Araştırma Makalesi

ÖLÜM KARŞISINDA VE SEMBOLİK ÖLÜMSÜZLÜK ARAYIŞINDA ERKEKLİK: DEHŞET YÖNETİM KURAMI AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME

Cilt: 27 Sayı: 1 15 Mart 2025
PDF İndir
EN TR

ÖLÜM KARŞISINDA VE SEMBOLİK ÖLÜMSÜZLÜK ARAYIŞINDA ERKEKLİK: DEHŞET YÖNETİM KURAMI AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME

Öz

Ölüm, insan yaşamının bir parçası olarak küçük yaşlardan itibaren farkındalığı kazanılan kimi zaman korku kimi zaman zorunlu ve sağlıklı bir kabul edişle içselleştirilen bir gerçektir. Dehşet Yönetim Kuramı (DYK), ölümün kaçınılmaz ve öngörülemez olmasının insanlarda psikolojik çatışma yarattığını ve bu çatışmanın sebep olduğu korku ile baş edebilmek adına sembolik de olsa ölümsüzlüğe ulaşılmaya çalışıldığını öne süren bir yaklaşımdır. Araştırmalar, ölümlülüğün belirginliği uyarıldığında cinsiyetler arası kimi farklılıkların olduğunu göstermektedir. Bu durum, erkekliklerin ölüm karşısındaki tutumlarını ve sembolik ölümsüzlük arayışında başvurdukları mekanizmaların neler olduğu konusunda bir merak uyandırmaktadır. Özellikle hegemonik erkeklik tanımlaması dahilinde sıklıkla vurgulanan özellikler dolayısıyla erkekliğin ispatlanması ya da kazanılan erkekliğin kaybedilmemesi adına riskli eylemlerde bulunulabilmektedir. Bu, bir yönüyle erkekliğin ispatı veya kaybedilme korkusunu içinde barındırırken bir yönüyle de erkeklerin (özellikle hegemonik ve bir yönüyle suç ortağı) üstesinden gelmeye çalıştıkları korkularıdır. Bu çalışmada DYK çerçevesinde erkekliklerin ölüm karşısındaki tutumları, konuyla bağlantılı ulusal ve uluslararası güncel literatür bilgileri ışığında değerlendirilmiş ve yazarın toplumsal cinsiyet ve eleştirel erkeklik çalışmaları odağındaki geçmiş çalışmalarında geliştirdiği görüşlerine dayalı analizlerle ele alınmıştır. Ayrıca çalışmada ölüm, DYK bileşenleri çerçevesinde iki anlamda ele alınmaktadır. İlki bildiğimiz gerçek anlamda yaşamsal fonksiyonların bütünüyle son bulması, ikincisi ise eril toplumsal yapı tarafından kurgulanan toplumsal cinsiyet eşitsizliğine dayalı erkeklik rollerinin yerine getirilememesi ya da “yeterince” yerine getirilmemesi sonrası toplumsal hayatta yaşanan “erkeklik kaybı”nın neden olduğu metaforik ölüm halidir. Amaç, biyolojik ölüm karşısında erkeklerin nasıl bir tutum izlediğine dair genel bir çerçeve sunabilmek ve daha özelde ölüm karşısında erkeğin sembolik olarak hayatta kalma isteği ile toplumsal gerçeklik içinde erkekliğinin de hayatta kalma zorunluluğu arasında yaşadığı karmaşayı gözler önüne sermektir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu çalışma, etik kurul onayı gerektirmemektedir.

Kaynakça

  1. Allport, G. W. & Ross, J. M. (1967). Personal religious orientation and prejudice. Journal of Personality and Social Psychology, 5, 432–443. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/h0021212.
  2. Altınay, A. G. (2011) Sabiha Gökçen’den Sevgi Soysal’a, Kezbanlardan kadın vicdani retçilere: Militarizmin feminist eleştirileri, Dipnot, 7, 23-42.
  3. Anson, J., Pyszczynski, T., Solomon, S. & Greenberg, J. (2009). Political ideology in the 21st century: A terror management perspective on maintenance and change of the status quo. J. T. Jost, A. C. Kayve H. Thorisdottir (Ed.). Social and psychological bases of ideology and system justification içinde (ss. 210–240). Oxford University Press.
  4. Arciniega, G. M., Anderson, T. C., Tovar-Blank, Z. G. & Tracey, T. J. G. (2008). Toward a fuller conception of machismo: development of a traditional machismo and caballerismo scale. Journal of Counseling Psychology, 55 (1), 19-33. https://doi.org/10.1037/0022-0167.55.1.19.
  5. Arrowood, R. B. & Cox, C. R. (2020). Terror Management Theory: A Practical Review of Research and Application. (ss.1-83). Brill Research Perspectives. https://brill.com/display/title/57391?rskey=uLHNcF&result=1.
  6. Baarsen, M. I. B. v. G. B. (2001). Partner loss in later life: gender differences in coping shortly after bereavement. Journal of Loss and Trauma, 6 (3), 243-262. https://doi.org/10.1080/108114401753201688.
  7. Barutçu, A. (2013). Türkiye'de Erkeklik İnşasının Bedensel ve Toplumsal Aşamaları (Yüksek Lisans Tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kadın Çalışmaları Anabilim Dalı, Ankara.
  8. Batson, C. D. (1976). Religion as prosocial: Agent or double agent? Journal of the Scientific Study of Religion, 15, 29-45. https://psycnet.apa.org/doi/10.2307/1384312.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sosyoloji (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

25 Şubat 2025

Yayımlanma Tarihi

15 Mart 2025

Gönderilme Tarihi

9 Temmuz 2024

Kabul Tarihi

10 Aralık 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 27 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Çelik Özkan, G. (2025). ÖLÜM KARŞISINDA VE SEMBOLİK ÖLÜMSÜZLÜK ARAYIŞINDA ERKEKLİK: DEHŞET YÖNETİM KURAMI AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 27(1), 109-139. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1513349
AMA
1.Çelik Özkan G. ÖLÜM KARŞISINDA VE SEMBOLİK ÖLÜMSÜZLÜK ARAYIŞINDA ERKEKLİK: DEHŞET YÖNETİM KURAMI AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2025;27(1):109-139. doi:10.16953/deusosbil.1513349
Chicago
Çelik Özkan, Gizem. 2025. “ÖLÜM KARŞISINDA VE SEMBOLİK ÖLÜMSÜZLÜK ARAYIŞINDA ERKEKLİK: DEHŞET YÖNETİM KURAMI AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME”. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 27 (1): 109-39. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1513349.
EndNote
Çelik Özkan G (01 Mart 2025) ÖLÜM KARŞISINDA VE SEMBOLİK ÖLÜMSÜZLÜK ARAYIŞINDA ERKEKLİK: DEHŞET YÖNETİM KURAMI AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 27 1 109–139.
IEEE
[1]G. Çelik Özkan, “ÖLÜM KARŞISINDA VE SEMBOLİK ÖLÜMSÜZLÜK ARAYIŞINDA ERKEKLİK: DEHŞET YÖNETİM KURAMI AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME”, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 27, sy 1, ss. 109–139, Mar. 2025, doi: 10.16953/deusosbil.1513349.
ISNAD
Çelik Özkan, Gizem. “ÖLÜM KARŞISINDA VE SEMBOLİK ÖLÜMSÜZLÜK ARAYIŞINDA ERKEKLİK: DEHŞET YÖNETİM KURAMI AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME”. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 27/1 (01 Mart 2025): 109-139. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1513349.
JAMA
1.Çelik Özkan G. ÖLÜM KARŞISINDA VE SEMBOLİK ÖLÜMSÜZLÜK ARAYIŞINDA ERKEKLİK: DEHŞET YÖNETİM KURAMI AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2025;27:109–139.
MLA
Çelik Özkan, Gizem. “ÖLÜM KARŞISINDA VE SEMBOLİK ÖLÜMSÜZLÜK ARAYIŞINDA ERKEKLİK: DEHŞET YÖNETİM KURAMI AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME”. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 27, sy 1, Mart 2025, ss. 109-3, doi:10.16953/deusosbil.1513349.
Vancouver
1.Gizem Çelik Özkan. ÖLÜM KARŞISINDA VE SEMBOLİK ÖLÜMSÜZLÜK ARAYIŞINDA ERKEKLİK: DEHŞET YÖNETİM KURAMI AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 01 Mart 2025;27(1):109-3. doi:10.16953/deusosbil.1513349