MAHREMİYET İDEOLOJİSİ VE YIKICI CEMAAT: RICHARD SENNETT’TE KAMUSAL ALANIN ÇÖZÜLÜŞÜ

Öz

Kent sosyolojisi alanının önde gelen isimlerinden Richard Sennett, modernite eleştirileri ve kamusal insan kavramsallaştırmasıyla literatürde özgün bir yere sahiptir. Mekân, otorite ve karakter üzerine çalışmalarıyla tanınan Sennett, bireyin modern dünyadaki konumunu tarihsel ve psikososyal bir perspektifle ele alır. Bu çalışma, kamusal alan kavramının teorik arka planını tartışarak, bu alana önemli katkılar sunmuş olan Sennett’in yaklaşımını incelemeyi amaçlar. Sennett’e göre, 19. yüzyılda kapitalist üretim ilişkileri ve sekülerleşmenin toplumsal hayata nüfuz etmesiyle birlikte mahremiyet kamusal yaşamın önüne geçmiş, kişilik kavramının ön plana çıkması birey dışı alanları kapsayan kamusal alanın çözülmesine yol açmıştır. Bu dönüşüm bireylerin ortak eylem yerine duygusal bağlara yöneldiği ve modern gemeinschaft (cemaat) biçimlerinin geliştiği bir sosyal yapı ortaya çıkarır. Kamusal alanın çözülmesiyle birlikte bireyler korunma ihtiyacıyla mahrem alana çekilir ve cemaat benzeri yapılar içinde aidiyet aramaya başlar. Mahremiyetin medeniyetle olan bağını sorgulayan Sennett, modern cemaat formlarının yıkıcı potansiyeline dikkat çekerek kamusal insanın yeniden inşasına yönelik düşünsel bir çağrı sunar. Çalışmanın literatüre özgün katkısı, Sennett’in teorik okumasını günümüz platform kamusallığı tartışmalarıyla ilişkilendirerek Türkiye bağlamındaki dijital cemaatleşme dinamikleri üzerinden somut örnekler sunması ve kamusal alanın dijital çağda yeniden tesisi için normatif öneriler getirmesidir.

Anahtar Kelimeler

• Kamusal Alan
• Cemaat
• Mahremiyet
• Modern Toplum
• Dijital Kamusallık.

PRIVACY IDEOLOGY AND THE DESTRUCTIVE COMMUNITY: THE UNRAVELING OF THE PUBLIC IN RICHARD SENNETT

Öz

Richard Sennett, one of the prominent figures in urban sociology, holds a distinctive place in the literature with his critiques of modernity and his conceptualization of the public man. Known for his studies on space, authority, and character, Sennett examines the position of the individual in the modern world through a historical and psychosocial perspective. This study aims to examine the approach of Sennett, who has made significant contributions to this field, by discussing the theoretical background of the concept of the public realm. According to Sennett, with the permeation of capitalist production relations and secularization into social life in the 19th century, intimacy took precedence over public life; the prominence of the concept of personality led to the erosion of the public realm, which encompasses impersonal domains. This transformation reveals a social structure where individuals gravitate towards emotional bonds rather than collective action, and where forms of modern gemeinschaft develop. With the dissolution of the public realm, individuals retreat into the private sphere out of a need for protection and begin to seek belonging within community-like structures. Questioning the relationship between intimacy and civility, Sennett draws attention to the destructive potential of modern community forms and offers an intellectual call for the reconstruction of the civic persona. The original contribution of this study to the literature lies in linking Sennett’s theoretical reading with contemporary debates on platform publicness, presenting concrete examples through digital community dynamics in the context of Türkiye, and offering normative proposals for the re-establishment of the public realm in the digital age.

Anahtar Kelimeler

• Public Sphere
• Community
• Privacy
• Modern Society
• Digital Public Sphere.

Kaynakça

1. Anderson, B. (2020). Hayali Cemaatler: Milliyetçiliğin Kökenleri ve Yayılması (Çev. İ. Savaşır). Metis Yayınları.
2. Arendt, H. (1994). İnsanlık Durumu, (Çev. B. Şener), İletişim Yayınları.
3. Bauman, Z. (2020). Cemaatler: Güvenli olmayan bir dünyada güvenlik arayışı (Çev. N. Soysal). Say Yayınları.
4. Benjamin, W. (2023a). Pasajlar (Çev. A. Cemal). Yapı Kredi Yayınları.
5. Benjamin, W. (2023b). Teknik olarak yeniden üretilebilirlik çağında sanat eseri (Çev. O. Duman). Can Yayınları.
6. Bilgir, M. T. (2015). Richard Sennett’in Çalışmalarında Toplumsallığın Bazı Referans Alanları ve Modernlik, Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi (34), s. 267-282.
7. Bonilla, Y., & Rosa, J. (2015). #Ferguson: Digital protest, hashtag ethnography, and the racial politics of social media in the United States. American Ethnologist, 42(1), 4-17.
8. Calhoun, C. (1992). Introduction: Habermas and the public sphere. In C. Calhoun (Ed.), Habermas and the public sphere (pp. 1-48). MIT Press.

9. Dacheux, E. (2012). Kamusal alan: Demokrasinin anahtar bir kavramı. In E. Dacheux (Ed.), Kamusal alan (pp. 13–28). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
10. Davis, M. (1990). City of quartz: Excavating the future in Los Angeles. Verso.
11. Delanty, G. (2009). Community: 2nd edition (Key Ideas). Routledge.
12. Etzioni, A. (2003). Communitarianism. In K. Christensen & D. Levinson (Eds.), Encyclopedia of community: From the village to the virtual world (Vol. 1, pp. 224-228). Sage Publications.
13. Floris, B. (2012). Kamusal alan ve ekonomik alan. In E. Dacheux (Ed.), Kamusal alan (pp. 65–75). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
14. Fraser, N. (1990). Rethinking the public sphere: A contribution to the critique of actually existing democracy. Social Text, 25/26, 56-80.
15. Gezgin, M. F. (1988). Cemaat-Cemiyet Ayrımı ve Ferdinand Tönnies, Sosyoloji Konferansları (22), s. 183-201.
16. Günerigök, M. (2019). Cemaat Sosyolojisi: Bir Kavramın Tarihsel Serüveni, Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 7(5), s. 287-297.
17. Habermas, J. (1997). Kamusallığın Yapısal Dönüşümü, (Çev. T. Bora, M. Sancar), İletişim Yayınları
18. Habermas, J. (2004). Kamusal Alan, In M. Özbek (Ed.), Kamusal Alan (ss. 95-102). Hil Yayınları.
19. Harvey, D. (2015). Asi şehirler: Şehir hakkından kentsel devrime doğru (Çev. A. D. Temiz). Metis Yayınları.
20. Lefebvre, H. (2023). Mekânın üretimi (Çev. I. Ergüden). Sel Yayıncılık.
21. Mitchell, D. (2020). Kent hakkı: Sosyal adalet ve kamusal alan mücadelesi (Çev. A. Çavdar). Ayrıntı Yayınları.
22. Mouffe, C. (2000). The democratic paradox. Verso.
23. Olgun, H. B. (2017). Jürgen Habermas, Hannah Arendt ve Richard Sennett’in Kamusal Alan Yaklaşımları. Sosyolojik Düşün, 2(1), 45-54.
24. Onat, N. (2013). Kamusal Alan ve Sınırları: Hannah Arendt ve Jürgen Habermas’ın Yaklaşımları, Durak İstanbul Dizisi.
25. Özbek, M. (2004). Giriş: Kamusal alanın sınırları. In M. Özbek (Ed.), Kamusal alan (pp. 19-90). İstanbul: Hil Yayınları.
26. Özcan, Y. (2003). Kamusal/özel alan tartışmaları. In M. Balcı (Ed.), Genç hukukçular hukuk okumaları V (ss. 253-288). İstanbul: Kurtiş Matbaacılık.
27. Putnam, R. D. (2001). Bowling alone: The collapse and revival of American community. Simon & Schuster.
28. Sennett, R. (1999). Gözün Vicdanı, Ayrıntı Yayınları.
29. Sennett, R. (1999). Zanaatkar, Ayrıntı Yayınları.
30. Sennett, R. (2005a). Otorite, Ayrıntı Yayınları.
31. Sennett, R. (2005b). Saygı, Ayrıntı Yayınları.
32. Sennett, R. (2008a). Ten ve Taş: Batı Uygarlığında Beden ve Şehir, Metis Yayınları.
33. Sennett, R. (2008b). Karakter Aşınması, Ayrıntı Yayınları.
34. Sennett, R. (2010). Kamusal İnsanın Çöküşü (Çev. S. Durak, A. Yılmaz), Ayrıntı Yayınları.
35. Sennett, R. (2012). Beraber, Ayrıntı Yayınları.
36. Sennett, R. (2025). İnşa etmek ve yaşamak: Şehir etiği, Ayrıntı Yayınları.
37. Sunstein, C. R. (2017). #Republic: Divided democracy in the age of social media. Princeton University Press.
38. Tekin, Ü. (2004). Dünden Bugüne Sosyolojik Açıdan Cemaat ve Cemiyet Kavramları, Muhafazakâr Düşünce Dergisi (2). s. 107-120.
39. Warner, M. (2002). Publics and Counterpublics. Public Culture 14(1), 49-90.
40. Yelken, R. (1999). Cemaatin Dönüşümü: Geç Modern Dönemde Cemaat Sosyolojisi, Vadi Yayınları.
41. Young, I. M. (2002). Inclusion and democracy. Oxford University Press.
42. Zabcı, F. (2006). Kamusal alan. In F. Başkaya (Ed.), Kavram sözlüğü II (ss. 391-407). Ankara: Özgür Üniversite Yayınları.
43. Zabcı, F. (2012). Kamusal alan. In G. Atılgan & E. A. Aytekin (Eds.), Siyaset bilimi: Kavramlar, ideolojiler, disiplinler arası ilişkiler (ss. 111-124). İstanbul: Yordam Yayınları.