SEMBOLİZM BAĞLAMINDA ANTİK ÇAĞ’DAN BUGÜNE “LİTUUS”

Öz

Tarih süresince doğası gereği insanlar nesnelere kendilerine göre anlamlar yüklemiştir. Bu şekilde nesneleri sembolleştirerek toplumları içinde güç elde etmeye çalışmışlardır. Güç elde etme ve belli bir ideoloji uğruna sembolleştirilen nesnelerden biri de ucu kıvrık sopa anlamına gelen “lituus”tur. Latince bir kelime olan “lituus”un ilk anlamı çobanlara ait bir sopa olmasıdır. Hayvanları yönlendirmede kolaylık sağlaması açısından geçmişten günümüze kadar kullanılagelmiştir. Zamanla çobanlık mesleği tanrısallık ile bağlantılı gösterilerek sıradan bir çoban sopası olan “lituus” dönüşüm geçirmiştir. Bu dönüşüm sonucu “lituus” tanrıların, bilicilerin, din adamlarının ve yöneticilerin asası haline gelerek ikincil anlamını kazanmıştır. “Lituus’un” asa olarak kullanımı da tıpkı çoban sopası gibi uzun süre olmuştur. “Lituus” son anlamını ise Roma döneminde kazanmıştır. Roma döneminde nefesli bir müzik aleti olarak törenlerde ve orduda kullanılmıştır. Bu müzik aletinin çıkardığı bir yandan ilahi bir yandan ürkütücü ses nedeniyle farklı toplumlarda da gerek düşmana korku salma gerekse zafer vurgusu yapma amacıyla var olmaya devam etmiştir. Hala müzikte çalınması oldukça zor olan bu müzik aletinin çıkardığı tını, gizemli etkisini korumaya devam etmektedir. Makalede özü gereği sembolleştiren bir varlık olarak insanın “lituus” kelimesine ne anlamlar yüklediği, onu nasıl ilk amacından farklı bir anlama dönüştürdüğü ele alınmıştır. Birbirinden farklı gibi görünen bu anlamların aslında tek bir nokta olan insanın toplumda güç elde etme amacında toplandığı görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Lituus
• Çoban Asası
• Asa
• Müzik Aleti.

“LITUUS” FROM ANTIQUITY TO THE PRESENT IN THE CONTEXT OF SYMBOLISM

Öz

Throughout history, people have attributed meanings to objects by their nature. In this way, they tried to gain power in their societies by symbolizing objects. One of the objects symbolized for the sake of gaining power and a certain ideology is the “lituus”, which means a curved stick. The first, meaning of the Latin word “lituus” is a shepherd’s stick. It has been used from the past to the present in order to provide convenience in directing animals. Over time, the shepherd’s profession was shown to be connected with divinity, and the ordinary shepherd’s stick, the “lituus” underwent a transformation. As a result of this transformation, the “lituus” became the scepter of the gods, seers, clergy, the rulers and gained its secondary meaning. The use of the “lituus” as a scepter has been around for a long time like the shepherd’s stick. “Lituus” gained its last meaning in the Roman period. It was used in ceremonies and in the army as a wind musical instrument. Due to the divine and frightening sound produced by this musical instrument, it continued to exist in different societies with the aim of both instilling fear in the enemy and emphasizing victory. The timbre of this musical instrument, which is still very diffucult to play in music, continues to preserve its mysterious effect. In the article, it is discussed what meanings humans, as a symbolizing being by nature, attribute to the word "lituus" and how they transform it into a meaning different from its original purpose. It is seen that these meanings, which seem to be different from each other, are actually gathered around a single point, which is the human being's aim to gain power in society.

Anahtar Kelimeler

• Lituus
• Sherpherd’s Stick
• Scepter
• Musical Instrument

Kaynakça

1. Akalın, K. H. (2016). Mitlerin Yaşamamış İnsan-Tanrılarından İncillerdeki Tek Tanrı-İnsani Sembolik İsa’ya Geçiş. İlahiyat Fakültesi Dergisi, 7, 171-223.
2. Alexandreuscu, C. G. (2007). Music in Art. Iconography of Wind Instruments in Ancient Rome: Cornu, Bucina, Tuba and Lituus, 32(1.2), 33-46.
3. Alp, S. (1947). La Desgination du Lituus en Hittite. Journal of Cuneiform Studies, 1947, 164-175.
4. Alp, S. (1948). Gışkalmuş, Lituus and Hubbi “Earring” in the Hittite Texts. Belleten, XII, 320-324.
5. Alp, S. (1999). Hititlerde Şarkı, Müzik ve Dans, Hitit Çağı’nda Anadolu’da Üzüm ve Şarap. Kavaklıdere Kültür Yayınları.
6. Ambos, C. ve Krauskopf, I. (2008). The Curved Staff in the Ancient Near East as a Predecessor of the Etruscan “Lituus”. Proceedings of the International Colloquium Leiden, 16, 127-153.
7. Aristoteles. (2016). Politika (M. Tunçay, Çev.). Remzi.
8. Bar-Adon, P. (1980). The Cave of the Treasure. Israel Exploration Society.

9. Barnes, A. (1980). Brass Instruments, Their History and Development. J. Limited.
10. Bittel, K., Naumann, R., Otto, H. (1967). Yazılıkaya Architektur, Felsbilder Inschriften und Kleinfunde. J.C. Hinrichs.
11. Black, J., ve Green, A. (2003). Gods, Demons and Symbols of Ancient Mesopotamia: An Illustrated Dictionary. British Museum Press.
12. Blazquez, J. M., ve Monteguado, G. L. (1989). Mosaicos Romanos del Museo Arqueologico Nacional. Corpus de Mosaicos de Espana, IX, 117-124.
13. Bochnack, T., ve Frankowski, P. (2010). Brazowy Acrofon z Marborka: Carnyx, Lituus czy Olifant?. Terra Barbarica, II, 177-196.
14. Bossert, H. (1957). Meine Sonne. Orientalia, 26, 97-126.
15. Boysal, A. S. (2022). Eski Ön Asya’da Tanrı, Kral ve Peygamber Unvanı Olarak “Çoban”. Süleyman Demirel Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 57, 123-138.
16. Böhner, U., ve Wertz, U. (2023). Der Lituus- Fund von 1857 bei Hannover. FAN Post, 2023, 15-18.
17. Buckett, W. (2004). Epiphanies and Signs of Power: Minoan Suggestions and Comparative Evidence. Ilionis Classical Studies, 29, 1-23.
18. Carlen, L. (1978). Bischofsstab. De Gruyter.
19. Cassier, E. (2005). Devlet Efsanesi (M. Tunçay, Çev.). Say Yayınları. Cattini, G., Santacana, C., Motta, G. (2017). Fashion and Political Identities: The Symbolism of Headwear in Contemporary Spain. Fashion through History: Costumes, Symbols, Communication, 2, 234-248.
20. Celasin, C. (2002). Hristiyanlık Öncesi Anadolu Medeniyetlerinde Müzik Aletleri (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
21. Collon, D. (1983). Krumstab (Lituus). Realexion der Assyriologie, VI, 252-253.
22. Çoşkun, İ. (2007). Hitit Sanatında Lituus Tasvirleri (Yüksek Lisans Tezi). Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
23. Çoşkun, İ. (2018). Hitit İmparatorluk Dönemi Krallık Asası. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 40, 9-26.
24. Delbrueck, R. (1929). De Consulardiptychen und Werwandte Denkmaler. De Gruyter.
25. Dokuzboy, A. (2010). Tripolis Orpheus Kabartması (Yüksek Lisans Tezi). Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
26. Ferrero, M. (2004). Il lituus sulle monete romane republlicane, l’immaginario e il potere nell’iconografia monetale. G. Bretschneider.
27. Focke, F. (1950). Szepter und Krummstab. Eine symbolgeschictliche Untersuchung. Paderborn.
28. Györi, V. (2015). The Lituus and Augustan Provincial Coinage. Acta Antiqua Academiae Scientiarum Hungaricae, 55, 45-60.
29. Hamidullah, M. (2003). İslam Peygamberi (Hayatı ve Faaliyetleri). İrfan Yayıncılık.
30. Hawkins, J. D. (2000). Corpus of the Hieroglyphic Luwian Inscriptions. De Gruyter.
31. Hayes, W. (1953). The Scepter of Egypt. Part I: From the Earliest Times to the End of the Middle Kingdom. Harvard University Press.
32. Hayes, W. (1990). The Scepter of Egypt. A Background for the Study of the Egyptian Antiquities in the Metropolitan Museum of Art from the Earliest Times to the End of the Middle Kingdom. Metropolitan Museum of Art Press.
33. Hernandez, A. A. (2022). El lituus en las acunaciones civicas de Hispania. Acta Numismatica, 52, 123-138.
34. Hobsbawm, E. J., ve Ranger, T. (2000). The Invention of Tradition. Cambridge University Press.
35. Horatius, Q. F. (1919). Carmina (A.T. Murray, Çev.). Sanborn.
36. Jannot, J. R. (1993). Insignia potestatis. Les signes du pauvoir dans l’iconographie de Chiusi, in la civiltâ di Chiusi e del suo territorio. Atti del XVII Convegno di Studi Etruschi e Italici Chianciano Terme, 17, 231-235.
37. Kasap, S. (2020). Sümer’den Bizans’a Çoban İkonografisi (Yüksek Lisans Tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
38. Klinger, J. (1996). Untersuchungen zur Rekonstruktion der Hattischen Kultschicht. Wiesbaden.
39. Körte, G. (1904). Gordion: Ergebnisse der Ausgrabung im Jahre 1900. Heidelberg University Press.
40. Kupper, J. R. (1961). L’iconographie du dieu Amurru dans la glyptique de la I. Dynastie babylonienne. Palais des Academies.
41. Kutsal Kitap. (2009). Kutsal Kitap (Tevrat, Zebur, İncil). Yeni Yaşam Yayınları.
42. Maras, D. F. (2016). Lituus Etruscus. Osservazioni su forma e funzione del bastone ricurvo nell’Italia centrale. Studi Etruschi, 79, 37-62.
43. Meucci, R. (1989). Roman Military Instruments and the Lituus. Galphin Society Journal, 42, 85-97.
44. Moscatelli, G. (2012). Gli Etruschi e L’amore Coniguale: I Sarcophaghi dei Tetnies da Vulci. ArcheoTuscia, 2(3), 11-13.
45. Naso, A. (2005). La pittura etrusca. L’Erma di Bretschneider.
46. Otto, A. (2000). Die Entstehung und Entwicklung der Klassichsyrischen Glyptik. De Gruyter.
47. Ovidius, P. N. (1933). Fasti (A.T. Murray, Çev.). Cambridge University Press.
48. Önal, M. (2017). Urfa Edessa Mozaikleri. Şanlı Urfa Büyükşehir Belediyesi Yayınları.
49. Özgüç, T. (1958). Bitik Vazosu. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Dergisi, XVI (1.2), 1-19.
50. Parker, J. H. (1877). The Archaeology of Rome. The University of Oxford. Porada, E. (1948). Corpus of Ancient Near Eastern Seals in North American Collections. Pantheon Books.
51. Reiner, E. (1958). Surpu. A Collection of Sumerian and Akkadian Incantations. Selbtverlag.
52. Rocco, G. (2009). Anelli con il lituus su statue bronze romane. Quasar.
53. Roncalli, F. (1981). Die Tracht des Haruspex als frühgeschictliches Relikt in historischer Zeit. Die Aufnahme fremder Kultureinflüsse in Etrurien und das Problem des Retardierens in der etruskischen Kunst Mannheim, 8(10), 124-132.
54. Rowan, C. (2019). From Caesar to Augustus: Using Coins as Sources. Cambridge University Press.
55. Sadie, S. (1997). Grove Dictionary of Musical Instruments II-III. MacMillan Publishers Limited.
56. Schafer, T. (1989). Imperii Insignia Sella Curulis und Fasces 2. Philipp von Zabern.
57. Schneiders, S. (2017). Baculus Pastoralis Bischofs und Abtstabe des 5. bis 12. Jahrhunderts in Irland unda uf dem Kontinent: Typologie und Chronologie. Freiburg Brsg.
58. Silius, I. (1905). Punica (H. Graham, Çev.). The Mellon Foundation.
59. Silvermann, D. P. (1978). Masterpieces of Tutankhamun. Abbeville Press.
60. Stewart, R. (1997). The Jug and Lituus on Repubblic Coin Types: Ritual Symbols and Political Power. Phoenix, 51(2), 170-189.
61. Stewart, R. (2018). Seeing Caesar’s Symbols: Religious Implements on the Coins of Julius Caesar and His Successsors. Concordia Disciplinaroum, 18, 107-121.
62. Sunay, S. (2012). Erken Hristiyan ve Bizans Sanatında Hâle. Ekev Akademi Dergisi, 50, 197-213.
63. Tamboer, A., ve Vilsteren, V. (2006). Celtic Bugle, Roman Lituus or Medieval Ban Horn-An Evaluation of Cast Bronze Horns. Papers of 4 th Symposion of the Internet Study Group on Music Archaeology at Michaelstein, 4, 223-236.
64. Walker, J. H. (1908). The Inscription, Athribis. British School of Archaeology in Egypt. Hazell.
65. Wilkinson, T. (2005). Early Dynast Egypt. Routledge.