“Dersimiz: Güvenli İlişkiler” Cinsel İstismarı Önleme Programının Okul Psikolojik Danışmanı Uygulamalarının Etkililiğinin Ve Düzenleyici Faktörlerin İncelenmesi

Duygu Eslek; Türkan Yılmaz Irmak; Abdulvahap Yorğun; Özen Güventürk

doi:10.53444/deubefd.1583492

EN TR

Öz

“Our Lesson: Safe Relationships” Examining The Effectiveness of School Counselors Implementations of The Child Sexual Abuse Prevention Program And The Moderating Effects

Abstract

In this study, it was aimed to investigate the effectiveness of school counselors’ implementations of "Our Lesson: Safe Relationships" program and the moderating effect of grade, gender, and socio-economic level (SES) on the effectiveness of school counselors’ implementations of the program. The participants consisted of a total of 273 early adolescents aged 9-13 (M = 10.9, S = 0.7) attending 5th and 6th grades, 137 in the intervention group and 136 in the comparison group. After the pre-test measurements, the " Our Lesson: Safe Relationships" program was implemented to the intervention group by school counselors for 6 weeks. The data collecting tools employed in this research are Personal Safety Awareness Scale, Sexual Health Knowledge, and Attitude Inventory, Safe and Unsafe Situation Assessment Form and the Regulation of Emotions Questionnaire. The statistical analysis was done using analysis of variance for repeated measures. The results pointed out that the gender variable did not have a moderating effect on the effectiveness of the program. In the intervention group, the amount of knowledge about abuse increased among participants from selected from the low SES neighbourhood where the school is located, 5th graders and selected from the midde SES neighbourhood where the school is located, 6th graders. An increase was detected in the intervention groups on behalf of the level of knowledge about sexuality, adolescence and gender. The protection from sexual abuse skills were increased in the intervention group from selected from the low SES neighbourhood where the school is located. Based on the data related to the emotion regulation, it can be concluded that the program did not have a negative emotional effect. Summarizingly, the implementations of the "Our Lesson: Safe Relationships" program by school counselors were found to be effective in increasing the knowledge and skill levels of early adolescents.

Keywords

Early Adolescence , Child Sexual Abuse , Prevention , School Counselors , Moderating Effect

“Dersimiz: Güvenli İlişkiler” Cinsel İstismarı Önleme Programının Okul Psikolojik Danışmanı Uygulamalarının Etkililiğinin Ve Düzenleyici Faktörlerin İncelenmesi

Öz

Bu çalışmada “Dersimiz: Güvenli İlişkiler” programının okul psikolojik danışmanı uygulamalarının etkililiği ve programın etkililiği üzerinde sınıf, cinsiyet ve sosyo-ekonomik düzeyin (SED) düzenleyici etkisini incelemek hedeflenmiştir. Katılımcılar 9-13 yaş aralığındaki (Ort. = 10.9, SS. = 0.7). 5. ve 6. sınıfa devam eden 137’si müdahale, 136’sı karşılaştırma grubu olmak üzere toplamda 273 ergenden oluşmaktadır. Ön test ölçümlerinin ardından müdahale grubuna okul psikolojik danışmanları tarafından 6 hafta boyunca “Dersimiz: Güvenli İlişkiler” programı uygulanmıştır. Ölçümler; Kişisel Güvenlik Farkındalık Ölçeği, Cinsel Sağlık Bilgi ve Tutum Envanteri, Güvenli ve Güvensiz Durum Değerlendirme Formu ve Ergenler için Duygu Düzenleme Ölçeği ile alınmıştır. Veriler tekrarlı ölçümler için varyans analizi ile incelenmiştir. Analizler sonucunda, cinsiyet değişkeninin programın etkililiği üzerinde düzenleyici etkiye sahip olmadığı bulunmuştur. Müdahale grubunda okulun bulunduğu düşük SED mahalleden seçilen 5. sınıflar ve okulun bulunduğu orta SED mahalleden seçilen 6. sınıflarda istismar bilgi düzeyleri artmıştır. Cinsellik, ergenlik ve toplumsal cinsiyet bilgi düzeyleri ölçümlerinde müdahale gruplarında artış görülmüştür. İstismardan korunma becerilerinde ise okulun bulunduğu düşük SED mahalledeki müdahale grubunda artış görülmüştür. Alınan duygu düzenleme ölçümüne göre, programın olumsuz bir duygusal etkisi de bulunmamaktadır. “Dersimiz: Güvenli İlişkiler” programının okul psikolojik danışmanı uygulamalarının da ergenlerin bilgi ve beceri düzeylerini arttırma bakımından etkili olduğu görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Erken Ergenlik , Çocuk Cinsel İstismarı , Önleme , okul psikolojik danışmanı , Düzenleyici Etki

Kaynakça

Adalı, N. (2007). 10-12 yaş grubu çocuk istismarı ebeveyn ve çocuk bilgilendirme çalışması. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
Aksel, Ş., & Yılmaz Irmak, T. (2005, Eylül). Review of child abuse and neglect literature in Turkey. Xth ISPCAN European Regional Conference on Child Abuse and Neglect’te sunulmuş bildiri, Berlin, Germany.
Alikaşifoglu, M., Erginoz, E., Ercan, O., Albayrak-Kaymak, D., Uysal, O. & Ilter, O. (2006). Sexual abuse among female high school students in Istanbul, Turkey. Child Abuse & Neglect, 30, 247-255. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2005.10.012
Ateşoğlu, N. (2018). İlkokul çocuklarına yönelik ihmal ve istismarı önleme: Bir ana baba eğitim programının değerlendirilmesi. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
Bolen, R. M. (2001). Child sexual abuse: Its scope and our failure. Springer.
Boney-McCoy, S. & Finkelhor, D. (1995). Prior victimization: A risk factor for child sexual abuse and for PTSD-related symptomatology among sexually abused youth. Child Abuse & Neglect, 19, 1401-1421. https://doi.org/10.1016/0145-2134(95)00104-9
Brassard, M. R., & Fiorvanti, C. M. (2015). School‐based child abuse prevention programs. Psychology in the Schools, 52(1), 40-60. https://doi.org/10.1002/pits.21811
Browne, A. & Finkelhor, D. (1986). Initial and long-term effects: A review of the research. In D. Finkelhor (Eds.), A sourcebook on child sexual abuse. Sage.
Campo Sánchez, A. D., & López Sánchez, F. (2006). Evaluación de un programa de prevención de abusos sexuales a menores en Educación Primaria. Psicothema, 18, 1-8.
Cederbaum, J. A., Negriff, S., & Molina, A. P. (2020). Child maltreatment and romantic relationships in adolescence and young adulthood: The mediating role of self-perception. Child Abuse & Neglect, 109, 104718. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2020.104718

Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2. baskı). Erlbaum. Çeçen-Eroğul, A. R. & Kaf Hasırcı, O. (2013). The effectiveness of psycho- educational school-based child sexual abuse prevention training program on Turkish elementary students. Educational Sciences: Theory and Practice, 13, 725-729.
Çıtak Tunç, G., Gorak, G., Ozyazicioglu, N., Ak, B., Isil, O. & Vural, P. (2018). Preventing child sexual abuse: Body safety training for young children in Turkey. Journal of Child Sexual Abuse, 27(4), 347-364. https://doi.org/10.1080/10538712.2018.1477001
Davidson, J. C. & Martellozzo, E. (2008). Protecting vulnerable young people in cyberspace from sexual abuse: raising awareness and responding globally. Police Practice and Research: An International Journal, 9, 277-289. https://doi.org/10.1080/15614260802349965
Davis, M. K. & Gidycz, C. A. (2000). Child sexual abuse prevention programs: A meta-analysis. Journal of Clinical Child psychology, 29(2), 257-265. https://doi.org/10.1207/S15374424jccp2902_11
Duy B. & Yıldız, M. A. (2014). Ergenler için Duygu Düzenleme Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 5(41), 23-35.
Eslek, D. & Yılmaz Irmak, T. (2022). çocuk cinsel istismarını önlemede “Dersimiz: Güvenli İlişkiler” programının etkililiğinin değerlendirilmesi. Türk Psikoloji Dergisi., 89, 1-78. https://doi.org/10.31828/tpd1300443320200824m000039
Finkelhor, D. & Dziuba-Leatherman, J. (1995). Victimization prevention programs: A national survey of children’s exposure and reactions. Child Abuse & Neglect, 19(2), 129–139. https://doi.org/10.1016/0145-2134(94)00111-7
Finkelhor, D., Ormrod, R., Turner, H. & Hamby, S. L. (2005). The victimization of children and youth: A comprehensive, national survey. Child Maltreatment, 10, 5-25. https://doi.org/10.1177/1077559504271287
Finkelhor, D., Shattuck, A., Turner, H. A. & Hamby, S. L. (2014). Trends in children’s exposure to violence, 2003 to 2011. JAMA Pediatrics, 168(6), 540-546. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2013.5296
Görak, G., Yildiz, S., Bahçecik, N., & Gülçiçek, S. (1999). Üniversite öğrencilerinin çocukluk dönemlerinde karşılaştıkları çeşitli cinsel istismarlar: 1. İstanbul çocuk kurultayı araştırmalar kitabı. Çocuk Vakfı Yayınları.
Gökdağ, C., Arkar, H. & Pırıldar, Ş. (2023). Testing a transdiagnostic model including distaland proximal risk factors for depression and anxiety. International Journal of Cognitive Therapy, 16, 356-374. https://doi.org/10.1007/s41811-023-00170-4
Gökdağ, C. & Kızıltepe, R. (2023). Risk factors in depression and anxiety disorders from the framework of developmental psychopathology. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 15(2), 257-274. https://doi.org/10.18863/pgy.1118163
Gu, H., Ma, P., & Xia, T. (2020). Childhood emotional abuse and adolescent nonsuicidal self-injury: the mediating role of identity confusion and moderating role of rumination. Child Abuse & Neglect, 106, 104474. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2020.104474
Güvenir, T., Özbek, A., Baykara, B., Arkar, H., Şentürk, B., & İncekaş, S. (2008). Güçler ve güçlükler anketi’nin (gga) Türkçe uyarlamasinin psikometrik özellikleri. Turkish Journal of Child and Adolescent Mental Health, 15(2), 65-74.
Hazzard, A. P., Kleemeier, C. P. & Webb, C. (1990). Teacher versus expert presentations of sexual abuse prevention programs. Journal of Interpersonal Violence, 5(1), 23-36. https://doi.org/10.1177/088626090005001002
Hébert, M., Lavoie, F., Piché, C., & Poitras, M. (2001). Proximate effects of a child sexual abuse prevention program in elementary school children. Child Abuse & Neglect, 25, 505-522. https://doi.org/10.1016/ S0145-2134(01)00223-X
Hibbard, R. A., Ingersoll, G. M. & Orr, D. P. (1990). Behavioral risk, emotional risk, and child abuse among adolescents in a nonclinical setting. Pediatrics, 86, 896-901. https://doi.org/10.1542/peds.86.6.896
Huang, N., Yang, F., Liu, X., Bai, Y., Guo, J. & Riem, M. M. (2023). The prevalences,changes, and related factors of child maltreatment during the COVID-19 pandemic: A systematic review. Child Abuse & Neglect, 105992. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2022.105992
Jacobs, J. E., Hashima, P. Y. & Kenning, M. (1995). Children's perceptions of the risk of sexual abuse. Child Abuse & Neglect, 19, 1443-1456. https://doi.org/10.1016/0145-2134(95)00092-5
Kızıltepe, R., Ebeoğlu-Duman, M., Sağel-Çetiner, E. & Hecker, T. (2023). The unique contribution of childhood maltreatment types to risk-taking behavior and self-esteem. Current Psychology, 42, 8478–8488. https://doi.org/10.1007/s12144-023-04300-1
Kızıltepe, R., Eslek, D., Yılmaz Irmak, T. & Güngör, D. (2022). “I am Learning to Protect Myself with Mika:” A teacher-based child sexual abuse prevention program in Turkey. Journal of Interpersonal Violence, 37(11-12), NP10220-NP10244. https://doi.org/10.1177/0886260520986272
Kim, S., Nickerson, A., Livingston, J. A., Dudley, M., Manges, M., Tulledge, J. & Allen, K. (2019). Teacher outcomes from the second step child protection unit: Moderating roles of prior preparedness, and treatment acceptability. Journal of Child Sexual Abuse, 28(6), 726-744. https://doi.org/10.1080/10538712.2019.1620397
Kim, S., B. Nickerson, A. & E. Kim, T. (2022). The ımpact of second step child protection unit teacher training: Latent moderated structural equation modeling (SEM) approach. IntechOpen.
Lemaigre, C., Taylor, E. P. & Gittoes, C. (2017). Barriers and facilitators to disclosing sexual abuse in childhood and adolescence: a systematic review. Child Abuse & Neglect, 70, 39-52. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2017.05.009
Lu, M., Barlow, J., Meinck, F., Walsh, K. & Wu, Y. (2023). School-based child cexual cbuse interventions: A systematic review and meta-analysis. Research on Social Work Practice, 33(4), 390–412. https://doi.org/10.1177/10497315221111393
Melton, G. B. (1992). The improbability of prevention of sexual abuse. In D. J. Willis, E. W. Holden, & M. Rosenberg (Eds.), Prevention of child maltreatment: Developmental and ecological perspectives (pp. 150–167). Wiley Interscience.
Miller-Perrin, C. & Perrin, R. (1999). Child maltreatment: An introduction. Sage.
Morris, M. C., Kouros, C. D., Janecek, K., Freeman, R., Mielock, A. & Garber, J. (2017). Community-level moderators of a school-based childhood sexual assault prevention program. Child Abuse & Neglect, 63, 295-306. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2016.10.005
Müller, A. R., Röder, M. & Fingerle, M. (2014). Child sexual abuse prevention goes online: Introducing “Cool and Safe” and its effects. Computers & Education, 78, 60-65. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2014.04.023
Nickerson, A. B., Tulledge, J., Manges, M., Kesselring, S., Parks, T., Livingston, J. A. & Dudley, M. (2019). Randomized controlled trial of the Child Protection Unit: Grade and gender as moderators of CSA prevention concepts in elementary students. Child Abuse & Neglect, 96, 104101. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2019.104101
Nocentini, A., Menesini, E. & Pluess, M. (2018). The personality trait of environmental sensitivity predicts children’s positive response to school-based antibullying intervention. Clinical Psychological Science, 6(6), 848-859. https://doi.org/10.1177/2167702618782194
Öztürk, B. & Siyez, D. M. (2015). İlköğretim 6. sınıf öğrencilerine yönelik cinsel eğitim programının etkililiğinin incelenmesi. Ege Eğitim Dergisi, 16, 30-55.
Phillips, K. F. V. & Power, M. J. (2007). A new self‐report measure of emotion regulation in adolescents: The Regulation of Emotions Questionnaire. Clinical Psychology & Psychotherapy: An International Journal of Theory & Practice, 14(2), 145-156. https://doi.org/10.1002/cpp.523
Russell, D. E. (1983). The incidence and prevalence of intrafamilial and extrafamilial sexual abuse of female children. Child Abuse & Neglect, 7(2), 133-146. https://doi.org/1 0.1016/0145-2134(83)90065-0
Sağır, M. (2013). Okul öncesi ve sınıf öğretmenlerinin çocuk istismarı ve ihmaline yönelik görüşleri ve farkındalık düzeyleri. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Erciyes Üniversitesi.
Seydooğulları, S. (2018). İlkokul 3. ve 4. sınıf öğrencilerine yönelik cinsel istismarı önleme psiko-eğitim programının geliştirilmesi ve etkililiğinin sınanması. [Yayınlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
Ünsal Seydooğulları, S. & Kapçı, E. (2021). Development of personnel safety awareness scale (PSAS) for 3th. and 4th. grade primary school students. Elementary Education Online, 20(1), 80-89. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2021.01.015
Scannapieco, M., & Connell-Carrick, K. (2005). Understanding child maltreatment: An ecological and developmental perspective. University Press.
Shenderovich, Y., Cluver, L., Eisner, M. & Murray, A. L. (2020). Moderators of treatment effects in a child maltreatment prevention programme in South Africa. Child Abuse & Neglect, 106, 104519. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2020.104519
Smothers, M. K., & Smothers, D. B. (2011). A sexual assault primary prevention model with diverse urban youth. Journal of Child Sexual Abuse, 20(6), 708-727. https://doi.org/10.1080/10538712.2011.622355
Steinberg, L. (2007). Ergenlik (Çev. Ed.. F. Çok). İmge Kitapevi.
Stirling Jr, J., Amaya-Jackson, L., American Academy of Pediatrics, & Committee on Child Abuse and Neglect. (2008). Understanding the behavioral and emotional consequences of child abuse. Pediatrics, 122(3), 667-673. https://doi.org/10.1542/peds.2008-1885
Strathearn, L., Giannotti, M., Mills, R., Kisely, S., Najman, J. & Abajobir, A. (2020). Long-term cognitive, psychological, and health outcomes associated with child abuse and neglect. Pediatrics, 146(4), e20200438. https://doi.org/10.1542/peds.2020-0438
Taal, M., & Edelaar, M. (1997). Positive and negative effects of a child sexual abuse prevention program. Child Abuse & Neglect, 21, 399-410. https://doi.org/10.1016/ S0145-2134(96)00179-2
Thompson E.L., Zhou Z., Garg A., Rohr D., Ajoku B. & Spence E.E. (2022). Evaluation of a school-based child physical and sexual abuse prevention program. Health Education & Behavior. 49(4):584-592. https://doi.org/10.1177/1090198120988252
Thornberry, T. P., Matsuda, M., Greenman, S. J., Augustyn, M. B., Henry, K. L., Smith, C. A., & Ireland, T. O. (2014). Adolescent risk factors for child maltreatment. Child Abuse & Neglect, 38(4), 706-722. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2013.08.009
Topping, K. J. & Barron, I. G. (2009). School-based child sexual abuse prevention programs: A review of effectiveness. Review of Educational Research, 79(1), 431-463. https://doi.org/1 0.3102/0034654308325582
Tutty, K., M., Aubry, D., & Velasquez, L., (2020) The “Who Do You Tell?”™ child sexual abuse education program: Eight years of monitoring, Journal of Child Sexual Abuse, 29(1), 2-21, https://doi.org/10.1080/10538712.2019.1663969
Walsh, K., Mathews, B., Rassafiani, M., Farrell, A. & Butler, D. (2012). Understanding teachers' reporting of child sexual abuse: Measurement methods matter. Children and Youth Services Review, 34, 1937-1946. https://doi.org/10.1016/j.childyouth. 2012.06.004
Wekerle, C., Goldstein, A. L., Tanaka, M. & Tonmyr, L. (2017). Childhood sexual abuse, sexual motives, and adolescent sexual risk-taking among males and females receiving child welfare services. Child Abuse & Neglect, 66, 101-111. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2017.01.013 Wolfersteig, W., Diaz, M.J. & Moreland, D. (2022). Empowering elementary and middle school youth to speak up and be safe: Advancing prevention of child maltreatment with a universal school-based curriculum. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19, 11856. https://doi.org/10.3390/ ijerph191911856
Wurtele, S. K., Gillispie, E. I., Currier, L. L., & Franklin, C. F. (1992). A comparison of teachers vs. parents as instructors of a personal safety program for preschoolers. Child Abuse & Neglect, 16, 127-137. https://doi.org/10.1016/0145-2134(92)90013-H
Wurtele, S. K., & Kenny, M. C. (2010). Partnering with parents to prevent childhood sexual abuse. Child Abuse Review, 19, 130-152. https://doi.org/10.1002/car.1112
Yılmaz Irmak, T. & Kızıltepe, R. (2022). “I am Learning to Protect Myself with Mika”: Child sexual abuse and prevention efforts in turkey. In H. H. Şen & H. Selin (Eds.), Childhood in Turkey: Educational, Sociological, and Psychological Perspectives (pp. 329-343).Springer International Publishing.
Yılmaz Irmak, T., Kızıltepe, R., Aksel, Ş., Güngör, D. & Eslek, D. (2018). Mika ile kendimi korumayı öğreniyorum: Cinsel istismarı önleme programının etkililiği. Türk Psikoloji Dergisi, 33(81), 41-61.
Zhang, H., Gao, X., Liang, Y., Yao, Q. & Ve Wei, Q. (2024). Does child maltreatment reduce or increase empathy? A systematic review and meta-analysis. Trauma, Violence, & Abuse, 25(1), 166-182. https://doi.org/10.1177/15248380221145734
Žukauskienė, R., Bakaitytė, A., Kaniušonytė, G., Segal, A., Ustinavičiūtė-Klenauskė, L. & Santtila, P. (2023). The lifetime prevalence of child sexual abuse assessed in young adults in Lithuania. Child Abuse & Neglect, 138, 106061. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2023.106061

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Çocuk Gelişimi Eğitimi , Cinsiyet, Cinsellik ve Eğitim

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Duygu Eslek ^*
0000-0002-5649-2417
Türkiye

Türkan Yılmaz Irmak
0000-0003-0777-7595
Türkiye

Abdulvahap Yorğun
0000-0002-3732-9702
Türkiye

Özen Güventürk
0000-0001-8251-9153
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Eylül 2025

Gönderilme Tarihi

13 Kasım 2024

Kabul Tarihi

18 Ağustos 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Sayı: 65

DOI

https://doi.org/10.53444/deubefd.1583492

IZ

https://izlik.org/JA85BD85KL

APA

Eslek, D., Yılmaz Irmak, T., Yorğun, A., & Güventürk, Ö. (2025). “Dersimiz: Güvenli İlişkiler” Cinsel İstismarı Önleme Programının Okul Psikolojik Danışmanı Uygulamalarının Etkililiğinin Ve Düzenleyici Faktörlerin İncelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 65, 2951-2976. https://doi.org/10.53444/deubefd.1583492

Öz

Öz

“Our Lesson: Safe Relationships” Examining The Effectiveness of School Counselors Implementations of The Child Sexual Abuse Prevention Program And The Moderating Effects

Abstract

Keywords

“Dersimiz: Güvenli İlişkiler” Cinsel İstismarı Önleme Programının Okul Psikolojik Danışmanı Uygulamalarının Etkililiğinin Ve Düzenleyici Faktörlerin İncelenmesi

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster