Araştırma Makalesi

YANLIŞ SORULAR, YANLIŞ ÖZERKLİK: BİLİM, FON REJİMLERİ VE HAKİKAT KRİZİ

Cilt: 13 Sayı: 1 29 Nisan 2026
PDF İndir
TR EN

YANLIŞ SORULAR, YANLIŞ ÖZERKLİK: BİLİM, FON REJİMLERİ VE HAKİKAT KRİZİ

Öz

Bu makale, bilimin iktisat ve iktidar tarafından “ne ölçüde” etkilendiğini soran hâkim literatürü tersyüz etmektedir. Metnin temel tezi, “bilim ne kadar etkileniyor, çekirdeğe müdahale var mı?” türü soruların baştan yanlış olduğu ve bilimin hâlâ kısmen özerk bir hakikat alanı olduğu varsayımını ideolojik olarak yeniden ürettiğidir. Çalışma önce, bilimin görece özerkliği, bükülmüş kamusal etki, eş-üretim, güçlü toplumsal belirlenim ve neoliberal tekno-bilimsel kapitalizm şeklinde sınıflandırılan beş pozisyonu kuramsal olarak yeniden inşa etmekte; ardından bu pozisyonların, çağdaş fonlama rejimleri, “öncelikli alanlar”, mega-projeler, akademik kapitalizm ve post-truth hakikat rejimi karşısında neden yetersiz kaldığını göstermektedir. Özellikle psödo-bilim sınırındaki milyar dolarlık projelerin stratejik fon akışları, iktisat disiplininde ortodoksi–heretik ayrımı yoluyla kurumsal dışlama mekanizmaları ve popüler olanın hakikatin yerini aldığı post-truth bağlamı, bilimin iktisat–iktidar hapishanesine içkinleştiğini somutlaştıran örnekler olarak tartışılmaktadır. Son bölümde makale, bilimin artık “dışarıdan etkilenmiş” bir alan değil, bizzat iktisadi ve iktidari paradigmaların içsel bir fonksiyonu olduğunu savunmakta; bu nedenle bilimsel özerklik ve tarafsızlık söylemlerinin meşruiyet üretici ideolojik aygıtlar olarak işlediğini öne sürmektedir. Çıkış imkânı, yeni sosyolojik kavramlar üretmekte değil, bilimi güçlü bir hakikat, ontoloji ve metafizik zeminde yeniden düşünmekte görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Anker, P. (2011). Naomi Oreskes; Erik M. Conway. Merchants of Doubt: How a Handful of Scientists Obscured the Truth on Issues from Tobacco Smoke to Global Warming [Kitap incelemesi]. Isis, 102(3), 589–590.
  2. Baker, M. (2010). Securing a sustainable future for higher education? The Browne Review and the end of public funding. London: University and College Union.
  3. Bandola-Gill, J., Petersohn, S., & Rogge, J.-C. (2023). The politics of excellence: Research funding, priority-setting and epistemic inequality in Europe. Science and Public Policy, 50(1), 47–58.
  4. Barnes, B. (1974). Scientific knowledge and sociological theory. Routledge & Kegan Paul.
  5. Beckmann, A. (2013). Neoliberalisation, marketisation and the new managerialism in education. Educational Policy Analysis and Strategic Research, 8(1), 5–25.
  6. Birch, K. (2020). Technoscience rent: Toward a theory of rentiership. Science, Technology, & Human Values, 45(1), 3–33.
  7. Birch, K., & Muniesa, F. (Eds.). (2020). Assetization: Turning things into assets in technoscientific capitalism. MIT Press.
  8. Bloor, D. (1991). Knowledge and social imagery (2nd ed.). University of Chicago Press. (İlk baskı 1976).

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Bilim Felsefesi, Bilgi ve Bilim Sosyolojisi, Bilim ve Teknoloji Sosyolojisi ve Sosyal Bilimler

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

29 Nisan 2026

Gönderilme Tarihi

26 Kasım 2025

Kabul Tarihi

24 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 13 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Hasançebi, D. (2026). YANLIŞ SORULAR, YANLIŞ ÖZERKLİK: BİLİM, FON REJİMLERİ VE HAKİKAT KRİZİ. Dokuz Eylül Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 13(1), 324-341. https://doi.org/10.69878/deuefad.1831048
AMA
1.Hasançebi D. YANLIŞ SORULAR, YANLIŞ ÖZERKLİK: BİLİM, FON REJİMLERİ VE HAKİKAT KRİZİ. Dokuz Eylül Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi. 2026;13(1):324-341. doi:10.69878/deuefad.1831048
Chicago
Hasançebi, Deniz. 2026. “YANLIŞ SORULAR, YANLIŞ ÖZERKLİK: BİLİM, FON REJİMLERİ VE HAKİKAT KRİZİ”. Dokuz Eylül Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 13 (1): 324-41. https://doi.org/10.69878/deuefad.1831048.
EndNote
Hasançebi D (01 Nisan 2026) YANLIŞ SORULAR, YANLIŞ ÖZERKLİK: BİLİM, FON REJİMLERİ VE HAKİKAT KRİZİ. Dokuz Eylül Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 13 1 324–341.
IEEE
[1]D. Hasançebi, “YANLIŞ SORULAR, YANLIŞ ÖZERKLİK: BİLİM, FON REJİMLERİ VE HAKİKAT KRİZİ”, Dokuz Eylül Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, c. 13, sy 1, ss. 324–341, Nis. 2026, doi: 10.69878/deuefad.1831048.
ISNAD
Hasançebi, Deniz. “YANLIŞ SORULAR, YANLIŞ ÖZERKLİK: BİLİM, FON REJİMLERİ VE HAKİKAT KRİZİ”. Dokuz Eylül Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 13/1 (01 Nisan 2026): 324-341. https://doi.org/10.69878/deuefad.1831048.
JAMA
1.Hasançebi D. YANLIŞ SORULAR, YANLIŞ ÖZERKLİK: BİLİM, FON REJİMLERİ VE HAKİKAT KRİZİ. Dokuz Eylül Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi. 2026;13:324–341.
MLA
Hasançebi, Deniz. “YANLIŞ SORULAR, YANLIŞ ÖZERKLİK: BİLİM, FON REJİMLERİ VE HAKİKAT KRİZİ”. Dokuz Eylül Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, c. 13, sy 1, Nisan 2026, ss. 324-41, doi:10.69878/deuefad.1831048.
Vancouver
1.Deniz Hasançebi. YANLIŞ SORULAR, YANLIŞ ÖZERKLİK: BİLİM, FON REJİMLERİ VE HAKİKAT KRİZİ. Dokuz Eylül Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi. 01 Nisan 2026;13(1):324-41. doi:10.69878/deuefad.1831048