ÜRGÜP KARLIK VILLAGE NO. 1 CHURCH AND CONSTRUCTION COMPLEX

Yıl 2026, Cilt: 28 Sayı: 1, 63 - 102, 15.03.2026

Derya Güneri

https://doi.org/10.16953/deusosbil.1611879

https://izlik.org/JA95UG29HS

Öz

No. 1 church and building complex is located 20 km east of Nevşehir, nearly 15 km South of Ürgüp and in the west side of Karlık Village. This complex, which is in the third level of the cave settlement from top to bottom and we can evaluate as a monastery, consists of spaces carved into rock masses lined up alongside in the north south direction. It includes a main church in cross-in-square plan in the furthest north, a paracclesion in cross plan in the south and two spaces in the north. Towards the south of the main church, there is a large single-space barn, a trapeza including a wine workshop in it, a meeting hall, storehouses, a wine workshop and a cistern. It appears that the church was built in the most sheltered place of the complex and other spaces were placed according to the church. The main purpose of this study is to document the architectural features of the Karlık Village No. 1 church and building complex in detail, to create survey drawings of the structures, to analyze the positioning, to make a comparative evaluation with similar examples and to date the complex periodically in the light of all these findings. The study aims to contribute to a better understanding of the structure of the monastery complex, located within the settlement of Cappadocia, and, in the case of Karlık, to provide new and original data on 10th-century Byzantine provincial architecture and monastic life.

Anahtar Kelimeler

Monastery Settlement , Cappadocia , Ürgüp , Karlık , Cave Building

ÜRGÜP KARLIK KÖYÜ 1 NOLU KİLİSE VE YAPI KOMPLEKSİ

https://izlik.org/JA95UG29HS

Öz

1 Nolu Kilise ve yapı kompleksi, Nevşehir’in 20 km doğusunda Ürgüp’ün yaklaşık 15 km güneyinde Karlık köyünün batı yakasında yer almaktadır. Kaya yerleşiminin en üstten alta doğru üçüncü kademesinde bulunan ve manastır olarak değerlendirebileceğimiz bu kompleks, kuzey güney doğrultuda yan yana sıralan kaya kütlelerine oyulmuş mekanlardan oluşmaktadır. En kuzeyinde kapalı Yunan haçı planında bir ana kilise, güneyinde bulunan haç planlı bir parekklesion ve kuzeyinde iki mekânı içerir. Ana kilisenin güneyine doğru tek mekânlı büyük bir ahır, içinde şarap işliğini barındıran bir trapeza, bir toplantı salonu, depolar, şarap işliği ve sarnıç bulunmaktadır. Kompleksin en korunaklı yerine kilisenin yapıldığı ve diğer mekânların kiliseye göre yerleştirildiği anlaşılmaktadır. Bu çalışmanın temel amacı, Karlık Köyü 1 No’lu kilise ve yapı kompleksinin mimari özelliklerinin ayrıntılı biçimde belgelenmesi, yapıların rölöve çizimlerinin oluşturulması, konumlanışının analiz edilmesi, benzer örneklerle karşılaştırmalı bir değerlendirme yapılması ve bütün bu bulgular ışığında kompleksin dönemsel olarak tarihlendirilmesidir. Çalışma, Kapadokya’nın kırsal yerleşimi içinde yer alan manastır kompleksinin yapısının daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamayı; Karlık örneği özelinde ise 10. yüzyıl Bizans mimarisine ve monastik yaşama ilişkin yeni ve özgün veriler sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Manastır Yerleşimi , Kapadokya , Ürgüp , Karlık , Kaya Yapısı

Kaynakça

• Athanasius, S., & Alexandria, P. (1980). The life of Antony (R. C. Gregg, Trans., pp. 32–45). In The life of Antony and the letter to Marcellinus. Paulist Press.
• Aydın, R. (2020). Ürgüp çeşmeleri. Kimlik Yayınları.
• Brunov, N. (1932). Zur enforschung der byzantinischen baudenkmaeler. Byzantinische Zeitschrift, 32, 49–62.
• Bryer, A., & Winfield, D. (1985). The Byzantine monuments and topography of the Pontos (Vol. 57). Dumbarton Oaks.
• Chitwood, Z. (1986). Dying, death and burial in the Christian Orthodox tradition: Byzantium and the Greek churches, ca. 1300–1700. In P. Booth & E. Tingle (Eds.), A companion to death, burial and remembrance in late medieval and early modern Europe, c. 1300–1700 (pp. 199–224).
• Cooper, M. D. (2012). Life and society in Byzantine Cappadocia.
• Coşgunaras, H. (2024). Ihlara Vadisi, Ihlara ve Belisırma kaya kiliselerinin gömü alanı olarak kullanımı. Sosyolojik Düşün, 9(1), 88–117.
• Çorağan Karakaya, N. (2014). Kayseri'nin Gesi beldesi, Küçük Bürüngüz (Subaşı) Köyü ile Ağırnas Vadisi’ndeki Bizans dönemine ait sivil-zirai kaya yapıları. Turkish Studies, 335–358.
• Delehaye, H. (1948). Byzantine monasticism. In H. N. Baynes & H. Moss (Eds.), Byzantium (pp. 136–165).
• Diehl, C. (1925). Manuel d’art byzantin. A. Picard.
• Dırık, A. (2025). Kültür katmanları üzerinden kırsalı okumak: Kapadokya bölgesi Ürgüp köyleri örneği (Yayınlanmamış doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Downey, G. (1959). The tombs of the Byzantine emperors at the Church of the Holy Apostles in Constantinople. The Journal of Hellenic Studies, 79, 27–51.
• Ebersolt, J. (1934). Monuments d’architecture byzantine. Ernest Leroux.
• Elm, S. (1994). Virgins of God: The making of asceticism in late antiquity. Oxford University Press.
• Eyice, S. (1980). Son devir Bizans mimarisi: İstanbul’da Palaiologoslar devri anıtları. Edebiyat Fakültesi Basımevi.
• Fahlbusch, H. (2024, October 18). Municipal water supply in antiquity. http://www.romanaqueducts.info/webteksten/waterinantiquity.htm
• Galeazzi, C., & Bixio, R. (2017). The rock-cut settlement of Karlık (Central Turkey): Speleological investigations. In Proceedings of the International Congress of Speleology in Artificial Cavities (HYPOGEA 2017) (pp. 282–289).
• Gallas, K. (1982). Mittel- und spätbyzantinische sakralarchitektur der Insel Kreta. Freien Universität.
• Grützmacher, G. (1896). Pachomius und das älteste klosterleben: Ein beitrag zur mönchsgeschichte. J.C. Mohr.
• Güneri, D. (2020). Kapadokya bölgesi Zelve Vadisi ve çevresi (Paşabağ ve Aktepe köyü) Bizans dönemi kaya yerleşimi (Yayınlanmamış doktora tezi). Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Güneri, D. (2021a). Soğanlı Vadisi şarap işlikleri. IJHE, 15(7), 387–408.
• Güneri, D. (2021b). Zelve Açıkhava Müzesi'nde bulunan 2b nolu yapı kompleksi. Turkish Studies, 16(2), 701–718.
• Güngör, S. (2017). Tarihi Yarımada'daki Roma ve Bizans dönemi sarnıçları. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 37–72.
• Harmless, W. (2004). Desert Christians: An introduction to the literature of early monasticism. Oxford University Press.
• Jolivet Lévy, C. (1991). Les églises byzantines de Cappadoce: Le programme iconographique de l'abside et de ses abords. CNRS.
• Jolivet Lévy, C. (2015). La Cappadoce un siècle après Jerphanion (Tome 1). Geuthner.
• Kalas, V. (2009). The Byzantine kitchen in the domestic complexes of Cappadocia. In T. Vorderstrasse & J. Roodenberg (Eds.), Archaeology of the countryside in medieval Anatolia (pp. 109–127). Netherlands Institute for the Near East.
• Karakaya, N. (2008). Erdemli'de ekmek ve şarap. In Anadolu ve çevresinde Ortaçağ II (pp. 33–52). AKVAD.
• Kostof, S. (1972). Caves of God: The monastic environment of Byzantine Cappadocia.
• Kostof, S. (1989). Caves of God: Cappadocia and its churches. Oxford University Press.
• Krautheimer, R. (1965). Early Christian and Byzantine architecture. Penguin Books.
• Mango, C. (2006). Bizans mimarisi (M. Kadiroğlu, Trans.).
• Meyendorff, J. (1989). Bizans teolojisi: Tarihî eğilimler ve doktrinler (R. Şeşen, Trans.). MEB Yayınları.
• Millingen, A. (1912). Byzantine churches in Constantinople: Their history and architecture. McMillan.
• Mitchell, S. (1993). Anatolia: Land, men, and gods in Asia Minor (Vol. 2: The rise of the church). Clarendon Press.
• Ousterhout, R. (2017). Visualizing community: Art, material culture and settlement in Byzantine Cappadocia. Harvard University Press.
• Ötüken, Y. (1984). Kappadokya bölgesindeki kapalı Yunan haçı kiliselerde resim programı. Arkeoloji-Sanat Tarihi Dergisi, 3, 143–173.
• Pekak, S. (2008). Kappadokia'da Bizans dönemine ait haç planlı iki kilise. Sanat Tarihi Dergisi, 17(2), 85–113.
• Pekak, S. (2014). Ürgüp kiliseleri. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 31(2), 174–204.
• Peker, N., & Uyar, T. (2012). Güzelöz, Başköy ve çevresi Bizans dönemi yerleşimleri 2011. In 30. Araştırma Sonuçları Toplantısı (Vol. 2, pp. 147–156). Kültür ve Turizm Bakanlığı.
• Popovic, S. (1998). The trapeza in cenobitic monasteries: Architectural and spiritual contexts. Dumbarton Oaks Papers, 52, 281–303.
• Rodley, L. (1985). Cave monasteries of Byzantine Cappadocia. Cambridge University Press.
• Roilidis, J. (1997–1998). Eastern monasticism: From desert to the ultimate north. An architectural appraisal. Acta Byzantina Fennica, 9, 153–191.
• Rousseau, P. (1994). Basil of Caesarea. University of California Press.
• Rousseau, P. (1999). Pachomius: The making of a community in fourth-century Egypt. University of California Press.
• Schweinfurth, P. (1954). Die byzantinische form: Ihr wesen und ihre wirkung. Florian Kupferberg Verlag.
• Sozomen. (1995). Historia ecclesiastica (J. Bidiez, Ed.).
• Struck, A. (1909). Vier byzantinische Kirchen Argolis. Athenische Mitteilungen, 24, 189–235.
• Strzygowski, J. (1903). Kleinasien, ein neuland der kunstgeschichte. J.C. Heinrichsche Buchhandlung.
• Şahna, H. (2019). Kapadokya bölgesi, Ihlara'daki Bizans dönemi kayaya oyma yapı toplulukları. Arkeoloji ve Sanat, 105–126.
• Talbot, A. M. (1999). Bizans manastır sistemine giriş. Cogito, 17, 161–176.
• Thierry, N. (1992). Le portrait funéraire byzantin: Nouvelles données. In ΕΥΦΡΟΣΥΝΟΝ: Αφιέρωμα στον Μανόλη Χατζηδάκη (Vol. 2, pp. 582–592).
• Tiryaki, A. (2007). Erken Hıristiyanlık döneminde manastır sisteminin doğuşu. Sanat Tarihi Dergisi, 49–65.
• Tütüncü, F. (2008). The land of beautiful horses: Stables in middle Byzantine settlements of Cappadocia (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Watterson, B. (1988). Coptic Egypt. Scottish Academic Press.
• Wulff, O. (1903). Die Koimesis-kirche in Nicaea und ihre mosaiken.