Araştırma Makalesi

Maarif Modeli Okuryazarlık Türlerine İlişkin Türkçe Öğretmen Adayı Farkındalıkları

Sayı: 68 19 Haziran 2026
PDF İndir
TR EN

Maarif Modeli Okuryazarlık Türlerine İlişkin Türkçe Öğretmen Adayı Farkındalıkları

Öz

Bu çalışma Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalında öğrenimine devam eden öğretmen adaylarının Maarif Modelinde geçen okuryazarlık türlerine yönelik farkındalıklarını belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden görüngübilim (fenomenoloji) deseni kullanılmıştır. Çalışma grubu, 12 kadın 8 erkek katılımcıdan oluşmaktadır. Katılımcılar ölçüt örnekleme yöntemiyle belirlenmiştir. Araştırmada 9 sorudan oluşmuş görüşme kılavuzu kullanılmıştır. Çalışmanın verilerinin analizinde içerik analizi kullanılmış ve MAXQDA 24 veri analiz programından yararlanılmıştır. Araştırmada öğretmen görüşlerinin tecrübe/davranış soruları ve bilgi sorularında en çok medya, dijital, finansal, bilgi okuryazarlığına değinildiği görülmüştür. Yetkinlik sorusunda gündelik hayatta kullanıma dair sosyal medya kullanımı, haber/blog/reklam/afiş takibi, özenli dil kullanımı ve hayatla ilişkilendirme kodları üzerinde yoğunlaşılmıştır. Fikir sorularında beceri alanı boyutuyla alakalı olarak okuryazarlık türlerinin yetkinlik ve öğrenme gerektirmesine değinilirken; okuryazarlık türlerinin kişisel gelişime olan yansımasında olumlu ve olumsuz durumların yer aldığı belirlenmiştir. Disiplinler arası kullanıma ilişkin boyutta en uygun okuryazarlık türlerinin; bilgi, medya, finansal, görsel okuryazarlıklar olduğu ifade edilmiştir. En çok benimsenen okuryazarlık türleri dijital ve medya okuryazarlığı olurken; öneriler sorusunda en fazla ders materyallerinde vurgulama, ders desteği, Web2.0 araç desteği, eleştirel bakma, dil becerisi ve kendini geliştirme kodlarına değinilmiştir. Çalışmanın sonucunda öğretmen adaylarının Maarif Modeline dair birtakım okuryazarlık becerilerini belirli oranda bildikleri fakat Maarif Modelinde geçen okuryazarlık türlerine tam anlamıyla hâkim olmadıkları tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Maarif Modeli, Okuryazarlık Becerileri, Görüngübilim, Türkçe Öğretmen Adayı, Türkçe Eğitimi

Kaynakça

  1. Akengin, H., Tuncel, G., & Cendek, M. E. (2016). Öğrencilerde harita okuryazarlığının geliştirilmesine ilişkin sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşleri. Marmara Coğrafya Dergisi (34), 61-69. https://izlik.org/JA23UX86RW
  2. Akman, A. (2024). Dijital okuryazarlık becerilerine ilişkin öğrenci algıları. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(3), 538-561. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.1423190
  3. Akın, E., Akın, İ., & Bilgin, E. (2024). Dijital okuryazarlığın Türkçe eğitimindeki yeri. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(1), 52-65. https://doi.org/10.33206/mjss.1302575
  4. Akyol, H. & Delican, B. (2022). Yeni okuryazarlıklar değişen metin algısı ve 21. yüzyıl okuryazarlık türleri.Pegem Akademi, 1-2. https://surl.bot/L4
  5. Altun, A. (2008). Türkiye’de medya okuryazarlığı. İlköğretmen Eğitimci Dergisi, 16, 30-34.
  6. Altun, A. (2009). Eğitim bilim açısından seçmeli medya okuryazarlığı dersi programına eleştirel bir yaklaşım. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(3), 97-109. https://izlik.org/JA42AT37EK
  7. Altun, A. (2012). Kanada’daki sosyal bilgiler programlarında medya okuryazarlığı eğitimi. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 7(1), 230-244. https://izlik.org/JA52AH69PT
  8. Altun, A. (2014). Medya okuryazarlığı eğitimine yönelik türkçe yayınlar: bir bibliyografya denemesi. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 4(9), 5-15. https://izlik.org/JA87LU66FG
  9. Altınöz, N. (2010). Fen bilgisi öğretmen adaylarının çevre okuryazarlık düzeyleri [Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi]. Sakarya Üniversitesi. https://surl.bot/L5
  10. Arduç, M. A. (2018). Ortaokul 8. sınıf öğrencilerinin bilimsel okuryazarlık düzeylerinin ve fen öğrenme yaklaşımlarının fen bilimleri dersindeki başarılarına etkisinin incelenmesi [Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi]. Fen Bilimleri Enstitüsü. https://L24.us/YHttSrhlR

Kaynak Göster

APA
Deveci, S. G., & Akbaba Eser, R. S. (2026). Maarif Modeli Okuryazarlık Türlerine İlişkin Türkçe Öğretmen Adayı Farkındalıkları. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 68. https://doi.org/10.53444/deubefd.1776852
AMA
1.Deveci SG, Akbaba Eser RS. Maarif Modeli Okuryazarlık Türlerine İlişkin Türkçe Öğretmen Adayı Farkındalıkları. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 2026;(68). doi:10.53444/deubefd.1776852
Chicago
Deveci, Sibel Gamze, ve Rabia Sena Akbaba Eser. 2026. “Maarif Modeli Okuryazarlık Türlerine İlişkin Türkçe Öğretmen Adayı Farkındalıkları”. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, sy 68. https://doi.org/10.53444/deubefd.1776852.
EndNote
Deveci SG, Akbaba Eser RS (01 Haziran 2026) Maarif Modeli Okuryazarlık Türlerine İlişkin Türkçe Öğretmen Adayı Farkındalıkları. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi 68
IEEE
[1]S. G. Deveci ve R. S. Akbaba Eser, “Maarif Modeli Okuryazarlık Türlerine İlişkin Türkçe Öğretmen Adayı Farkındalıkları”, Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, sy 68, Haz. 2026, doi: 10.53444/deubefd.1776852.
ISNAD
Deveci, Sibel Gamze - Akbaba Eser, Rabia Sena. “Maarif Modeli Okuryazarlık Türlerine İlişkin Türkçe Öğretmen Adayı Farkındalıkları”. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 68 (01 Haziran 2026). https://doi.org/10.53444/deubefd.1776852.
JAMA
1.Deveci SG, Akbaba Eser RS. Maarif Modeli Okuryazarlık Türlerine İlişkin Türkçe Öğretmen Adayı Farkındalıkları. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 2026. doi:10.53444/deubefd.1776852.
MLA
Deveci, Sibel Gamze, ve Rabia Sena Akbaba Eser. “Maarif Modeli Okuryazarlık Türlerine İlişkin Türkçe Öğretmen Adayı Farkındalıkları”. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, sy 68, Haziran 2026, doi:10.53444/deubefd.1776852.
Vancouver
1.Sibel Gamze Deveci, Rabia Sena Akbaba Eser. Maarif Modeli Okuryazarlık Türlerine İlişkin Türkçe Öğretmen Adayı Farkındalıkları. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 01 Haziran 2026;(68). doi:10.53444/deubefd.1776852