DENETİMİN ÜZERİNDEN ÖLÜ TOPRAĞINI KALDIRMAK: DENETİMİN YENİDEN YAPILANDIRILMASI

Öz

Bu makale, Türkiye'de kamu idareleri bünyesindeki denetim birimlerinin parçalı yapısını, bu yapının yol açtığı kurumsal sorunları ve denetimin yeniden yapılandırılması gerekliliğini ele almaktadır. Ülkemizde kamu idarelerinin bünyesindeki denetim işlevi; Kıta Avrupası ile Anglo-Sakson sistemlerin karması bir çerçevede Devlet Denetleme Kurulunun üst vizyonerliğinde, teftiş kurulları, rehberlik ve teftiş başkanlıkları, iç denetim başkanlıkları ve çeşitli kontrolörlük başkanlıkları tarafından yürütülmektedir. Bu parçalı yapı; kurumsal uyumu, denetim etkinliğini ve denetçilerin mesleki güvencesini olumsuz etkilemektedir. Geleneksel ve kuralcı yapıları sebebiyle denetim birimleri; küresel iklim değişikliği ve dijital dönüşüm gibi mega eğilimlerin getirdiği yeni yönetim gerekliliklerine uyum sağlamakta güçlük çekmektedir. Derleme ve analitik değerlendirme niteliğindeki bu çalışmada; Türkiye’de denetim fonksiyonunun etkinliğinin artırılabilmesi için mevcut denetim birimlerinin ihtisas alanlarına göre tek çatı altında yapılandırılması, denetçilerin Devlet Denetleme Kurulu Başkanlığının belirlediği standartlarda periyodik sertifikalandırma sistemine tabi tutulması ve denetim süreçlerinin dijital teknolojilerle güçlendirilmesi önerilmektedir. İklim değişikliği, sürdürülebilirlik, dayanıklılık ve dijital dönüşüm ekseninde yeniden yapılandırılacak etkin bir denetim mekanizmasının; kurumların hesap verebilirliğini, şeffaflığını ve dayanıklılık kapasitesini güçlendireceği öngörülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kamu Denetimi
• İç Denetim
• Teftiş
• Denetimin Yeniden Yapılandırılması
• Dijital Dönüşüm

REMOVING THE DEAD SOIL FROM AUDIT: RESTRUCTURING OF AUDIT

Öz

This article examines the fragmented structure of audit units within public administrations in Türkiye, the institutional problems arising from this structure, and the need to restructure the audit function. In Türkiye, the audit function within public administrations is carried out through a hybrid framework combining the Continental European and Anglo-Saxon systems. Under the overarching strategic guidance of the State Supervisory Council, this function is performed by inspection boards, guidance and inspection presidencies, internal audit presidencies, and various controllership departments. This fragmented structure adversely affects institutional cohesion, audit effectiveness, and the professional security of auditors. Due to their conservative institutional character, audit units experience difficulty in adapting to the new governance requirements arising from megatrends such as global climate change and digital transformation. Based on a review and analytical assessment, this study recommends consolidating existing audit units under a single umbrella structured according to areas of specialization, subjecting auditors to a periodic certification system based on standards established by the Presidency of the State Supervisory Council, and strengthening audit processes through digital technologies to enhance the effectiveness of the audit function in Türkiye. It is anticipated that an effective audit mechanism restructured in line with climate change, sustainability, resilience, and digital transformation will strengthen institutions’ accountability, transparency, and capacity for resilience.

Anahtar Kelimeler

• Public Audit
• Internal Audit
• Inspection
• Restructuring of Audit
• Digital Transformation

Kaynakça

1. 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu. (2003, 24 Aralık). Resmî Gazete (Sayı: 25326).
2. Acar, S. (2024). İç denetimin sürdürülebilirlik süreçlerindeki rolü ve önemi: İşletmeler için stratejik yaklaşımlar. Denetişim, (2024 Ek Sayı), 129-143.
3. Accountancy Europe. (2026). Trust and integrity: The role of corporate ecosystem actors in preventing greenwashing. Accountancy Europe.
4. Akbulut, Ö. Ö., Mimaroğlu Özgen, H., Fındık, D., Seymenoğlu, Ö., & Almış, O. (2012). Türk kamu yönetiminde teftiş ve iç denetim. TODAİE Yayınları.
5. Akyel, R., & Köse, H. Ö. (2010). Kamu yönetiminde etkinlik arayışı: Etkin kamu yönetimi için etkin denetimin gerekliliği. Türk İdare Dergisi, (466), 9-24.
6. Alıcı, O. V. (2016). Kamu yönetiminde iç denetim mekanizmasının reorganizasyonu. Toros Üniversitesi İİSBF Sosyal Bilimler Dergisi, 3(5), 185-200.
7. Allahar, H. (2014). Major global megatrends: Implications for advanced and emerging countries. Journal of Management, 2(8), 1-18.
8. Almarafi, S. H., Amran, N. A., & Rasit, M. H. H. (2025). Big data analytics in auditing: A review of current applications and future directions. Journal of Accounting, Finance and Auditing Studies, 11(3), 186-200. https://doi.org/10.56578/jafas110305

9. Almqvist, R., Grossi, G., van Helden, G. J., & Reichard, C. (2013). Public sector governance and accountability. Critical Perspectives on Accounting, 24(7–8), 479-487. https://doi.org/10.1016/j.cpa.2012.11.005
10. Apan, A. (2012). Denetim koordinasyon üst kurulu: Türk denetim sistemine bir model önerisi. Denetim, 25(118), 4-15. Batmaz, Y. (2015). Denetim üzerinden kamu yönetimindeki değişimi anlamak. Sayıştay Dergisi, (98), 5-18.
11. BMI. (2023). Towards 2050: Megatrends in industry, politics and the global economy. Fitch Solutions
12. Bozkurt, P. (2018). Türk kamu yönetiminde iç denetim sistemi: Stratejik yönetim perspektifinden bir değerlendirme. Sayıştay Dergisi, (109), 9-25.
13. Bozkuş Kahyaoğlu, S., Sarıkaya, R., & Topal, B. (2020). Continuous auditing as a strategic tool in public sector internal audit: The Turkish case. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 23(1), 208-225.
14. Coşkun, E., & Bozkuş Kahyaoğlu, S. (2023). Dijital dönüşüm ve denetimin dönüşümünde dijital teknolojilerin rolü: Fırsatlar ve tehditler. M. Önder & H. Ö. Köse (Ed.), Kamu yönetiminde denetim: Temel paradigmalar, değişim ve yeni yönelişler içinde (s. 199-227). T.C. Sayıştay Başkanlığı Yayınları.
15. Damar, M., & Özen, A., (2024). Sayıştay denetiminde akıllı raporlama: Büyük veri ve iş zekası teknolojisi. Kamu Yönetiminde Denetim (pp.247-270), Ankara: Sayıştay Başkanlığı.
16. Demiray, B., & Ulukan, İ. C. (2025). İşletmelerde kurumsal sürdürülebilirlik farkındalığı: Eskişehir’de faaliyet gösteren işletmeler üzerine nitel bir araştırma. Yönetim ve Ekonomi, 32(4), 651-673. https://doi.org/10.18657/yonveek.1646535
17. Doğan, K. C. (2020). Türk kamu yönetiminin denetlenmesinde yaşanan sorunlar ve çözüm önerileri. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 16(30), 2994-3017. https://doi.org/10.26466/opus.704845
18. Ekmen, A. (2026). OECD Tax Administration 3.0 ekseninde küresel vergi idaresinin dönüşümü ve Türkiye. Vergi Raporu, (316), 7-15.
19. Gök, M., & Akar, S. (2014). Türkiye’de kamu denetim birimlerinde saydamlık uygulamalarının genel bütçeli kuruluşlar açısından değerlendirilmesi. Business and Economics Research Journal, 5(4), 43-69.
20. Güleç Solak, S., Oktay, E., & Pekküçükşen, Ş. (2017). Kamu yönetiminde değişime direnç: İç denetim örneği. Strategic Public Management Journal, 3 (Özel Sayı), 1-15. https://doi.org/10.25069/spmj.343054
21. Hood, C. (1991). A public management for all seasons?. Public Administration, 69, 3-19. https://doi.org/10.1111/j.1467-9299.1991.tb00779.x
22. İç Denetçilerin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik. (2006, 12 Temmuz). Resmî Gazete (Sayı: 26226). Kaçar, H. & Dayar, H. (2024). Sayıştay Denetimi: Türkiye ve Diğer Ülke Uygulamalarının Karşılaştırılması. In: Gözen, S. & Sağdıç, E. N. (eds.), Türkiye’de Kamu Maliyesinde Seçme Konular. Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub532.c2192
23. Kadakoğlu, C., Ceyhan, V., & Gündüz, O. (2025). Tarımda dayanıklılık ve sürdürülebilirlik: Kavramsal çerçeve ve yeni yaklaşımlar. Turkish Journal of Agricultural and Natural Sciences, 12(2), 458-481. https://doi.org/10.30910/turkjans.1587437
24. Kamu Gözetimi Kurumu [KGK]. (2023). Raporlama Standartları https://www.kgk.gov.tr/SustainabilityDetailForm/11455/Raporlama%20Standartlar%C4%B1 (Erişim Tarihi, 10.Mayıs 2026)
25. Karahan, Ç., Velioğlu, H. ve Arslan, Y. (2025). Unveiling the shadows: Anticipating future cyber risks and their impacts on businesses. H. Kıral ve G. Yılmaz (Ed.), Futurisks: Risk management in the digital age içinde (s. xx–xx). Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-96-6448-1_2
26. Köse, H. Ö. (2023). Kamu yönetiminde denetimin işlevleri, dinamikleri ve geleceği. M. Önder & H. Ö. Köse (Ed.), Kamu yönetiminde denetim: Temel paradigmalar, değişim ve yeni yönelişler içinde (s. 37-67). T.C. Sayıştay Başkanlığı Yayınları.
27. Köse, H. Ö., & Polat, N. (2022). Dijital dönüşüm ve denetimin geleceğine etkisi. Sayıştay Dergisi, 32(123), 9-41. https://doi.org/10.52836/sayistay.1068328
28. KPMG International. (2014). Future state 2030: The global megatrends shaping governments. KPMG International. https://assets.kpmg.com/content/dam/kpmg/pdf/2014/02/future-state-2030-v3.pdf
29. Kurban, S., Çığman, M. Z., & Pekel, A. (2023). Büyük veri çağında sayıştay başkanlığı’nın dijitalleşen denetimi. Denetişim, 28, 39-52. https://doi.org/10.58348/denetisim.1282034
30. Lampropoulos, S. D., Thanasas, G. L., Garefalakis, A., & Passas, I. (2025). Harmonizing Sustainability and Resilience: The Integral Role of Internal Audit in ESG Implementation—A Review. International Journal of Financial Studies, 13(4), 194. https://doi.org/10.3390/ijfs13040194
31. Naughtin, C., Hajkowicz, S., Schleiger, E., Bratanova, A., Cameron, A., Zamin, T. ve Dutta, A. (2022). Our future world: Global megatrends impacting the way we live over coming decades. CSIRO. https://doi.org/10.25919/0yax-yx96
32. Orkun, A. A., Yürekli, Ö., & Gökçe, S. (2016). Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nde Yönetsel Denetim Nasıl Olmalıdır? Ombudsman Akademik, 5, 111-134. https://doi.org/10.32002/ombudsmanakademik.440030
33. Önder, M. (2023). Kamu yönetiminde güncel eğilimler. M. Önder & H. Ö. Köse (Ed.), Kamu yönetiminde denetim: Temel paradigmalar, değişim ve yeni yönelişler içinde (s. 7-36). T.C. Sayıştay Başkanlığı Yayınları.
34. Power, M. (1997). The audit society: Rituals of verification. Oxford University Press.
35. Sancarbaba, S., & Aksu, S. (2024). Araştırma ve inceleme faaliyetleri danışmanlık raporu: Dijitalleşme ve iç denetimde yapay zekâ kullanımı. Yükseköğretim Kurulu İç Denetim Birimi Başkanlığı.
36. Şıtak, B., & Yeşil, S. (2025). Sürdürülebilirlik denetçiliği: Yeni dönem yeşil meslek. Muhasebe ve Finans İncelemeleri Dergisi, 8(1), 185-198. https://doi.org/10.32951/mufider.1527954
37. Tuğaç, Ç. (2023). İklim değişikliğiyle mücadelede yüksek denetim kurumlarının katkısı. M. Önder & H. Ö. Köse (Ed.), Kamu yönetiminde denetim: Temel paradigmalar, değişim ve yeni yönelişler içinde (s. 271-297). T.C. Sayıştay Başkanlığı Yayınları.
38. Türkyılmaz, S. (2024). Dijital dönüşüm: Tarihçesi, tanımı ve işletmeler üzerindeki etkisi. Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(1), 276-297. https://doi.org/10.52122/nisantasisbd.1459265
39. Uçma Uysal, T., & Aldemir, C. (2023). Kamu yönetimi ve denetiminde verimliliğin artırılması: Kamu sektörü veri analitiğinde yapay zekanın rolünün incelenmesi. M. Önder & H. Ö. Köse (Ed.), Kamu yönetiminde denetim: Temel paradigmalar, değişim ve yeni yönelişler içinde (s. 189-216). T.C. Sayıştay Başkanlığı Yayınları.
40. UNDRR (United Nations Office for Disaster Risk Reduction) (2015). Sendai framework for disaster risk reduction 2015–2030. https://www.undrr.org/media/16176/download (Erişim Tarihi, 10.Mayıs 2026)
41. Uzun, A., & Usta, H. (2021). Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nde iç denetim: Sorunlar ve çözüm önerileri. Denetişim, (23), 27-40.
42. Uzun, Y., & Uzun, F. N. (2025). Algoritmik Denetim Çağında Sayıştay: Yapay Zeka Destekli Kamu Denetiminin Olanakları ve Sınırları. Sayıştay Dergisi, 36(139), 711-742. https://doi.org/10.52836/sayistay.1761414
43. Üzmez, S. S., & Büyükbeşe, T. (2021). Dijitalleşme sürecinde bilgi yönetiminin işletmelerin teknoloji uyumuna etkileri. Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi, 16(2), 117-127. https://doi.org/10.54860/beyder.1028117
44. Wright, R. A., Jr. (2019). Agile auditing: Transforming the internal audit process. Internal Audit Foundation.
45. Yeni, O. (2014). Sürdürülebilirlik ve sürdürülebilir kalkınma: Bir yazın taraması. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(3), 181-208. https://izlik.org/JA22JD48HW