Araştırma Makalesi

GIDA İŞLETMELERİNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK VE GERÇEK MALİYET MUHASEBESİ: OBEZİTE KAYNAKLI DIŞSALLIKLARIN ANALİZİ

Sayı: 35 23 Ağustos 2026
PDF İndir
TR EN

GIDA İŞLETMELERİNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK VE GERÇEK MALİYET MUHASEBESİ: OBEZİTE KAYNAKLI DIŞSALLIKLARIN ANALİZİ

Öz

Küresel gıda endüstrisi, geleneksel finansal tabloların dışında tutulan, özellikle halk sağlığına yönelik önemli düzeyde yüksek ve fiyatlandırılmamış negatif dışsallıklar üretmektedir. Bu hesap verebilirlik açığını ortaya koymak amacıyla çalışma, Gerçek Maliyet Muhasebesi (GMM) perspektifiyle Türkiye'de 1999 ile 2024 yılları arasında artan obezite oranlarının kamu sağlığı harcamaları üzerindeki etkisini araştırmaktadır. Genişletilmiş Dickey Fuller birim kök testleri ve fark alma işlemleriyle gerçekleştirilen zaman serisi analizi, obezite oranları ile enflasyondan arındırılmış reel sağlık harcamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir pozitif ilişki olduğunu ortaya koymuştur; analiz sonucunda p değeri 0,0346 ve açıklayıcılık gücü 0,6854 olarak hesaplanmıştır. Obezite oranının 25 yıllık süreçte yüzde 12,2 seviyesinden yüzde 22,1 seviyesine artış eğilimi göstermesiyle birlikte, reel sağlık harcamalarının yaklaşık on kat artması, insan sermayesinin uğradığı sistematik beşerî sermaye kaybını yansıtmaktadır. Modelde obezitenin iki yıllık gecikmeli etkisini temsil eden 48,04 değerindeki katsayı, gıda sektörünün kamu sağlık sistemi üzerine 2024 yılı fiyatlarıyla yıllık yaklaşık 1,77 milyar TL tutarında gizli bir sağlık maliyeti yüklediğini göstermektedir. Kurumsal izomorfik baskılar ve Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları gibi zorunlu çerçeveler ışığında, bu maliyetler artık işletmeler için ciddi bir yasal ve itibari risk teşkil etmektedir. Sonuç olarak çalışma, gıda şirketlerinin geleneksel muhasebe paradigmalarından sürdürülebilirlik raporlaması ve entegre kâr ve zarar (EKZ) yaklaşımlarına yönelmeleri gerektiğini; söz konusu sağlık dışsallıklarını içselleştirerek gerçek kurumsal sürdürülebilirliklerini ve sosyal hesap verebilirliklerini ortaya koymaları gerektiğini savunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlık, veri toplama ve analiz süreçleri dahil olmak üzere her aşamasında bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine tam olarak uyulmuştur. Çalışmada kamuya açık ikincil veriler kullanıldığı için etik kurul izni gerekliliği bulunmamaktadır.

Kaynakça

  1. Bainbridge, D. A. (2007). True cost environmental accounting for a post-autistic economy. Post-autistic economics review, (41), 23-28.
  2. Baker, L., Castilleja, G., De Groot Ruiz, A., & Jones, A. (2020). Prospects for the true cost accounting of food systems. Nature Food, 1(12), 765–767. https://doi.org/10.1038/s43016-020-00193-6
  3. Baltussen, W., Bonnet, C., Bunte, F., van Galen, M., Giagnocavo, C. L., Kenny, D. A., Oosterwijk, A., Smith, L., Snoek, J., Verweij-Novikova, I., Vissers, L., & van Wagenberg, C. P. A. (2025). Short Communication: True Cost Accounting (GMM) as a transformative approach for livestock agri-food systems. Animal, 19, 101591. https://doi.org/10.1016/j.animal.2025.101591
  4. Bellon, M. R., Benard, N., Vizcaino, M., Merrigan, K., & Wharton, C. (2024). True cost accounting using life cycle assessment methods and data: A case study comparing palm, rapeseed, and coconut oils for sustainability and nutrition. Sustainability, 16(23), 10366. https://doi.org/10.3390/su162310366
  5. Benzidia, S., Makaoui, N., & Subramanian, N. (2021). Impact of ambidexterity of blockchain technology and social factors on new product development: A supply chain and Industry 4.0 perspective. Technological Forecasting & Social Change, 169, 120819. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2021.120819
  6. Chaudhuri, A., Bhatia, M. S., Kayikci, Y., Fernandes, K. J., & Fosso-Wamba, S. (2023). Improving social sustainability and reducing supply chain risks through blockchain implementation: role of outcome and behavioural mechanisms. Annals of Operations Research, 327, 401–433. https://doi.org/10.1007/s10479-021-04307-6
  7. Contor, H., De Keyser, E., Kasaw, M. et al. (2026). Accounting for what matters: a review of true cost accounting as a transformative framework. Sustainability Science, 21, 1347–1364. https://doi.org/10.1007/s11625-026-01803-1
  8. Crosby, T., Astone, J., & Raimond, R. (2021). Investing in the true value of sustainable food systems. In B. Gemmill-Herren, L. E. Baker, & P. A. Daniels (Eds.), True Cost Accounting for Food: Balancing the Scale (pp. 221-231). Routledge.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sürdürülebilirlik Muhasebesi ve Raporlama

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

23 Ağustos 2026

Gönderilme Tarihi

10 Nisan 2026

Kabul Tarihi

20 Mayıs 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 35

Kaynak Göster

APA
Akın, S. (2026). GIDA İŞLETMELERİNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK VE GERÇEK MALİYET MUHASEBESİ: OBEZİTE KAYNAKLI DIŞSALLIKLARIN ANALİZİ. Denetişim, 35, 187-203. https://doi.org/10.58348/denetisim.1927503
AMA
1.Akın S. GIDA İŞLETMELERİNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK VE GERÇEK MALİYET MUHASEBESİ: OBEZİTE KAYNAKLI DIŞSALLIKLARIN ANALİZİ. DENETİŞİM. 2026;(35):187-203. doi:10.58348/denetisim.1927503
Chicago
Akın, Serkan. 2026. “GIDA İŞLETMELERİNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK VE GERÇEK MALİYET MUHASEBESİ: OBEZİTE KAYNAKLI DIŞSALLIKLARIN ANALİZİ”. Denetişim, sy 35: 187-203. https://doi.org/10.58348/denetisim.1927503.
EndNote
Akın S (01 Ağustos 2026) GIDA İŞLETMELERİNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK VE GERÇEK MALİYET MUHASEBESİ: OBEZİTE KAYNAKLI DIŞSALLIKLARIN ANALİZİ. Denetişim 35 187–203.
IEEE
[1]S. Akın, “GIDA İŞLETMELERİNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK VE GERÇEK MALİYET MUHASEBESİ: OBEZİTE KAYNAKLI DIŞSALLIKLARIN ANALİZİ”, DENETİŞİM, sy 35, ss. 187–203, Ağu. 2026, doi: 10.58348/denetisim.1927503.
ISNAD
Akın, Serkan. “GIDA İŞLETMELERİNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK VE GERÇEK MALİYET MUHASEBESİ: OBEZİTE KAYNAKLI DIŞSALLIKLARIN ANALİZİ”. Denetişim. 35 (01 Ağustos 2026): 187-203. https://doi.org/10.58348/denetisim.1927503.
JAMA
1.Akın S. GIDA İŞLETMELERİNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK VE GERÇEK MALİYET MUHASEBESİ: OBEZİTE KAYNAKLI DIŞSALLIKLARIN ANALİZİ. DENETİŞİM. 2026;:187–203.
MLA
Akın, Serkan. “GIDA İŞLETMELERİNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK VE GERÇEK MALİYET MUHASEBESİ: OBEZİTE KAYNAKLI DIŞSALLIKLARIN ANALİZİ”. Denetişim, sy 35, Ağustos 2026, ss. 187-03, doi:10.58348/denetisim.1927503.
Vancouver
1.Serkan Akın. GIDA İŞLETMELERİNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK VE GERÇEK MALİYET MUHASEBESİ: OBEZİTE KAYNAKLI DIŞSALLIKLARIN ANALİZİ. DENETİŞİM. 01 Ağustos 2026;(35):187-203. doi:10.58348/denetisim.1927503

Denetişim dergisi yayımladığı çalışmalarla; alanındaki profesyoneller, akademisyenler ve düzenleyiciler arasında etkili bir iletişim ağı kurarak, Dünyada etkin bir denetim ve yönetim sistemine ulaşma yolculuğunda önemli mesafelerin kat edilmesine katkı sağlamaktadır.