Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programının Sistem Düşüncesi Becerileri Açısından İncelenmesi

Yıl 2025, Sayı: 66, 4432 - 4454, 29.12.2025

Semra Konanç , Volkan Bilir

https://doi.org/10.53444/deubefd.1644771

Öz

Sistem düşüncesi, karmaşık yapı ve süreçlerin anlaşılması ve yönetilmesi için geliştirilen disiplinlerarası bir yaklaşımdır. Bu araştırmada Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programlarında Sistem Düşüncesinin yeri ve öğrencilerin üst düzey düşünme becerilerini geliştirmedeki etkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda nitel araştırma yöntemlerinden doküman analiz metodu kullanılarak TYMM Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı incelenmiştir. Sistem Düşüncesi Hiyerarşik (SDH) modeline göre analiz edilen TYMM Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı tüm sınıf düzeylerinde 181 kazanımın/öğrenme çıktısının 70 (%38.7)’inde sistem düşüncesi becerilerine rastlanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre TYMM Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıf düzeylerinde yer kazanımın/öğrenme çıktısının, sistem düşüncesi becerilerinin en fazla dördüncü ve altıncı seviyede seviyelerinde toplandığı görülmektedir. Sistem becerileri açısından en fazla kazanımın/öğrenme çıktısının 8. sınıf düzeyinde yer aldığı sonucuna ulaşılmıştır. Sistem düşüncesi becerilerinin fen öğretiminde etkin şekilde kazandırılabilmesi için, bu becerilerin tüm sınıf seviyelerine ve ünite içeriklerine dengeli bir şekilde dağıtılması, öğretim sürecinde daha kapsamlı ve bütüncül bir yaklaşımın benimsenmesi gerektiği önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Sistem düşüncesi , maarif modeli , öğretim programı , fen

Investigation of Türkiye Century Education Model Science Curriculum in terms of Systems Thinking Skills

Öz

Systems thinking is an interdisciplinary approach developed to understand and manage complex structures and processes. In this study, it was aimed to investigate the place of Systems Thinking in the Türkiye Century Education Model (TCEM) Science Curriculum and its effect on developing students' higher order thinking skills. In accordance with this purpose, the TCEM Science Curriculum was examined using document analysis method, one of the qualitative research methods. The TCEM Science Curriculum, which was analyzed according to the Systems Thinking Hierarchical (STH) model, was found to have systems thinking skills in 70 (38.7%) of 181 objectives/learning outcomes at all grade levels. According to the findings obtained, it was determined that the system thinking skills of the objectives/learning outcomes in the 3rd, 4th, 5th, 6th, 7th and 8th grade levels of the TCEM Science Curriculum are mostly gathered at the fourth and sixth levels. It was concluded that the highest number of objectives/learning outcomes related to system skills was found at the 8th grade level. It can be recommended that these skills should be distributed to all grade levels and unit contents in a balanced manner, and also a more comprehensive and holistic approach should be adopted in the teaching process in order to gain systems thinking skills effectively in science teaching.

Anahtar Kelimeler

Systems thinking , education model , curriculum , science

Kaynakça

• Akyıldız, S. & Aytar, A. (2024). Fen bilimleri dersi öğretim programı ile sosyal bilgiler dersi öğretim programının sistem düşüncesi açısından incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 14(1), 347-363.
• Anderson, L.,& Krathwohl, D. E. (2001). A taxonomy for learning teaching and assensing: a revision of Bloom’s taxonomy of educational objectives. Addison Wesley Longman.
• Anderson, L.W., & Krathwohl, D. R. (2014). Öğrenme öğretim ve değerlendirme ile ilgili bir sınıflama: Bloom’un eğitimin hedefleri ile ilgili sınıflamasının güncelleştirilmiş biçimi (Çev. D. A. Özçelik). Ankara: Pegem Akademi.
• Assaraf, O. B. Z., & Orion, N. (2005). Development of system thinking skills in the context of earth system education. Journal of Research in Science Teaching: The Official Journal of the National Association for Research in Science Teaching, 42(5), 518-560.
• Australian Curriculum, Assessment and Reporting Authority (ACARA). (2017). Australian curriculum: F-10 curriculum: Science.
• Ayanoğlu, M., & Gökçe, M. (2007). Sistem düşüncesinden sistem dinamiklerine. Makine Teknolojileri Elektronik Dergisi, 3, 29-41.
• Banaz, E. (2024). 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı'nın Dijital Okuryazarlık Açısından İncelenmesi. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 279-290.
• Budak, U.S, & Ceyhan, G.D (2024). Research trends on systems thinking approach in science education. International Journal of Science Education, 46(5), 485-502.
• Cangüven, H. D., & Avci, G. (2013). 2013 ve 2018 Fen Bilimleri Öğretim Programları Kazanımlarının Yenilenmiş Bloom Taksonomisine Göre Karşılaştırılması. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(2), 306-318.
• Cronin, M. A., Gonzalez, C., & Sterman, J. D. (2009). Why don’t well-educated adults understand accumulation? A challenge to researchers, educators, and citizens. Organizational behavior and Human decision Processes, 108(1), 116-130.
• Evagorou, M., Korfiatis, K., Nicolaou, C., & Constantinou, C. (2009). An investigation of the potential of interactive simulations for developing system thinking skills in elementary school: A case study with fifth‐graders and sixth‐graders. International Journal of Science Education, 31(5), 655-674.
• Eğitimde Sistem Düşüncesi Derneği (2024, 7 Aralık). https://egitimdesistemdusuncesi.org/nedir/arastirmalar.php Forrester, J. W. 1969. Urban Dynamics. Cambridge, Mass.: M.I.T. Press.
• Forrest, J. (2008). A Response to paper" Systems Thinking" by D. Cabrera et al.: Additional thoughts on systems thinking. Evaluation and program planning, 31(3), 333-334.
• Goode, G. S., & MacGillivray, L. (2023). The construction of systems thinking pedagogy during a professional development institute. Journal of Pedagogical Research, 7(4), 275-302.
• Göktepe, E. (2024). Sistem okuryazarlığı ve sistem düşüncesi araçları. Eğitimde Sistem Düşüncesi Yıllığı, (11).
• Hopper, M., & Stave, K. A. (2008). Assessing the effectiveness of systems thinking interventions in the classroom. In The 26th International Conference of the System Dynamics Society (pp. 1–26). Athens, Greece.
• Kena, G., Musu-Gillette, L., Robinson, J., Wang, X., Rathbun, A., Zhang, J., ... & Velez, E. D. V. (2015). The Condition of Education 2015. NCES 2015-144. National Center for Education Statistics.
• KMK (Standing Conference of the Ministers of Education and Cultural Affairs of the Federal States in the Federal Republic of Germany). (2020). Bildungsstandards im Fach Biologie für die Allge- meine Hochschulreife. Wolters Kluwer.
• Krathwohl, D. R. (2002). A Revision Bloom's Taxonomy: An Overview. Theory into Practice.
• Kuzu, O., Göçer, V., & Akçay, A. O. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında ilkokul matematik dersi öğretim programı’nın incelenmesi. Rumelide Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (41), 640-667.
• Meadows, D. H. (2008). Thinking in systems: A primer. chelsea green publishing.
• Miles, M.B., & Huberman, A.M. (1994). Qualitative data analysis (2nd ed.), Sage.
• Milli Eğitim Bakanlığı (MEB), (2018). Türk fen bilimleri müfredatı (3-8. sınıflar). http://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=325
• Milli Eğitim Bakanlığı (MEB),(2024), Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli https://tymm.meb.gov.tr/
• National Research Council [NRC]. (2012). Exploring the intersection of science education and 21st century skills. A workshop summary. Retrieved February 7, 2025 from http://www.nap.edu/read/12771/chapter/1
• NGSS Lead States. (2013). Next generation science standards: For states, by states. National Academies Press.
• Nuhoğlu, H. (2008). İlköğretim fen ve teknoloji dersinde sistem dinamiği yaklaşımının tutuma, başarıya ve farklı becerilere etkisinin araştırılması. [Yayımlanmamış Doktora Tezi] . Gazi Üniversitesi
• Ormancı, Ü., Çepni, S., & Balım, A. G. (2018). The determination of secondary school 6th grade students' status regarding system thinking skills. Journal of Theoretical Educational Science, 11(4), 896-915.
• Ormond, C., McClaren, M., Zandvliet, D., Robertson, P., Leddy, S., Mayer, C., & Metcalfe, S. (2015). Pre-service teacher experiences in a teacher education program reoriented to address sustainability. Educating science teachers for sustainability, 163-184.
• Pilgrim, J., & Martinez, E. E. (2013). Defining literacy in the 21st century: A guide to terminology and skills. Texas Journal of Literacy Education, 1(1), 60–69.
• Schaffernicht, M., & Madariaga, P. (2010, July). What is learned in system dynamics education: a competency-based representation based upon Bloom’s taxonomy. In The 28 th International Conference of the System Dynamics Society.
• Selvi, M., Yılmaz, E., & Benli Özdemir, E., (2024). Comparative Investigation of 2018 Science Curriculum and 2024 Turkey Century Education Model Science Curriculum in the Context of Environmental Topics According to BLOOM Taxonomy . Ulusal Fen Bilimleri ve Matematik Eğitimi Kongresi (pp.338-339). Edirne, Turkey.
• Senge, P. M. (1990). The fifth discipline: The art and practice of the learning organization. Doubleday, New York, 1990.
• Senge, P. M., (2011). Beşinci Disiplin: Öğrenen Organizasyon Düşünüşü ve Uygulaması, Çeviren: Ayşegül İldeniz, Ahmet Doğukan, 16. baskı. Yapı Kredi Yayınları, İstanbul.
• Seven, H. G., & Kahramanoglu, R. (2024). Sistem Düşüncesi Yaklaşımıyla Öğretmenlerin Öğretim Programı Okuryazarlıkları Çerçevesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(3), 1389-1413.
• Şenaras, A. E., & Sezen, H. K. (2017). Sistem düşüncesi. Journal of Life Economics, 4(1), 39- 58.
• Torun, B. & Karamustafaoğlu, O. (2025). 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ile 2018 Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programlarının temel öğeler bakımından karşılaştırılması. Trakya Eğitim Dergisi, 15(Özel Sayı), 346–388.
• Von Bertalanffy, L. (1950). An outline of general system theory. The British Journal for the Philosophy of science, 1(2), 134-165.
• York, S., Lavi, R., Dori, Y. J., & Orgill, M. (2019). Applications of systems thinking in STEM education. Journal of Chemical Education, 96(12), 2742-2751.
• Yıldırım, A ve Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Yıldırım, A., & Simsek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel arastırma yontemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Yılmaz, M., & Kurt, M. (2024). Eğitsel Oyunla Hayat Bilgisi Öğretimi:“Kimi Tarif Ediyor?” Oyunu Örneği. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(2), 896-921.
• Zhang, B. H. & Ahmed, S. A. M. (2020). Systems thinking—Ludwig Von Bertalanffy, Peter Senge, and Donella Meadows. In B. Akpan & T. Kennedy (Eds.), Science Education İn Theory And Practice (pp. 419–436). Springer.
• Zorluoğlu, S. L., Şahintürk, A., & Bağrıyanık, K. E. (2017). 2013 yılı fen bilimleri öğretim programı kazanımlarının yenilenmiş Bloom taksonomisine göre analizi ve değerlendirilmesi. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(1), 1-24.