Öğretmen Adaylarının Çokkültürlü Yeterlikleri ile Göçmen Algıları Arasındaki İlişki

Yıl 2025, Sayı: 66, 3764 - 3800, 29.12.2025

Cemile Balık , Murat Tuncer

https://doi.org/10.53444/deubefd.1592929

Öz

Bu araştırmada öğretmen adaylarının çokkültürlü yeterlikleri ve göçmen algı düzeylerini çeşitli değişkenler açısından incelemek ve çokkültürlü yeterlik ve göçmen algısı arasındaki ilişkiyi belirlemek amaçlanmıştır. Nicel araştırma yaklaşımına dayalı olan bu araştırma korelasyonel modele göre desenlenmiştir. Araştırmanın örneklem grubunu 659 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Araştırmanın verileriÇokkültürlü Yeterlik Ölçeği ve Göçmen Algısı Ölçeği ile toplanmıştır. Verilerin analizinde bağımsız örneklemler t testi, ANOVA, Kruskal Wallis ve korelasyon analiz uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlara bakıldığında öğretmen adaylarının çokkültürlü yeterliklere ilişkin tutumlarının yüksek olduğu belirlenirken özyeterliklerinin orta düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Öte yandan çokkültürlü yeterliğe yönelik kadın öğretmen adaylarının tutumlarının erkeklere göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Ayrıca öğretmen adaylarının çokkültürlü yeterlik ölçeğinin tutum boyutu ile göçmen algısı arasında zayıf düzeyde pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Hizmet öncesi eğitim sürecinde öğretmen adaylarının göçmen öğrencilere ve çokkültürlü eğitime yönelik çokkültürlü eğitim uygulamaları yaptırılarak çokkültürlü yeterlikleri geliştirilip göçmen algısı olumlu bir şekilde arttırılabilir. Öğretmen adaylarının göçmen algılarının daha derinlemesine belirlenebilmesi için nitel araştırmaların yürütülmesi önerilebilir.

Anahtar Kelimeler

Çokkültürlü yeterlik , çokkültürlü eğitim , göçmen algısı , Suriyeli göçmenler

The Relationship Between Preservice Teachers' Multicultural Competences and Perceptions of Immigrants

Öz

In this study, it was aimed to examine the multicultural competences and immigrant perception levels of pre-service teachers (PT) in terms of various variables and to determine the relationship between multicultural competence and immigrant perception. This research, which is based on quantitative research approach, was designed according to the correlational model. The sample group of the research consists of 659 PT. Multicultural Competence Scale and Immigrant Perception Scale were used as data collection tools. Independent samples t test, ANOVA, Kruskal Wallis and correlation analysis were applied in data analysis. When the results obtained were analysed, it was concluded that PT' attitudes towards multicultural competencies were high, while their self-efficacy was at a medium level. On the other hand, it was determined that the attitudes of female PT towards multicultural competence were higher than male PT. In addition, it was concluded that there was a weak positive significant relationship between the attitude dimension of the multicultural competence scale and the their immigrant perceptions. In the pre-service education process, PT' multicultural competencies can be improved and their perception of immigrants can be increased positively by making them implement multicultural education practices for immigrant students and multicultural education. It may be recommended that qualitative research can be conducted to determine PT' perceptions of immigrants at a deeper level.

Anahtar Kelimeler

Multicultural competence , multicultural education , immigrant perception , Syrian immigrants

Kaynakça

• Acar-Çiftçi, Y. & Aydın, H. (2014). Türkiye’de çokkültürlü eğitimin gerekliliği üzerine bir araştırma, SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 33, 197-218.
• Akcaoğlu, M.Ö. & Arsal, Z. (2024). Teacher candidates’ views regarding multicultural education: a case study on content ıntegration dimension. European Journal of Education. 7-2, 49- 62.
• Akçaoğlu. M. Ö. & Arsal. Z. (2018). Adaptation of multicultural efficacy scale to turkish: a study of validity and reliability. Kastamonu Eğitim Dergisi. 26(1). 261-270. https://doi.org/10.24106/kefdergi.378585
• Akman. Y. (2020). Öğretmenlerin mülteci öğrencilere yönelik tutumları ile çokkültürlü eğitim algıları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi.49. 247-262. doi: 10.9779/pauefd.442061.
• Allport, G. (1954) The nature of prejudice. Addison-Wesley.
• American Psychological Association [APA]. (2002). Guidelines on multicultural education, training, research, practice, and organizational change for psychologists.American Psychological Association.
• Aragona-Young, E. & Sawyer, B. E. (2018). Elementary teachers’ beliefs about multicultural education practices. Teachers and Teaching, 24(5), 465-486. https://doi.org/10.1080/13540602.2018.1435527
• Aslan, S. (2022).The effect of prospective teachers’ beliefs about the necessity of multicultural education and self-efficacy perceptions of multicultural education: A path model. International Journal of Psychology and Educational Studies, 9(1), 102-114. https://dx.doi.org/10.52380/ijpes.2022.9.1.552
• Aybek, B. (2018). An examination of the relationship between the critical thinking dispositions of prospective teachers and their attitudes toward multicultural education. Yüksekögretim Dergisi, 8, 282-292. https://doi.org/10.2399/yod.18.012
• Babayiğit, B. (2022). Çokkültürlü eğitime dayalı öğretim ilke ve yöntemleri dersinin çokkültürlü öğretmen yeterliklerine, evrensellik-farklılık yönelimine ve mesleğe yönelik tutuma etkisi. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Anadolu Üniversitesi.
• Bakır. S. (2020). The multicultural experiences. attitudes and efficacy perceptions among prospective teachers. International Journal of Evaluation and Research in Education (IJERE,. 9(1). 211-220.
• Banks, J. & Banks, C. (2010). Multicultural education: Issues and perspectives (7th edition). Wiley.
• Banks, J.A. (2013). Çokkültürlü Eğitime Giriş. (1. Basım). Anı Yayıncılık.
• Bennett, C. I. (2011). Comprehensive multicultural education: Theory and Practice (7th edition). Pearson Allyn and Bacon.
• Bourdieu, P., & Passeron, J.-C. (2019). Varisler: Öğrenciler ve Kültür (3. Baskı). Heretik Basın Yayın.
• Bulut, C. & Başbay, A. (2014). Öğretmenlerin çokkültürlü yeterlik algılarının incelenmesi. K. Ü. Kastamonu Eğitim Dergisi, 23 (3), 957-978.
• Büyüköztürk, Ş. (2002). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Pegem Akademi.
• Cohen, J. (1988). Statistical Power Analysis for the Behavioral Sciences. Routledge.
• Cherng, H. S. & Davis, L. (2019). Multicultural matters: An investigation of key assumptions of multicultural education reform in teacher Education. Journal of Teacher Education, 70(3), 219-236. https://doi.org/10.1177/0022487117742884
• Choi, S. & Woong Lee, S. (2020). Enhancing teacher self-efficacy in multicultural classrooms and school climate: the role of professional development in multicultural education in the united states and south korea. AERA Open, 6(4), 1-17. https://doi.org/10.1177/2332858420973574
• Çapçı. S. & Durmuşoğlu. M. C. (2022). Okul öncesi öğretmenlerinin çok kültürlü yeterlik algılarının incelenmesi. Eğitim ve Bilim. 47(211). 27-45.
• Çelik, O.T. (2020). Kültürel çeşitlilik ve eğitim. F. Nayır (Editör). Kültürel Değerlere Duyarlı Eğitim içinde (s.1-52). Anı yayıncılık.
• Çifçi. T., Arseven. A., Arseven. İ. & Orhan. A. (2021). Öğretmenlerin eğitimde çok kültürlülüğe ilişkin yeterlik algılarının bazı değişkenlere göre incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi. 50(1). 857-873. https://doi.org/10.37669/milliegitim.894341.
• Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2021). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik SPSS ve LISREL uygulamaları. Pegem Akademi.
• Dolapcı, E. & Kavgacı, H. (2020). Öğretmenlerin çok kültürlü özyeterlik algısı ve okul iklimi ile mülteci öğrencilere yönelik tutumları arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 52, 687-707.
• Dolu, A. 2020. “Sosyoekonomik faktörlerin eğitim performansi üzerine etkisi: Pisa 2015 Türkiye örneği”. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 18(2), 41-58. https://doi.org/10.11611/yead.607838
• Durşen Ünal. S.. & Kıngır. S. (2022). Sınıf öğretmenlerinin çok kültürlü yeterlik algılarının incelenmesi. Journal of History School, 57, 1124-1151
• Erder. S. (1986). Refah Toplumunda Getto ve Türkler. Teknografik Matbaacılık
• Fraenkel, J.R., Wallen, N.E. & Hyun, H.H. (2012). How to design and evaluate research in education. McGraw-Hill.
• Gay, G. (2005). Standards of diversity. S. P. Gordon (Ed.), Standards for instructional supervision: Enhancing teaching and learning (s. 107-120) içinde. Larchmont, Eye on Education.
• Gay, G. (2014). Kültürel değerlere duyarlı eğitim: teori, araştırma ve uygulama. (Çeviri editörü: Hasan Aydın). Anı yayıncılık.
• George, D. & Mallery, P. (2019). IBM SPSS statistics 25 step by step: A simple guide and reference. Routledge.
• Gorski, P. C. (2009). What we’re teaching teachers: An analysis of multicultural teacher education coursework syllabi. Teaching and Teacher Education, 25, 309-318.
• Göç İdaresi Başkanlığı (2014). Geçici Koruma Yönetmeliği. chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.goc.gov.tr/kurumlar/goc.gov.tr/evraklar/mevzuat/Gecici-Koruma.pdf (Erişim Tarihi: 1.11.2014).
• Göç İdaresi Başkanlığı (2024). Geçici Korumamız Altındaki Suriyeliler. https://www.goc.gov.tr/gecici-korumamiz-altindaki-suriyeliler# (Erişim Tarihi: 15.10.2024).
• Göç İdaresi Başkanlığı (2025). Mülteci. https://www.goc.gov.tr/multeci adresinden 25.09.2025 tarihinde erişilmiştir.
• Gray, R. E. (2010). A study of the relationship between multicultural teaching training methods and teacher attitudes about diversity in rural schools. [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Capella University.
• Hiçdurmaz, Z. (2023). Göçmenlerin ötekileştirilmesinde kolektif bir duygu olarak zenofobi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 75, 373-384.
• Hung Leung, C. (2020). Teachers' multicultural sensitivity predicts developmentally appropriate beliefs and practices in the classroom. Asian Education And Development Studies, 11(3). 475-487. Https://Doi.Org/10.1108/AEDS-09-2020-0201
• Karadağ. Y. & Özdemir-Özden. D. (2020). Çokkültürlü eğitim ortamlarına geleceğin sosyal bilgiler öğretmenlerini hazırlamak: öğretmen adaylarının çokkültürlü yeterlikleri. Ondokuz Mayis University Journal of Education Faculty. 39(2). 179-201. https://doi.org/10.7822/omuefd.764913.
• Keçeci, Y. (2019). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının göçmen sorununa ve çokkültürlü eğitime yönelik bakış açıları. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
• Koçak, S. ve Özdemir, M. (2015). Öğretmen adaylarının çok kültürlü eğitime yönelik tutumlarında kültürel zekânın rolü. İlköğretim Online, 14(4), 1352-1369.
• Kwon, J., Yu, H. M., & Jung, S. E. (2025). Perceptions and readiness of early childhood pre-service teachers for refugee education. Journal of Early Childhood Teacher Education, 1–23. https://doi.org/10.1080/10901027.2025.2462561
• Lambert, D. T. & Smith, A. M. (2016). Pre-service teachers’ perceptions of culturally responsive teacher preparation. The Journal of Negro Education, 85 (1), 46-58.
• Lehman, C.I. (2017). Multicultural competence: a literature review supporting focused training for preservice teachers teaching diverse students. Journal of Education and Practice, 8(10), 109-116.
• Mülteciler Derneği (2024). Türkiye’deki Suriyeli Sayısı Ağustos 2024.
• Neuenschwander, M.P. ve Garrote, A. (2025). Biased teacher expectations of students with migration backgrounds: Analysis with nationality stereotype clusters. Zeitschrift für Bildungsforschung, 15, 277–292. https://doi.org/10.1007/s35834-024-00460-7
• Öztürk, M. (2020). Gençlerin Suriyelilere yönelik yabancı düşmanlığına (zenofobi) etki eden sosyodemografik faktörler. TurkishStudies-Social, 15(1), 559-576. https://dx.doi.org/10.29228/TurkishStudies.40505
• Pehlivan. H. (2014). Genel liselerde görev yapan öğretmenlerin çokkültürlü yeterlik algılarının sosyo-ekonomik statüleri açıdan incelenmesi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 38. 95-111.
• Perkins, R. M. (2012). The multicultural awareness, knowledge, skills, and attitudes of prospective teachers: A quantitative and heuristic phenomenological study [Unpublished doctoral dissertation]. University of Missouri.
• Polat, İ. (2013). Ortaöğretim kurumlarında çalışan öğretmenlerin çokkültürlü yeterlik algılar: Van ili örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yüzüncü Yıl Üniversitesi
• Polat, İ. ve Kılıç, E. (2013). Türkiye’de çokkültürlü eğitim ve çokkültürlü eğitimde öğretmen yeterlilikleri. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(1), 352-372.
• Rao, S. (2005). Effective multicultural teacher education programs: Methodological and conceptual issues. Education, 126(2), 279-291.
• Tajfel, H., & Turner, J. C. (1979). An integrative theory of intergroup conflict. In W. G. Austin & S. Worchel (Eds.), The social psychology of intergroup relations (pp. 33–47). Brooks/Cole.
• Tecim. E. & Karakoyunlu. M. (2021). “Göçmen algısı ölçeği” geliştirilmesi. geçerliği ve güvenirliği. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi. 10(3). 2832-2852. http://www.itobiad.com/tr/pub/issue/64619/957721.
• Türk, A., Ervüz, C. & Özler Ervüz, F. (2024). Suriyelilere yönelik tehdit algısının yabancı düşmanlığına (zenofobi) etkisi. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 34 (1), 167-176.
• Üner. S. (1972). Nüfus Bilim Sözlüğü. Ankara: Mars Ticaret ve Sanayi A.Ş. Matbaası. Villages, A. M. & Lucas, T. (2002). Preparing culturally responsive teachers: Rethinking the curriculum. Journal of Teacher Education, 53, 20-32.
• Yaşar Ekici, F. (2017). Okul öncesi öğretmen adaylarının kültürel zekâ düzeyleri ve çok kültürlü eğitime yönelik tutumları. Kastamonu Eğitim Dergisi, 25(5), 1941-1956.
• YÖK. (2018). Yeni Öğretmen Yetiştirme Lisans Programları. 20 Eylül 2025 tarihinde https://www.yok.gov.tr/kurumsal/idari-birimler/egitim-ogretim-dairesi/yeni-ogretmen-yetistirme-lisans-programlari adresinden erişilmiştir.