Araştırma Makalesi

Doğal Potansiyel Anomalilerini Oluşturan Basit Geometrik Şekilli Yapılarda Yarasa Algoritması Kullanılarak Model Parametre Kestirimi

Cilt: 28 Sayı: 84 30 Eylül 2026
PDF İndir
EN TR

Doğal Potansiyel Anomalilerini Oluşturan Basit Geometrik Şekilli Yapılarda Yarasa Algoritması Kullanılarak Model Parametre Kestirimi

Öz

Jeofizik verilerinin ters çözümünde günümüzde türev tabanlı optimizasyon yöntemlerinin yerini metasezgisel yöntemler almaya başlamıştır. Arama uzayını kapsamlı taraması, iyi bir başlangıç modeline ihtiyaç duymaması ve her optimizasyon problemine kolay uyarlanabilmesi gibi avantajları nedeniyle doğadan esinlenerek oluşturulan birçok metasezgisel yöntem, jeofizik ters çözüm çalışmalarında kullanılmaktadır. Bu çalışmada, popülasyon tabanlı bir metasezgisel yöntem olan Yarasa Algoritmasının doğal potansiyel verilerinin ters çözümünde kullanımına yönelik incelemeler sunulmuştur. Öncelikle Yarasa Algoritmasının kontrol parametrelerini belirleme çalışmaları yapılmış, elde edilen kontrol parametreleri kullanılarak da gürültüsüz ve gürültü eklenmiş kuramsal doğal potansiyel verilerinin ve iki adet arazi verisinin ters çözümü çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, kuramsal ve arazi verilerine ait model parametrelerinin güvenilirliğinin belirlenmesi amacıyla Metropolis-Hasting algoritması kullanılarak, kestirim parametrelerinin olasılık yoğunluğu histogramları, istatistiksel olarak da test edilmiştir. Kuramsal verilerin ters çözüm sonuçları ilgili verilere ait doğru değerlerle, arazi verilerine ait ters çözüm sonuçlarıysa literatürdeki diğer çalışmalarda bulunan sonuçlarla kıyaslanarak Yarasa Algoritmasının doğal potansiyel verilerinin ters çözümünde efektif bir yöntem olarak uygulanabilir olduğu görülmüştür

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Herhangi bir kurum tarafından desteklenmemektedir.

Etik Beyan

Hazırlanan makalede etik kurul izni alınmasına gerek yoktur.

Teşekkür

Yazarlar, editör ve anonim hakemlere yorum ve önerileri için teşekkür eder. Ayrıca yazarlar çalışmada kullanılan YA algoritmasının orijinal kodu için Dr. Xin-She Yang’a teşekkürlerini sunar. YA algoritması, MATLAB® (http://www.mathworks.com/) kullanılarak çalıştırılmış ve sayısal hesaplamalar yapılmıştır.

Kaynakça

  1. Seyyedabbasi A. A reinforcement learning-based metaheuristic algorithm for solving global optimization problems. Advances in Engineering Software 2023;178:103411. doi:10.1016/j.advengsoft.2023.103411.
  2. Ma Z, Wu G, Suganthan PN, Song A, Luo Q. Performance assessment and exhaustive listing of 500+ nature-inspired metaheuristic algorithms. Swarm and Evolutionary Computation 2023;77:101248.
  3. Glover F. Future paths for integer programming and links to artificial intelligence. Computers & Operations Research 1986;13(5):533-549. doi:10.1016/0305-0548(86)90048-1.
  4. Askari Q, Saeed M, Younas I. Heap-based optimizer inspired by corporate rank hierarchy for global optimization. Expert Systems with Applications 2020;161:113702. doi:10.1016/j.eswa.2020.113702.
  5. Turan-Karaoğlan S, Göktürkler G. Cuckoo Search Algorithm for model parameter estimation from self-potential data. Journal of Applied Geophysics 2021;194:104461. doi:10.1016/j.jappgeo.2021.104461.
  6. Göktürkler G. A hybrid approach for tomographic inversion of crosshole seismic first-arrival times. Journal of Geophysics and Engineering 2011;8:99-108. doi:10.1088/1742-2132/8/1/012.
  7. Başokur AT, Akça I, Siyam NWA. Hybrid genetic algorithms in view of the evolution theories with application for the electrical sounding method. Geophys Prospect 2007;55:393-406. doi:10.1111/j.1365-2478.2007.00588.x.
  8. Balkaya Ç, Ekinci YL, Göktürkler G, Turan S. 3D non-linear inversion of magnetic anomalies caused by prismatic bodies using differential evolution algorithm. Journal of Applied Geophysics 2017;136:372-386. doi:10.1016/j.jappgeo.2016.10.040.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Uygulamalı Jeofizik

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

11 Mart 2025

Kabul Tarihi

18 Şubat 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 28 Sayı: 84

Kaynak Göster

APA
Turan Karaoğlan, S., Göktürkler, G., & Hosseinzadeh, S. (2026). Doğal Potansiyel Anomalilerini Oluşturan Basit Geometrik Şekilli Yapılarda Yarasa Algoritması Kullanılarak Model Parametre Kestirimi. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen ve Mühendislik Dergisi, 28(84), 449-461. https://doi.org/10.21205/deufmd.2026288412
AMA
1.Turan Karaoğlan S, Göktürkler G, Hosseinzadeh S. Doğal Potansiyel Anomalilerini Oluşturan Basit Geometrik Şekilli Yapılarda Yarasa Algoritması Kullanılarak Model Parametre Kestirimi. DEUFMD. 2026;28(84):449-461. doi:10.21205/deufmd.2026288412
Chicago
Turan Karaoğlan, Seçil, Gökhan Göktürkler, ve Sanam Hosseinzadeh. 2026. “Doğal Potansiyel Anomalilerini Oluşturan Basit Geometrik Şekilli Yapılarda Yarasa Algoritması Kullanılarak Model Parametre Kestirimi”. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen ve Mühendislik Dergisi 28 (84): 449-61. https://doi.org/10.21205/deufmd.2026288412.
EndNote
Turan Karaoğlan S, Göktürkler G, Hosseinzadeh S (01 Eylül 2026) Doğal Potansiyel Anomalilerini Oluşturan Basit Geometrik Şekilli Yapılarda Yarasa Algoritması Kullanılarak Model Parametre Kestirimi. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen ve Mühendislik Dergisi 28 84 449–461.
IEEE
[1]S. Turan Karaoğlan, G. Göktürkler, ve S. Hosseinzadeh, “Doğal Potansiyel Anomalilerini Oluşturan Basit Geometrik Şekilli Yapılarda Yarasa Algoritması Kullanılarak Model Parametre Kestirimi”, DEUFMD, c. 28, sy 84, ss. 449–461, Eyl. 2026, doi: 10.21205/deufmd.2026288412.
ISNAD
Turan Karaoğlan, Seçil - Göktürkler, Gökhan - Hosseinzadeh, Sanam. “Doğal Potansiyel Anomalilerini Oluşturan Basit Geometrik Şekilli Yapılarda Yarasa Algoritması Kullanılarak Model Parametre Kestirimi”. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen ve Mühendislik Dergisi 28/84 (01 Eylül 2026): 449-461. https://doi.org/10.21205/deufmd.2026288412.
JAMA
1.Turan Karaoğlan S, Göktürkler G, Hosseinzadeh S. Doğal Potansiyel Anomalilerini Oluşturan Basit Geometrik Şekilli Yapılarda Yarasa Algoritması Kullanılarak Model Parametre Kestirimi. DEUFMD. 2026;28:449–461.
MLA
Turan Karaoğlan, Seçil, vd. “Doğal Potansiyel Anomalilerini Oluşturan Basit Geometrik Şekilli Yapılarda Yarasa Algoritması Kullanılarak Model Parametre Kestirimi”. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen ve Mühendislik Dergisi, c. 28, sy 84, Eylül 2026, ss. 449-61, doi:10.21205/deufmd.2026288412.
Vancouver
1.Seçil Turan Karaoğlan, Gökhan Göktürkler, Sanam Hosseinzadeh. Doğal Potansiyel Anomalilerini Oluşturan Basit Geometrik Şekilli Yapılarda Yarasa Algoritması Kullanılarak Model Parametre Kestirimi. DEUFMD. 01 Eylül 2026;28(84):449-61. doi:10.21205/deufmd.2026288412

Bu dergi, Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY-NC 4.0) altında lisanslanmıştır.

download?token=eyJhdXRoX3JvbGVzIjpbXSwiZW5kcG9pbnQiOiJmaWxlIiwicGF0aCI6IjliNTAvMDBjMi8xZmIxLzY5MjZmZDIyOGE1NzgyLjA3MzU5MTk2LnBuZyIsImV4cCI6MTc2NDE2OTE1Nywibm9uY2UiOiJhZDRmNjNlNzdhOWYwOWQ4YTNjNGVmNGIxOTFlZWViNyJ9.4Dxgc9mc-p4Tyti8NTU5pxEfGUWeuJud1fPWxu2mUy8