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: SİSTEM GMM YAKLAŞIMIYLA AMPİRİK BİR PANEL VERİ ANALİZİ. Denetişim, 34, 262-277. https://doi.org/10.58348/denetisim.1813255
AMA
1.Özmen T, Akdemir T. DIŞ DENETİMİN ETKİNLİĞİNİN MALİ PERFORMANS ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: SİSTEM GMM YAKLAŞIMIYLA AMPİRİK BİR PANEL VERİ ANALİZİ. DENETİŞİM. 2026;(34):262-277. doi:10.58348/denetisim.1813255
Chicago
Özmen, Tolga, ve Tekin Akdemir. 2026. “DIŞ DENETİMİN ETKİNLİĞİNİN MALİ PERFORMANS ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: SİSTEM GMM YAKLAŞIMIYLA AMPİRİK BİR PANEL VERİ ANALİZİ”. Denetişim, sy 34: 262-77. https://doi.org/10.58348/denetisim.1813255.
EndNote
Özmen T, Akdemir T (01 Şubat 2026) DIŞ DENETİMİN ETKİNLİĞİNİN MALİ PERFORMANS ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: SİSTEM GMM YAKLAŞIMIYLA AMPİRİK BİR PANEL VERİ ANALİZİ. Denetişim 34 262–277.
IEEE
[1]T. Özmen ve T. Akdemir, “DIŞ DENETİMİN ETKİNLİĞİNİN MALİ PERFORMANS ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: SİSTEM GMM YAKLAŞIMIYLA AMPİRİK BİR PANEL VERİ ANALİZİ”, DENETİŞİM, sy 34, ss. 262–277, Şub. 2026, doi: 10.58348/denetisim.1813255.
ISNAD
Özmen, Tolga - Akdemir, Tekin. “DIŞ DENETİMİN ETKİNLİĞİNİN MALİ PERFORMANS ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: SİSTEM GMM YAKLAŞIMIYLA AMPİRİK BİR PANEL VERİ ANALİZİ”. Denetişim. 34 (01 Şubat 2026): 262-277. https://doi.org/10.58348/denetisim.1813255.
JAMA
1.Özmen T, Akdemir T. DIŞ DENETİMİN ETKİNLİĞİNİN MALİ PERFORMANS ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: SİSTEM GMM YAKLAŞIMIYLA AMPİRİK BİR PANEL VERİ ANALİZİ. DENETİŞİM. 2026;:262–277.
MLA
Özmen, Tolga, ve Tekin Akdemir. “DIŞ DENETİMİN ETKİNLİĞİNİN MALİ PERFORMANS ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: SİSTEM GMM YAKLAŞIMIYLA AMPİRİK BİR PANEL VERİ ANALİZİ”. Denetişim, sy 34, Şubat 2026, ss. 262-77, doi:10.58348/denetisim.1813255.
Vancouver
1.Tolga Özmen, Tekin Akdemir. DIŞ DENETİMİN ETKİNLİĞİNİN MALİ PERFORMANS ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: SİSTEM GMM YAKLAŞIMIYLA AMPİRİK BİR PANEL VERİ ANALİZİ. DENETİŞİM. 01 Şubat 2026;(34):262-77. doi:10.58348/denetisim.1813255

Denetişim dergisi yayımladığı çalışmalarla; alanındaki profesyoneller, akademisyenler ve düzenleyiciler arasında etkili bir iletişim ağı kurarak, Dünyada etkin bir denetim ve yönetim sistemine ulaşma yolculuğunda önemli mesafelerin kat edilmesine katkı sağlamaktadır.