SAHÎH-İ BUHÂRÎ’DE TEMRÎZ SÎGASIYLA AKTARILAN MUʿALLAK RİVÂYETLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ
Öz
Buhârî’nin eṣ-Ṣaḥîḥ’i ile şöhret kazanmış olan mu‘allak rivâyetlerde kimi zaman zayıflığa delâlet ettiği iddia edilen temrîz sîgası kullanılmıştır. İlgili sîganın böyle bir iddia ile gündeme gelmiş olmasının doğal bir sonucu olarak bu rivâyetlerin sıhhat durumu asırlarca muhaddisler tarafından tartışma konusu yapılmıştır. Kimileri bu sîganın, ilgili rivâyetlerin zayıflığına vurgu yapma amacıyla tercih edildiği görüşünü savunurken bazıları da onun, sahîh hadislerde de kullanıldığını ileri sürerek bu durumun rivâyetlerin zayıflığıyla bir ilgisinin olmadığına kanaat getirmiştir.
Temrîz sîgasının, rivâyetlerin sıhhatine veya zayıflığına delâlet etmesi noktasındaki bu görüşler her ne kadar farklılık arz etse de Buhârî’nin, es-Sahîh’inde bu sîgayla aktardığı rivâyetlern tümünün aynı sıhhat derecesine sahip olduğunu söylemek mümkün değildir. Bu sebeple Buhârî’nin kullanımı ile ilişkilendirildiğinde, temrîz sîgasının kesin olarak zayıflığa veya sağlamlığa delâlet ettiği söylenemez. Zira Buhârî’nin bu hususta herhangi bir açıklamasının olduğu bilinmemektedir. Bununla beraber ilgili hadisler hakkında klasik ve çağdaş dönem hadis âlimlerinin görüşleri doğrultusunda belirtilmiş olan sıhhate dair hükümlerin ortaya konulması, Buhârî’nin eṣ-Ṣaḥîḥ’te ilgili sîgayla hadis naklederken nasıl bir yol izlediği hususuna ışık tutması bakımından önemlidir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abdürrezzâk b. Hemmâm, Ebû Bekr Abdürrezzâk es-Sanʿânî. el-Muṣannef. Nşr. Habîburrahmân el-Aʿzamî. 11 Cilt. Beyrut: Meclisü’l-ʿİlmî, 1403/1983.
- Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdullah Ahmed b. Muhammed eş-Şeybânî. el-Müsned. 3 Cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1413/1992.
- Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdullah Ahmed b. Muhammed eş-Şeybânî. Kitâbü’l-ʿİlel ve maʿrifetü’r-ricâl. Nşr. Vasiyyullah b. Muhammed Abbâs. 3 Cilt. Riyad: Dârü’l-Hânî, 1422/2001.
- Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdullah Ahmed b. Muhammed eş-Şeybânî. Müsnedü Ahmed b. Hanbel. Nşr. Şuʿayb Arnaût. 50 Cilt. Beyrut: Müʾessesetü’r-Risâle, 1416/1995.
- Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdullah Ahmed b. Muhammed eş-Şeybânî. Suʾâlâtu Ebî Dâvud min âs̱âri’l-imâm Aḥmed b. Ḥanbel fî’l-cerḥ ve’t-taʿdîl. Nşr. Ziyâd Muhammed Mansûr. Medine: Mektebetü’l-ʿUlûm ve’l-Hikem, 1415/1994.
- Aydın, Osman. Ṣaḥîḥ-i Buḫârî’nin Bâb Başlıklarındaki Merfûʿ Rivâyetlerin Kütüb-i S̱emâniye Çerçevesinde Değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi, Hitit Üniversitesi, 2015.
- ʿAynî, Bedruddin Ebû Muhammed. ʿUmdetü’l-ḳâri şerḥu Ṣaḥîḥi’l-Buḫârî. 25 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Fikr, ts.
- Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. el-Hüseyin b. Alî. Delâʾilü’n-nübüvve. Nşr. Abdülmuʿtî Kalʿacî. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye, 1408/1988.
- Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. el-Hüseyin b. Alî. el-Câmiʿ li şuʿabi’l-îmân. Nşr. Abdülalî Abdülhamîd Hâmid. Riyâd: Mektebetü’r-Rüşd, 1472/2003.
- Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. el-Hüseyin b. Alî. es-Sünenü’l-kübrâ. Nşr. Muhammed Abdülkadir ʿAtâ. 11 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye, 1423/2002.