Araştırma Makalesi

Manta Vatozu Beslenme Optimizasyon Algoritması Kullanılarak Sismik Kırılma Verisinin Ters Çözümü

Cilt: 25 Sayı: 75 27 Eylül 2023
PDF İndir
EN TR

Manta Vatozu Beslenme Optimizasyon Algoritması Kullanılarak Sismik Kırılma Verisinin Ters Çözümü

Öz

Sismik kırılma yöntemi, mühendislik jeofiziği, mühendislik jeolojisi ve jeoteknik mühendisliği araştırma alanlarında kullanılan, özellikle mühendislik yapılarının inşasından önce zeminin özelliklerinin ortaya konmasında önemli bir role sahip olup etkili bir jeofizik yöntemdir. Bu çalışma, P dalgasının ilk varış zamanlarından P dalga hızının (Vp) 1B dağılımını tahmin etmek için yeni bir ters çözüm algoritmasının uygulamasını amaçlamaktadır. Tanıtılan ters çözüm algoritması, Manta Vatozu Beslenme Optimizasyonu (MVBO) algoritması, mühendislik problemlerin çözümü için geliştirilmiş olan biyolojik tabanlı sezgisel üstü alternatif bir optimizasyon yaklaşımıdır. Farklı optimizasyon problemlerini çözmek için manta vatozların hayatta kalabilmesi amacıyla sergiledikleri farklı yiyecek arama stratejilerinden ( zincir beslenme, siklon beslenme ve takla atarak beslenme) yararlanır. Bu çalışma, MVBO algoritmasının sismik kırılma yönteminde gözlenen ve hesaplanan varış zamanları arasındaki farkı en aza indiren 1B hız modelini bulmaya yönelik ilk örnektir. Sunulan yöntemin etkinlik değerlendirmesi için önce farklı çok tabakalı yapay sismik modellere uygulanmış ve daha sonra bu veri setine gürültü eklenerek yöntemin etkinliği irdelenmiştir. Son olarak, MVBO ters çözüm algoritması gerçek arazi verisine uygulanmıştır. İran'ın Doğu Azerbaycan eyaleti Malekan ilçesinde bulunan Leylanchay baraj sahasında toplanmış olan gerçek sismik kırılma veri kümesi kullanılmıştır. Hem yapay hem de arazi verisine ait model parametrelerinin kestirimi ve güvenilirliğinin belirlenmesi için, rölatif frekans dağılımları ve olasılık yoğunluk fonksiyonları (OYF) yardımıyla kestirim parametreleri istatistiksel olarak da test edilmiştir. Bulgular, çalışma alanının üç tabakadan oluştuğunu, ilk iki tabakanın alüvyon ve son tabakanın ana kayayı temsil ettiğini göstermektedir. Sonuçlar, sismik kırılma verilerinin yorumlanmasında MVBO ters çözüm algoritmasının uygun ve güvenilir sonuçlar verdiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. [1] Kearey, P., Brooks M., Hill I. 2002. An introduction to geophysical exploration. Wiley, Oxford
  2. [2] Öztürk, K. 1993. Prospeksiyon Jeofiziği (Sismik), İstanbul Üniversitesi yayını,17, 165s.
  3. [3] Poormirzaee, R., Fister, I.Jr. 2021. Model-based inversion of Rayleigh wave dispersion curves via linear and nonlinear methods. Pure Appl Geophys 178(2):341–358. https:// doi. org/ 10. 1007/ s00024- 021- 02665-7
  4. [4] Cerveny, V., and Ravindra, R. 1971. Theory of Seismic Head Waves: Toronto Press, 296p.
  5. [5] Barry, K.M. 1967. Delay-time and its application to refraction profile interpretation: in Musgrave, A.W. (ed.), Seismic Refraction Prospecting: Society of Exploration Geophysicists, 348–361.
  6. [6] Redpath, B. 1973. Seismic refraction for engineering site investigation: Explosives Excavation Research Lab., TR E-73-4, 51p.
  7. [7] Hawkins, L.V. 1961. The Reciprocal method of routine shallow seismic refraction investigations: Geophysics, 26, 806–819.
  8. [8] Hagedoorn, J.G. 1959. The plus-minus method of interpreting seismic refraction sections: Geophysical Prospecting, 7, 158–182.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sismoloji, Yer Bilimleri ve Jeoloji Mühendisliği (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

16 Eylül 2023

Yayımlanma Tarihi

27 Eylül 2023

Gönderilme Tarihi

2 Şubat 2023

Kabul Tarihi

4 Nisan 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 25 Sayı: 75

Kaynak Göster

APA
Özyalın, Ş. (2023). Manta Vatozu Beslenme Optimizasyon Algoritması Kullanılarak Sismik Kırılma Verisinin Ters Çözümü. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen ve Mühendislik Dergisi, 25(75), 701-724. https://doi.org/10.21205/deufmd.2023257515
AMA
1.Özyalın Ş. Manta Vatozu Beslenme Optimizasyon Algoritması Kullanılarak Sismik Kırılma Verisinin Ters Çözümü. DEUFMD. 2023;25(75):701-724. doi:10.21205/deufmd.2023257515
Chicago
Özyalın, Şenol. 2023. “Manta Vatozu Beslenme Optimizasyon Algoritması Kullanılarak Sismik Kırılma Verisinin Ters Çözümü”. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen ve Mühendislik Dergisi 25 (75): 701-24. https://doi.org/10.21205/deufmd.2023257515.
EndNote
Özyalın Ş (01 Eylül 2023) Manta Vatozu Beslenme Optimizasyon Algoritması Kullanılarak Sismik Kırılma Verisinin Ters Çözümü. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen ve Mühendislik Dergisi 25 75 701–724.
IEEE
[1]Ş. Özyalın, “Manta Vatozu Beslenme Optimizasyon Algoritması Kullanılarak Sismik Kırılma Verisinin Ters Çözümü”, DEUFMD, c. 25, sy 75, ss. 701–724, Eyl. 2023, doi: 10.21205/deufmd.2023257515.
ISNAD
Özyalın, Şenol. “Manta Vatozu Beslenme Optimizasyon Algoritması Kullanılarak Sismik Kırılma Verisinin Ters Çözümü”. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen ve Mühendislik Dergisi 25/75 (01 Eylül 2023): 701-724. https://doi.org/10.21205/deufmd.2023257515.
JAMA
1.Özyalın Ş. Manta Vatozu Beslenme Optimizasyon Algoritması Kullanılarak Sismik Kırılma Verisinin Ters Çözümü. DEUFMD. 2023;25:701–724.
MLA
Özyalın, Şenol. “Manta Vatozu Beslenme Optimizasyon Algoritması Kullanılarak Sismik Kırılma Verisinin Ters Çözümü”. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen ve Mühendislik Dergisi, c. 25, sy 75, Eylül 2023, ss. 701-24, doi:10.21205/deufmd.2023257515.
Vancouver
1.Şenol Özyalın. Manta Vatozu Beslenme Optimizasyon Algoritması Kullanılarak Sismik Kırılma Verisinin Ters Çözümü. DEUFMD. 01 Eylül 2023;25(75):701-24. doi:10.21205/deufmd.2023257515

Bu dergi, Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY-NC 4.0) altında lisanslanmıştır.

download?token=eyJhdXRoX3JvbGVzIjpbXSwiZW5kcG9pbnQiOiJmaWxlIiwicGF0aCI6IjliNTAvMDBjMi8xZmIxLzY5MjZmZDIyOGE1NzgyLjA3MzU5MTk2LnBuZyIsImV4cCI6MTc2NDE2OTE1Nywibm9uY2UiOiJhZDRmNjNlNzdhOWYwOWQ4YTNjNGVmNGIxOTFlZWViNyJ9.4Dxgc9mc-p4Tyti8NTU5pxEfGUWeuJud1fPWxu2mUy8