İÇ DENETİMİN UYGULANMASINDA KÜLTÜR ETKİSİ: TÜRKİYE’DE KAMU SEKTÖRÜNDEKİ İÇ DENETÇİLERİN KÜLTÜREL ALGILARINA YÖNELİK BİR ARAŞTIRMA

Öz

Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de kamuda görev yapan iç denetçilerin Hofstede'nin kültürel boyutları kapsamındaki algı ve tutumlarını belirlemek, söz konusu kültürel yönelimlerin iç denetim süreçlerine etkisini ortaya koymaktır. Araştırma nicel araştırma deseniyle yürütülmüş olup veriler kamuda çalışan 298 iç denetçiye çevrim içi anket uygulanarak elde edilmiştir. Ölçüm aracı, Hofstede'nin altı kültürel boyutuna ilişkin ifadeler ile iç denetim uygulamalarına ilişkin değerlendirme maddelerinden oluşturulmuş; geçerlilik ve güvenirlik analizleriyle desteklenmiştir. Bulgular, kamu iç denetçilerinin kültürel boyutlarda Türkiye'nin genel eğilimleriyle örtüşmediğini; mesleğin uluslararası standartlara dayalı yapısı ve iç denetçilerin eğitim/sertifikasyon süreçleri nedeniyle "mesleki alt kültür" niteliğinde farklılaşan bir yönelim sergilediğini ortaya koymuştur. Özellikle belirsizlikten kaçınma, uzun-kısa vadeli yönelim ile hoşgörü-kısıtlılık boyutlarında öne çıkan bulgular, kamu bürokrasisindeki mevzuat odaklı yapı ile iç denetimdeki değer katma esaslı çağdaş yaklaşım arasında gerilim alanları bulunduğuna işaret etmektedir. Sonuç olarak çalışma, kültürel faktörlerin iç denetimin etkinliği üzerinde belirleyici bir arka plan oluşturduğunu; iç denetim birimlerinin kurumsal kültürle uyumlu şekilde konumlandırılması halinde iç denetimin katma değer üretme kapasitesinin artacağını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• İç denetim
• Kültür
• Hofstede
• Kamu sektörü.

Etik Beyan

Bu tezin bana ait, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmamın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarında bilimsel etik ilke ve kurallara uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; bu çalışmanın Anadolu Üniversitesi tarafından kullanılan “Bilimsel İntihal Tespit Programı”yla tarandığını ve hiçbir şekilde “intihal içermediğini” beyan ederim. Herhangi bir zamanda, çalışmamla ilgili yaptığım bu beyana aykırı bir durumun saptanması durumunda, ortaya çıkacak tüm ahlaki ve hukuki sonuçları kabul ettiğimi bildiririm. Bu araştırma hakkında Anadolu Üniversitesi Etik Kurulunun 22.07.2025 tarih ve 906663 sayılı kararı ile gerekli etik izni alınmıştır

THE IMPACT OF CULTURE ON THE PRACTICE OF INTERNAL AUDIT: A STUDY ON THE CULTURAL PERCEPTIONS OF INTERNAL AUDITORS IN THE PUBLIC SECTOR IN TURKEY

Öz

The aim of this study is to identify the perceptions and attitudes of internal auditors working in the Turkish public sector within the framework of Hofstede’s cultural dimensions and to reveal the effects of these cultural orientations on internal auditing processes. The research was conducted using a quantitative design, and the data were collected through an online survey administered to 298 internal auditors employed in the public sector. The measurement instrument consisted of items related to Hofstede’s six cultural dimensions as well as evaluation items concerning internal auditing practices, and was supported by validity and reliability analyses. The survey averages obtained in the study were analyzed comparatively with Hofstede's Turkey averages. The findings indicate that public internal auditors do not fully align with Turkey’s general cultural tendencies; rather, they exhibit a differentiated orientation characterized as a “professional subculture,” shaped by the international standards underlying the profession and by their training and certification processes. In particular, the results concerning uncertainty avoidance, long- versus short-term orientation, and indulgence versus restraint point to areas of tension between the regulation-oriented structure of public bureaucracy and the value-added, contemporary approach in internal auditing.In conclusion, the study demonstrates that cultural factors constitute a determining background for the effectiveness of internal auditing, and that positioning internal audit units in alignment with organizational culture can enhance their capacity to generate added value.

Anahtar Kelimeler

• Internal auditing
• Culture
• Hofstede
• Public Sector

Kaynakça

1. Abdolmohammadi, M. J., & Sarens, G. (2011). An Investigation of the Association Between Cultural Dimensions and Variations in Perceived Use of and Compliance with Internal Auditing Standards in 19 Countries. The International Journal of Accounting,(46), 384-387.
2. Alzeban, A. (2015). The Impact of Culture on the Quality of Internal Audit: An Empirical Study. Journal of Accounting, Auditing and Finance, 30(1), 57-77.
3. Aydoğan, E., & Zemestani, G. (2014). Erillik/dişillik (hofstede) bağlamında iran ile türkiye’nin yönetim kültürlerinin karşılaştırılması enver aydoğan. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi, 49(2), 50-71.
4. Cebeci, S. (2008). Milli Kimlik Bağlamında Din-Kültür İlişkisi. Akademik İncelemeler Dergisi, 1-11. CFG. (2023). Country Comparison tool. 01.01.2025 tarihinde The Culture Factor Group (Hofstede Insights): https://www.theculturefactor.com/country-comparison-tool?countries=turkey adresinden alındı
5. Chan, K. H., Lin, K., & Mo, P. (2003). An Empirical Study on the Impact of Culture on Audit-Detected Accounting Errors. Auditing: A Journal of Practice & Theory, 22(2), 281-295.
6. Erturan, İ. E. (2007). Kültürün Denetçi ve Denetim Sürecine Etkileri: Türkiye'deki Denetçiler Üzerine Bir Araştırma. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Eskişehir: Anadolu Üniversitesi SBE.
7. Gray, S. J. (1988). Towards a Theory of Cultural Influence on the Development of Accounting Systems Internationally. Abacus, 24(1), 1-15.
8. HMB. (2025). Kamu İdareleri İç Denetçi Kadroları. 24.09.2025 tarihinde Hazine ve Maliye Bakanlığı Web Sitesi: https://www.hmb.gov.tr/kamu-idareleri-ic-denetci-kadrolari adresinden alındı

9. Hofstede, G. (1980). Culture's consequences: International differences in work-related values. London: Sage Publications.
10. Hofstede, G. (2001). Culture's consequences: Comparing values, behaviors, institutions and organizations across nations (2.Edition.). Sage. Hofstede, G. (2011). Dimensionalizing Cultures: The Hofstede Model in Context. Online Readings in Psychology and Culture, 2(1), 1-26.
11. Hofstede, G., & Minkov, M. (2010). Long- versus short-term orientation: new perspectives. Asia Pacific Business Review, 16(4), 493-504.
12. Hofstede, G., Hofstede, G. J., & Minkov, M. (2010). Cultures and Organizations: Software of the Mind. Revised and expanded 3rd Edition. New York: McGraw-Hill.
13. Huber, H. (2001). The Influence of Culture on Auditors’ Evaluation of Internal Control and Assessment of Control Risk. Thesis of Philosophy: University of Sarasota.
14. İDKK. (2025). 2024 Yılı Kamu İç Denetim Genel Raporu. Ankara: İç Denetim Koordinasyon Kurulu.
15. Işık, B. K. (2025). Kültürün Muhasebe Standartlarına Etkisi Hakkında Bir İnceleme: İsveç, Türkiye ve Çin Örneği. Uluslararası İşletme Bilimi ve Uygulamaları Dergisi, 100-115.
16. Kachelmeier, S. J., & Shehata, M. (1997). International Auditing and Voluntary Cooperation in Firm: A Cross-Cultural Experiment. The Accounting Review, 72(3), 407-431.
17. Kalaycı, Ş. (2014). SPSS Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistik Teknikleri. Ankara: Asil Yayın Dağıtım.
18. Karcıoğlu, R., & Kurnaz, E. (2017). Türkiye'nin Avrupa Birliği'ne (AB) Üyelik Süreci Kapsamında Kamu Sektöründe İç Denetim Kültürü: İç Denetçilere Yönelik Bir Araştırma. Muhasebe ve Denetime Bakış(52), 1-18.
19. Keskin, D., Tutar, S., & Yazgan, K. (2020). Şeffaflık Raporlarının Hofstede-Gray Modeliyle Muhasebe Kültürü Açısından Karşılaştırılması: Türkiye, Nijerya, Letonya ve İngiltere Örneği. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 22, 195-213.
20. Kosmala, K. (2007). (Un)realised independence in the CEE region: Insights from interpretive cultural theory. Critical Perspectives on Accounting, 18(3), 315-342.
21. Kuzucu, M. (2019). Kültürün İç Denetçi ve İç Denetim Üzerinde Etkisi ve Türkiye'de İç Denetçiler Üzerinde Bir Çalışma. İstanbul: Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi SBE.
22. Kükrer, E. (2020). Kamuda İç Kontrol Sisteminin Etkinliğini Sağlamada İç Denetimin Rolü. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir: Anadolu Üniversite SBE.
23. Kükrer, E., & Kavak, S. (2020). Kamu Sektöründe İç Denetimin Etkinliğini Olumsuz Etkileyen Faktörler. H. KIRAL içinde, İç Denetim, Kuruma Değer Katmak (s. 79-118). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
24. Nardon, L., & Steers, R. M. (2009). The culture theory jungle: divergence and convergence in models of national culture. R. Bhagat, S., & R. M. Steers içinde, Cambridge Handbook of Culture, Organizations, and Work (s. 3-22). Cambridge: Cambridge University Press.
25. Okuşluk, Ş. R. (2024). G. Hofstede’nin Erillik-Dişillik (Masculinity) Faktörü Türkiye Analizinin Türk Halk Bilgisi Açısından Değerlendirilmesi. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 17(Özel Sayı), 90-103.
26. Ribeiro, T. M. (2024). Extending the technology acceptance model 3 to digital healthcare: exploring citizen adaptability to telemedicine across national cultures. Sao Paulo: Fundação Getulıo Vargas Escola De Admınıstração De Empresas De São Paulo.
27. Slavec, A., & Drnovsek, M. (2012). A perspective on scale development in entrepreneurship research. Economic and Business Review, 14(1), 39-62.
28. TİDE. (2025). İç Denetimin Tanımı. Türkiye İç Denetim Enstitüsü Web Sitesi: 14.04.2025 tarihinde https://www.tide.org.tr/page/26/Ic-Denetimin-Tanimi adresinden alındı
29. Tosunoğlu, B., & Yeşilçelebi, G. (2016). Kültürün İç Denetim Üzerindeki Etkisinin Muhasebe Meslek Mensupları Açısından Değerlendirilmesi. Journal of Accounting, Finance and Auditing Studies, 2(1), 73-87.
30. Wood, R. A. (1996). Global Audit Characteristics Across Cultures and Environments: An Empirical Examination. Journal of International Accounting, Auditing & Taxation, 5(2), 215-300.
31. Yamamura, J. H. (1995). A comparison of Japanese and United States Auditor Decision-Making Behaviour, Dissertation,. Doctor of Philosohpy, UMİ Number:9613629: Washington State University.