EXCESS DAMAGE AND PROOF OF THIS DAMAGE

Öz

If the creditor suffers a damage exceeding the default interest due to the default of the debtor in money debts, it is possible to compensate this damage, which cannot be covered by default interest, in accordance with TCO Art. 122/1. However, in order for the debtor to be held liable for excess damage, he must not have been able to prove that he did not have a fault in the default in accordance with the said provision. In addition, the creditor is also required to prove the excess damage. The creditor's method of proving excess damages is controversial. In particular, the proof of the damage caused by the decrease in the value of money due to inflation is a subject of debate in doctrine and practice. However, in its decision dated 08.07.2025 and application numbered 2024/41763, published in the Official Gazette on 29.09.2025, the Constitutional Court evaluated that the lawsuit to be filed in accordance with the provision of TCO Art. 122 does not provide a guarantee in terms of compensation for the loss of value in money due to inflation. In this study, the definition of excess damage, its legal nature, the conditions required for claiming it, whether the exchange rate difference in foreign currency receivables constitutes excess damage and the statute of limitations to which excess damage is subject are explained, and then the proof of excess damage and especially the proof of excess damage resulting from the decrease in the value of money due to inflation are discussed.

Anahtar Kelimeler

• Excess Damage
• Default
• Default Interest
• Money Debts
• Inflation

AŞKIN ZARAR VE BU ZARARIN İSPATI

Öz

Para borçlarında borçlunun temerrüdü nedeniyle alacaklı temerrüt faizini aşan bir zarara uğrarsa, temerrüt faiziyle karşılanamayan bu zararın TBK m. 122/1 uyarınca tazmin edilmesi mümkün kılınmıştır. Ancak borçlunun aşkın zarardan sorumlu tutulabilmesi için söz konusu hüküm gereği temerrüde düşmede bir kusurunun bulunmadığını ispatlayamamış olması gerekmektedir. Ayrıca alacaklının aşkın zararını ispatlaması da aranmaktadır. Alacaklının aşkın zararı ispat yöntemi tartışmalıdır. Özellikle enflasyon nedeniyle paranın değerinde meydana gelen düşüşün oluşturduğu zararın ispatı, öğretide ve uygulamada tartışmaya konu olmaktadır. Bununla birlikte AYM, 29.09.2025 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanan 08.07.2025 tarihli, 2024/41763 başvuru numaralı kararında enflasyon nedeniyle parada meydana gelen değer kaybının tazmini açısından TBK m. 122 hükmü uyarınca açılacak davanın bir güvence oluşturmadığı yönünde değerlendirmede bulunmuştur. Çalışmada aşkın zararın tanımı, hukuki niteliği, talep edilebilmesi için aranan şartlar, yabancı para alacaklarında kur farkının aşkın zarar oluşturup oluşturmayacağı ve aşkın zararın tâbi olduğu zamanaşımı süresi açıklandıktan sonra aşkın zararın ispatı ve özellikle de enflasyon nedeniyle paranın değerinde meydana gelen azalmadan kaynaklanan aşkın zararın ispatı ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Aşkın Zarar
• Temerrüt
• Temerrüt Faizi
• Para Borcu
• Enflasyon

Kaynakça

1. Akçaal, Mehmet: “Güncel İçtihatlar Işığında Munzam Zarar”, Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 12, Sayı 2, 2022, s. 1069-1099.
2. Akıncı, Bekir: Ticari Satımda Satıcının Temerrüdü ve Müspet Zarar, 1. Baskı, Sayram Yayınları, Konya 2014.
3. Akipek, Jale/Akıntürk, Turgut/Ateş, Derya: Türk Medenî Hukuku Başlangıç Hükümleri Kişiler Hukuku Birinci Cilt, Yenilenmiş 15. Baskı, Beta Basım Yayım Dağıtım, İstanbul, 2019.
4. Akkaya, Tolga: “Konkordatoda Yabancı Para Alacakları”, İstanbul Hukuk Mecmuası, Cilt 80, Sayı 3, 2022, s. 819-846.
5. Aktaş, Sururi: “Pozitif Hukukta Boşluk Kavramı”, Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 14, Sayı 1-2, 2010, s. 1-28.
6. Aktürk, Emrah: “Paranın Değer Kaybına Bağlı Aşkın Zarar İstemi ve İspatı Sorunu”, Legal Hukuk Dergisi, Cilt 22, Sayı 262, 2024, s. 3631-3674.
7. Albaş, Hakan: Paranın Değer Kaybından Doğan Zararın Tazmin Edilebilirliği (BK. m. 105), 1. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2004.
8. Altaş, Hüseyin: “Munzam Zararda İspat Sorunu”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 50, Sayı 1, 2001, s. 121-129.

9. Alyanak, Servet/Bozkurt Cengiz, Burcu: “Anayasa Mahkemesinin Pilot Karar Uygulaması ve Kararların Yasama Organına Bildirilmesi”, Yasama Dergisi, Sayı 48, 2023, s. 117-153.
10. Antalya, O. Gökhan: Marmara Hukuk Yorumu Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt V/1, 2, Genişletilmiş 2. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2019, (Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt V/1, 2).
11. Antalya, O. Gökhan: Marmara Hukuk Yorumu Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt V/1, 3, Genişletilmiş 2. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2019, (Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt V/1, 3).
12. Arslan, Çetin/Kırmızı, Mustafa: Türk Hukukunda Faiz ve Munzam Zarar, Güncellenmiş ve Geliştirilmiş 3. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2010.
13. Arslan, Ramazan/Yılmaz, Ejder/Taşpınar Ayvaz, Sema/Hanağası, Emel: Medenî Usul Hukuku, Güncellenmiş 10. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2024.
14. Atasoy Tanrıkulu, Umare: Satış Vaadi Sözleşmesinde Munzam Zarar, Adalet Yayınevi, Ankara 2023.
15. Ayan, Mehmet: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Gözden Geçirilmiş 12. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2020, (Borçlar).
16. Ayan, Serkan: “Yabancı Para Borçlarının İfası”, Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, Cilt 8, Sayı Özel, 2013, s. 511-570, (Yabancı Para).
17. Aykonu, Mustafa: “Yabancı Para Borçlarında Munzam Zarar”, Ticaret Hukuk ve Yargıtay Kararları Sempozyumu XIV Bildiriler-Tartışmalar, Ankara 1997, s. 139-153.
18. Aymaz, Ahmet: “Kripto Paraların Haczi”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 72, Sayı 4, 2023, s. 1635-1700.
19. Ayrancı, Hasan: Türk Borçlar Hukukunda Munzam Zarar (BK m. 105), Yetkin Yayınları, Ankara 2006.
20. Barlas, Nami: Para Borçlarının İfasında Borçlunun Temerrüdü ve Bu Temerrüt Açısından Düzenlenen Genel Sonuçlar, Kazancı Kitap Ticaret, İstanbul 1992.
21. Baygın, Cem: Yabancı Para Üzerinden Borçlanmalar ve Hukuki Sonuçları, Kazancı Kitap Ticaret, İstanbul 1997.
22. Bilgen, Mahmut: İlmi ve Kazai İçtihatlar Işığında Faiz Hukuku ve Munzam Zarar (İlgili Mevzuat ile Birlikte), Alfa Basım Yayım Dağıtım, İstanbul 2001.
23. Birinci Uzun, Tuba: Götürü Tazminat, Yetkin Yayınları, Ankara 2015.
24. Buz, Vedat: “Karşılaştırmalı Hukukta Munzam Zararın İspatı”, Yargıtay Dergisi, Cilt 24, Sayı 3, 1998, s.369-410.
25. Ceylan, Zeynep Şeyma: Para Borçlarının İfasında Faiz, Filiz Kitapevi, İstanbul 2020.
26. Çakırca, Seda İrem: Türk Sorumluluk Hukukunda Yansıma Zarar, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2012.
27. Çelik, Aydın: “Munzam Zararın Kapsamı ve İspatı”, Terazi Hukuk Dergisi, Sayı 215, 2024, s. 45-55.
28. Çopuroğlu, Çağlar: “Yüksek Enflasyon Döneminde İşçi Alacakları ve Aşkın (Munzam) Zarar”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 15, Sayı 1, 2024, s. 201-213.
29. Demir, Şamil: “Türk Borçlar Kanunu’nun Para Borçlarında Faize İlişkin Getirdiği Yenilik ve Sınırlamalar”, Ankara Barosu Dergisi, Sayı 4, 2012, s. 207-234.
30. Domaniç, Hayri: Faizle Karşılanamayan Zararların Giderilmesini Sağlayan BK m. 105 ve Diğer Hükümler, Seçkin Yayınevi, Ankara 1998.
31. Duman, Özgür: “Enflasyon Karşısında Para Alacaklarının Korunması ve Mülkiyet Hakkı”, Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, Sayı 12, 2018, s. 401-462.
32. Dural, Mustafa/Sarı, Suat: Türk Özel Hukuku Cilt I, 17. Baskı, Filiz Kitapevi, İstanbul 2022.
33. Eren, Fikret: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 25. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2020, (Borçlar).
34. Eren, Fikret: Mülkiyet Hukuku, Gözden Geçirilmiş 5. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2020, (Mülkiyet).
35. Eren, Fikret: Sorumluluk Hukuku Açısından Uygun İlliyet Bağı Teorisi, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, Ankara 1975, (Uygun İlliyet Bağı).
36. Ergün Topcu, Melike: “İİK Kapsamında İflas Hukukunda Yabancı Para Borçları Açısından Takasta Özdeşlik Şartı”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, Cilt 23, Sayı 3, 2017, s. 665-682.
37. Ergüne, Mehmet Serkan: Olumsuz Zarar, 1. Basım, Beta Basım Yayım Dağıtım, İstanbul 2008.
38. Erişir, Evrim: “Borçlar Kanunu m. 83 f. III ve Türk Borçlar Kanunu m. 99 f. III’ e Göre Gerçek Olmayan Yabancı Para Alacağının Aynen veya Türk Lirası Üzerinden Tahsili”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 12, Sayı Özel, 2010 (Basım Yılı: 2012), s. 873-894.
39. Furrer, Andreas/Muller-Chen, Markus/Çetiner, Bilgehan: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Güncellenip Gözden Geçirilmiş 2. Bası, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2022.
40. Gençtürk, Ünal/Kolçak, Hakan: “Yapısal Sorunların Çözümünde Somut Norm Denetimi Yolunun İşlevsel Kılınması Üzerine Bir Değerlendirme”, İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 8, Sayı 2, 2023, s. 493-521.
41. Görgün, L. Şanal/Börü, Levent/Kodakoğlu, Mehmet: Medenî Usûl Hukuku, Gözden Geçirilmiş ve Güncel Yargı Kararları İşlenmiş 13. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2024.
42. Güler, Mikdat: “Ücrette İşverenin Temerrüdü ve Özellikle Gazeteci Ücretinde Temerrüdün Sonuçları”, Legal Hukuk Dergisi, Sayı 19, 2004, s. 1841-1858.
43. Gümüşsoy, Ramazan: Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru Yolunda İhlal Kararlarının İcrası, 1. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2019.
44. Günergök, Özcan: “İsviçre Borçlar Kanunu’nun Haksız Fiilde Zamanaşımına İlişkin Yeni Düzenlemelerin Türk Hukuku ile Karşılaştırmalı Değerlendirilmesi”, İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 6, Sayı 11, 2021, s. 125-154, (Zamanaşımı).
45. Günergök, Özcan: “Paranın Değer Kaybı Bağlamında Aşkın Zarar”, İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 9, Sayı 1, 2024, s. 171-210, (Aşkın Zarar).
46. Güzel, Ali: “İçtihat Uyuşmazlığı Nedeniyle Adil Yargılanma Hakkının İhlali”, Çalışma ve Toplum, Cilt 3, Sayı 78, 2023, s. 1993-2042.
47. Hatemi, Hüseyin/Gökyayla, K. Emre: Borçlar Hukuku Genel Bölüm, 3. Bası, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2015.
48. Helvacı, Mehmet: Borçlar ve Ticaret Kanunu Bakımından Para Borçlarında Faiz Kavramı, 1. Baskı, Beta Basım Yayım Dağıtım, İstanbul 2000.
49. Kapancı, K. Berk: “Para Borçları Bakımından TBK m. 120 f. 2’de Öngörülen Temerrüt Faizi Üst Sınırı ve Bunun Sözleşme Cezası ile İlişkisi Üzerine Düşünceler”, Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Sayı 2, 2024, s. 1159-1178.
50. Karahasan, Mustafa Reşit: Sorumluluk ve Tazminat Hukuku Birinci Cilt, Beta Basım Yayım Dağıtım, İstanbul 1989.
51. Kartal, Bilal: “Faizi Aşan Zarar (Munzam Zarar)”, Yargıtay Dergisi, Cilt 23, Sayı 4, 1997, s. 501-519.
52. Kaya, Arslan: “Adi ve Ticari İşlerde Faiz”, İstanbul Hukuk Mecmuası, Cilt 54, Sayı 1, 1994, s. 347-366.
53. Keser, Yıldırım: “Aşkın Zararın İspatı”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 11, Sayı 2, 2020, s. 484-495.
54. Kılıç, Abbas: “Anayasa Mahkemesinin Bireysel Başvuru Kararlarının Türkiye Büyük Millet Meclisine Bildirilmesi”, Anayasa Yargısı, Cilt 38, Sayı 1, 2021, s. 85-126.
55. Kılıçoğlu, Ahmet M.: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Gözden Geçirilmiş-Genişletilmiş 28. Bası, Turhan Kitapevi, Ankara 2024, (Borçlar).
56. Kılıçoğlu, Ahmet: “Yargıtay Kararları Işığında Munzam Zarar”, Ticaret Hukuku ve Yargıtay Kararları Sempozyumu XV, Ankara, 5 Haziran 1998, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Ankara 1999, s. 1-33, (Munzam Zarar).
57. Kulaberoğlu, Muhammet Burak: “Temerrüt Faizi ve Aşkın Zarar”, İstanbul Barosu Dergisi, Cilt 94, Sayı 4, 2020, s. 154-178.
58. Kuru, Baki/Aydın, Burak: İstinaf Sistemine Göre Yazılmış Medenî Usul Hukuku Ders Kitabı, 8. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2023.
59. Nar, Ahmet: Yabancı Para İpoteği, 1. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2009.
60. Nebioğlu Öner, Şebnem: “Güncel Yargı Kararları Bağlamında Aşkın Zarar”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Sayı 165, 2023, s. 105-135.
61. Oğuzman, M. Kemal/Barlas, Nami: Medenî Hukuk, 26. Baskı, İstanbul 2020.
62. Oğuzman, M. Kemal/Öz, Turgut: Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt-1, Güncellenip Genişletilmiş 19. Baskı, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2021.
63. Öcal, Akar: “Munzam Zarar”, Eskişehir İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi Dergisi, Cilt 3, Sayı 1, 1967, s. 144-158.
64. Önderi, Gökhan: “Para Borçlarında Borçlu Temerrüdü Halinde Alacaklının Munzam Zararının Tazminini İsteyebilmesi Konusundaki Yargıtay Uygulaması”, İstanbul Barosu Dergisi, Cilt 87, Sayı 2, 2013, s. 274-299.
65. Özbek, Nimet/Kuşçu, Döndü: “Anayasa Mahkemesinin 30.05.2019 Tarihli Pilot Kararı (Y. T. Kararı) İncelemesi ve Sınır Dışı Kararına Karşı Etkili Başvuru Üzerine Bir Değerlendirme”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 24, Sayı 4, 2020, s. 3-39.
66. Özbulut, Elif: “Yabancı Para Cinsinden Çek”, İzmir Barosu Dergisi, Cilt 89, Sayı 2, 2024, s. 65-99.
67. Özdemir, Atalay: Özel Hukukta Paranın Değer Kaybının Giderimi, Turhan Kitapevi, Ankara 2004.
68. Öztan, Bilge: Medenî Hukuk’un Temel Kavramları, 24. Bası, Turhan Kitapevi, Ankara 2006.
69. Pekcanıtez, Hakan/Atalay, Oğuz/Özekes, Muhammet: Medenî Usûl Hukuku Ders Kitabı, 7035, 7101 ve 7155 sayılı Kanunlarla Yapılan Değişiklikler Nazara Alınarak Gözden Geçirilmiş 7. Bası, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2019.
70. Reisoğlu, Safa: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 16. Bası, Beta Basım Yayım Dağıtım, İstanbul 2004.
71. Saltoğlu Arap, Hatice Esra: Tam İki Tarafa Borç Yükleyen Sözleşmelerde Borçlunun Temerrüdü, 1. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2022.
72. Serozan, Rona: “Paranın Alım Gücünün Düşmesine Bağlı Kayıpların Karşılanmasında Eşitsizlikler”, İstanbul Üniversitesi Muhayeseli Hukuk Araştırmaları Dergisi, Cilt 20, 1996, s. 41-48, (Paranın Alım Gücü).
73. Serozan, Rona: Eşya Hukuku I, Genişletilmiş 3. Bası, Filiz Kitapevi, İstanbul 2014, (Eşya).
74. Schwarz, Andreas B. (çev. Bülent Davran): Borçlar Hukuku Dersleri 1. Cilt, Kardeşler Basımevi, İstanbul 1948.
75. Sirmen, Lâle: Eşya Hukuku, 12. Baskı, Legem Yayınevi, Ankara 2025.
76. Şirin, Şerafettin: Hukukumuzda Faizi Aşan Munzam Zarar ve Faiz, 1. Baskı, Alfa Basım Yayım Dağıtım, İstanbul 1996.
77. Tandoğan, Halûk: Türk Mes’uliyet Hukuku (Akit Dışı ve Akdî Mes’uliyet), 1961 Yılı Birinci Basıdan Tıpkı Bası, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2010.
78. Tanrıver, Süha: Medenî Usûl Hukuku Cilt I, Tümüyle Gözden Geçirilmiş ve Güncellenmiş 6. Bası, Yetkin Yayınları, Ankara 2024.
79. Taşpınar, Sema: “Fiili Karinelerin İspat Yükünün Dağılımındaki Rolü”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 45, Sayı 1, 1996, s. 533-572.
80. Taştan, Hakan/Doğan, Saime: “Konkordato Sürecinde Yabancı Para Alacaklarının İncelenmesi”, Malî Hukuk Dergisi, Cilt 19, Sayı 217, 2023, s. 3-24.
81. Tekinay, Selâhattin Sulhi/Akman, Sermet/Burcuoğlu, Halûk/Altop, Atillâ: Tekinay Eşya Hukuku Cilt I, Yeniden İncelenmiş ve Genişletilmiş 5. Bası, Filiz Kitapevi, İstanbul 1989, (Eşya).
82. Tekinay, Selâhattin Sulhi/Akman, Sermet/Burcuoğlu, Hâluk/Altop, Atillâ: Tekinay Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Yeniden Gözden Geçirilmiş ve Genişletilmiş 7. Baskı, Filiz Kitapevi, İstanbul 1993, (Borçlar).
83. Tutar, Kürşat (Hazırlayan): Ekonomi ve Çalışma Hayatı Terimleri Sözlüğü, 1. Baskı, Memur-Sen Yayınları: 23, Ankara 2016, (https://www.memursen.org.tr/documents/sozluk.pdf (Erişim Tarihi: 29.01.2026).
84. Uslu, Ferhat: Bütün Konularıyla Anayasa Yargısı Dersleri, Güncellenmiş ve Yenilenmiş 4. Baskı, Filiz Kitapevi, İstanbul 2021.
85. Uyanık, Namık Kemal: “Aşkın Zarar ve Hesaplanması”, İstanbul Barosu Dergisi, Cilt 92, Sayı 4, 2018, s. 116-134.
86. Uyaroğlu, Merve: Türk Hukukunda Aşkın Zarar Uygulamaları, Filiz Kitapevi, İstanbul 2024.
87. Ünlütepe, Mustafa: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 1. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2021.
88. Üstündağ, Saim: Medeni Yargılama Hukuku Cilt I-II, Gözden Geçirilmiş ve Yenilenmiş 6. Bası, Alfa Basım Yayım Dağıtım, İstanbul 1997.
89. von Tuhr, Andreas (çev. Cevat Edege): Borçlar Hukukunun Umumi Kısmı Cilt: 1-2, 2. Baskı, Olgaç Matbaası, Ankara 1983.
90. Yalçın, Zülfü: “Munzam Zarar ve İdari Yargıda Munzam Zarar Üzerine Bazı Değerlendirmeler”, Dicle Üniversitesi Adalet Meslek Yüksekokulu Dicle Adalet Dergisi, Cilt 7, Sayı 1, 2023, s. 119-152.
91. Yanık, Ercüment: Yabancı Para Borçları, Yetkin Yayınları, Ankara 2020.
92. Yılmaz, Ejder: (Öğrenciler İçin) Hukuk Sözlüğü, Yenilenmiş 5. Bası, Yetkin Yayınları, Ankara 2014.
93. Zeytinoğlu, Emin: “Para Borçlarında Temerrüt Hallerinde Munzam Zarar”, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Yıl 4, Sayı 8, 2005, s. 253-263.