Bir Eğitim Lideri Olarak Kâzım Karabekir

Yıl 2025, Sayı: 66, 4318 - 4337, 29.12.2025

Davut Elmacı

https://doi.org/10.53444/deubefd.1775275

Öz

Her ne kadar öncelikle askeri kişiliği ile bilinmiş olsa da Kâzım Karabekir, eğitim sistemine de önemli katkılar sağlamıştır. Eğitim alanına yaptığı katkılar ve öncü çalışmalar nedeniyle onu bir eğitim lideri olarak görmek mümkündür. Bu çalışmanın amacı, bir eğitim lideri olarak Kazım Karabekir’in eğitime katkılarının neler olduğunu ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda çalışmada tarihsel araştırma yöntemi benimsenmiştir. Verilerin toplanmasında öncelikle Karabekir’in eserlerine ulaşılmış, bu eserler açık kodlamaya tabi tutularak belirli temalar altında sınıflandırılmıştır. Ulaşılan başlıca temalar eğitim kurumları açma, sosyal adalet ve eğitimde yenilik olarak belirlenmiştir. Belirlenen temalar Karabekir’in yaşadığı dönemin sosyal, ekonomik ve politik koşullarıyla ilişkilendirilerek incelenmiştir. Karabekir’in eğitim alanında yaptığı çalışmalara bakıldığında eğitim kurumlarının açılmasına öncülük ettiği görülmektedir. Türkiye’nin çeşitli yerlerinde anaokulu, sanayi mektebi, sıhhiye mektebi, leyli eytam iptidai mektebi gibi farklı türlerdeki okulların açılmasında onun liderliği etkili olmuştur. Eğitimde sosyal adaletin bir gereği olarak bakıma ve korunmaya ihtiyacı olan çocukların desteklenmeleri için Karabekir’in öncülük ettiği uygulamalar vardır. Özellikle öksüz ve yetim çocuklar için geliştirdiği uygulamalar onun çocuk koruma alanında da etkili bir lider olduğunu göstermektedir. Bunun yanında Karabekir’in öğretim yöntemlerinde yenilikçi uygulamaları önemsediği görülmektedir. Teorik ve klasik öğretim yöntemleri yerine uygulamalı ve deneyimsel öğrenmeye önem veren Karabekir, bazı konuların öğretimine yönelik yöntemler de önermektedir. Onun yaptığı çalışmalar hem ülke kalkınması açısından hem de çocuğa verilen değer açısından eğitimcilere önemli bakış açıları sağlayacak niteliktedir.

Anahtar Kelimeler

Kâzım Karabekir , eğitim liderliği , eğitim tarihi , savaş ortamında eğitim

Proje Numarası

Bu çalışmanın özeti V. Uluslararası Eğitimde Mükemmellik Kongresi'nde sözlü bildiri olarak sunulmuştur.

Kâzım Karabekir as an Educational Leader

Öz

Although Kâzım Karabekir is primarily known for his military identity, he also made significant contributions to the field of education. Owing to his pioneering efforts and input in this domain, he can be regarded as an educational leader. The aim of this study is to explore Karabekir’s contributions to education from the perspective of educational leadership. To this end, a historical research method was employed. Data were collected primarily through an in-depth examination of Karabekir’s own writings. These texts were reviewed and categorised under specific themes by open coding. The key themes identified were the establishment of educational institutions, social justice, and innovation in education. These themes were then analysed in connection with the social, economic, and political context of the period in which Karabekir lived. The findings indicate that Karabekir played a leading role in founding a range of educational institutions, such as kindergartens, industrial schools, medical schools, and boarding schools for orphans in various regions of Türkiye. His initiatives in supporting children in need of care and protection reflect a commitment to educational social justice. In particular, the practices he developed for orphaned children highlight his role as a leader in child protection. Moreover, Karabekir valued innovation in teaching methods, advocating for practical and experiential learning over theoretical or classical approaches. He also proposed specific teaching methods for certain subjects. His work offers valuable insights for educators both in terms of national development and in recognising the intrinsic value of the child.

Anahtar Kelimeler

Kâzım Karabekir , educational leadership , history of education , education in wartime , orphan children

Proje Numarası

Bu çalışmanın özeti V. Uluslararası Eğitimde Mükemmellik Kongresi'nde sözlü bildiri olarak sunulmuştur.

Kaynakça

• Aksu, A., Fırat, A. G. N. Ş., & Şahin, A. G. İ. (2003). İlköğretim okulu müdürlerinin kültürel liderlik davranışları. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 36(36), 490-507.
• Arslan, M. C., & Özdemir, M. (2015). Öğretmen liderliğine ilişkin öğretmen görüşleri. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(2), 190-207.
• Bağdatlı, M. (2010). Kâzım Karabekir'in uygulamalarında yaşayarak öğrenme ve eğitici drama. Journal of Istanbul University Faculty of Theology, (23), 121-140.
• Balyer, A. (2016). Öğretmen liderler: Öğretmen algıları üzerine nitel bir araştırma. İlköğretim Online, 15(2). https://doi.org/10.17051/io.2016.81764
• Bass, B. M. (1999). Two decades of research and development in transformational leadership. European Journal of Work and Organizational Psychology, 8(1), 9-32. https://doi.org/10.1080/135943299398410
• Bush, T. (2007). Educational leadership and management: Theory, policy and practice. South African Journal of Education, 27(3), 391-406.
• Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
• Caldwell, B. J. (2007). Educational leadership and school renewal Introduction by the Guest Editor. Australian Journal of Education, 51(3), 225-227. https://doi.org/10.1177/000494410705100301
• Carlyle, T. (1841). German romance: Specimens of its chief authors (Vol. 1). Cambdridge Press.
• Cemaloğlu, N. (2020). Liderlik. Eğitim yönetiminde kuram ve uygulama. S. Özdemir, F. Sezgin, S. Koşar (Ed.) içinde (s. 135-187). Pegem Akademi.
• Chatzipanagiotou, P., & Katsarou, E. (2023). Crisis management, school leadership in disruptive times and the recovery of schools in the post COVID-19 era: A systematic literature review. Education Sciences, 13(118), 1-29. https://doi.org/10.3390/educsci13020118
• Çelik, V. (1997). Eğitim yönetiminde vizyoner liderlik. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 12(12), 465-474.
• Day, D. V., & Antonakis, J. (2012). Leadership: Past, present, and future. In David V. Day & John Antonakis (Eds.), The nature of leadership (pp. 3-25). Sage Publications.
• Day, D. V., & Zaccaro, S. J. (2014). Leadership: A critical historical analysis of the influence of leader traits. In L. Koppes (Ed.), Historical perspectives in industrial and organizational psychology (pp. 413-436). Psychology Press.
• Demir, K. (2021). Eğitimde liderlik. K. Yılmaz, K. Demir (Ed.), Eğitim yönetimi: Kuram ve uygulama içinde (s. 39-168). Pegem Akademi.
• Demirdöğen, M. A. (2021). Eğitimci bir ferik-i evvel; Kâzim Karabekir’in eğitim hakkında düşünceleri. [Yayımlanmamış yüksek lsans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
• Gedikoğlu, T. (2015). Liderlik ve okul yönetimi. Anı Yayıncılık.
• Grint, K. (2011). A history of leadership. In Alan Bryman et all (Eds.), The SAGE Handbook of Leadership, (pp. 1-4). Sage Publications.
• Gürsel, M. (2015). Örgüt sosyolojisi: Kavramlar, süreçler ve açıklamalar. Pegem Akademi.
• Hallinger, P. (2003). Leading educational change: Reflections on the practice of instructional and transformational leadership. Cambridge Journal of Education, 33(3), 329-352. https://doi.org/10.1080/0305764032000122005
• Hallinger, P., Gümüş, S., & Bellibaş, M. Ş. (2020). 'Are principals instructional leaders yet?' A science map of the knowledge base on instructional leadership, 1940–2018. Scientometrics, 122(3), 1629-1650. https://doi.org/10.1007/s11192-020-03360-5
• Hallinger, P., & Murphy, J. (1985). Assessing the instructional management behavior of principals. The Elementary School Journal, 86(2), 217-247. https://www.journals.uchicago.edu/doi/epdf/10.1086/461445
• Harris, A. (2004). Distributed leadership and school improvement: Leading or misleading?. Educational Management Administration & Leadership, 32(1), 11-24. https://doi.org/10.1177/1741143204039297
• Hoy, W. K., & Miskel, C. G. (2012). Eğitim yönetimi. (Çev. Ed. S. Turan). Nobel Yayıncılık.
• Işık, Z. (2016). Kâzım Karabekir paşanın eğitim faaliyetleri. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kafkas Üniversitesi.
• Karabekir. K. (2023). Hayatım (9. Baskı). Yapı Kredi Yayınları.
• Karabekir, K. (2020a). Çocuk Davamız (3. Baskı). Yapı Kredi Yayınları.
• Karabekir, K. (2020b). Günlükler 1906-1948 Cilt I-II (3. Baskı). Yapı Kredi Yayınları.
• Karabekir, K. (2012). İstiklâl Harbimiz Cilt I-II (4. Baskı). Yapı Kredi Yayınları.
• Kıral, E. (2021). Hizmetkâr liderlik ölçeği geliştirme çalişmasi: öğretmenler üzerinde bir uygulama. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 10(3), 83-99.
• Kipping, M., Wadhwani, R. D., & Bucheli, M. (2014). Analyzing and interpreting historical sources: A basic methodology. In M. M. Bucheli & D. Wadhwani (Eds.), Organizations in time: History, theory, methods (pp.305-329). Oxford University Press.
• Kökçıkaran, A. (2016). Liderlik tipleri perspektifinde Kazım Karabekir örneği. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Süleyman Demirel Üniversitesi.
• Köstüklü, N. (2009). Kâzım Karabekir ve Eğitim (5. Baskı). Çizgi Kitabevi.
• Kuzgun, M. (2020). Şark cephesi kumandanı Kâzım Karabekir’in çocuk terbiyesi ve eğitimine yönelik görüşleri: Sarıkamiş Ana Mektebi örneği. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (BUSBED), 10(19), 327-340. https://doi.org/10.29029/busbed.643031
• Lune, H., & Berg, B. L. (2017). Qualitative research methods for the social sciences. Pearson.
• Özdemir, M. (2020). Yönetme sanatı: Lider yöneticinin el kitabı. Anı Yayıncılık.
• Rowlinson, M. (2005). Historical research methods. In R. A. Swanson & E. F. Holton (Eds.), Research in organizations: Foundations and methods of inquiry (pp. 295-311). Berrett-Koehler Publishers.
• Sağlam-Tekir, H. S., & Tekir, S. (2017). Eğitime katkılarıyla Kazım Karabekir. Uluslararası Beşeri Bilimler ve Eğitim Dergisi, 3(2), 322-340.
• Sarıkaya, M. (2004). Bir “Çocuk Kasabası" Sarıkamış. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 11(23), 237-243.
• Sözen-Şahne, B., & Şar, S. (2015). Liderlik kavramının tarihçesi ve Türkiye’de ilaç endüstrisinde liderliğin önemi. Marmara Pharmaceutical Journal, 19(2), 109-115. https://doi.org/10.12991/mpj.2015199641
• Spillane, J. P. (2005). Distributed leadership. The Educational Forum, 69(2), 143–150. https://doi.org/10.1080/00131720508984678
• Stogdill, R. M. (1948). Personal factors associated with leadership: A survey of the literature. The Journal of Psychology, 25(1), 35-71. https://doi.org/10.1080/00223980.1948.9917362
• Striepe, M., & Cunningham, C. (2022). Understanding educational leadership during times of crises: A scoping review. Journal of Educational Administration, 60(2), 133-147. https://doi.org/10.1108/JEA-03-2021-0057
• Sungaila, H. (2008). The history of education and the study of educational administration. Journal of Educational Administration and History, 40(1), 41-45. https://doi.org/10.1080/00220620801927657
• Uludağ, Z. (1997). Kâzım Karabekir'in eğitimle ilgili düşüncelerinin değerlendirilmesi. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 8(38), 471-500.
• Van Seters, D. A., & Field, R. H. (1990). The evolution of leadership theory. Journal of Organizational Change Management, 3(3), 29-45.
• Yakut-Özek, B. (2020). Liderlik yaklaşımları. M. Özdemir (Ed.), Yönetme Sanatı: Lider Yöneticinin El Kitabı içinde (s.207-226). Anı Yayıncılık.
• York-Barr, J., & Duke, K. (2004). What do we know about teacher leadership? Findings from two decades of scholarship. Review of Educational Research, 74(3), 255-316. https://doi.org/10.3102/00346543074003255