Derleme

ADAPTİF BELLEK VE HAYATTA KALMA İŞLEME ETKİSİ: KAPSAMLI BİR DERLEME

Cilt: 27 Sayı: 2 15 Haziran 2025
PDF İndir
TR EN

ADAPTİF BELLEK VE HAYATTA KALMA İŞLEME ETKİSİ: KAPSAMLI BİR DERLEME

Öz

Bellek süreçlerini evrimsel psikolojik bir perspektifle ele alan adaptif bellek yaklaşımı, uyum başarısıyla ilişkili olan veya uyum başarısıyla ilişkili bağlamlarda işlenen bilgilerin bellek performansında bir avantaj doğuracağını öngörmektedir. Bu öngörüyle tutarlı bir biçimde, hayatta kalma bağlamında işlenen bilgilerin bellek performansını artırdığı gösterilmiştir (hayatta kalma işleme etkisi; HKİE). Bu derlemenin ilk bölümünde, adaptif bellek yaklaşımının teorik temelleri özetlenmiş ve bellek araştırmalarındaki hakim paradigmadan hangi yönleriyle ayrıştığı vurgulanmıştır. Ardından, HKİE’nin tekrarlanabilirliğini ve farklı uyaran türleri, araştırma desenleri, bellek mekanizmaları ve örneklem gruplarına genellenebilirliğini test eden bazı araştırmalar incelenmiştir. Daha sonra, HKİE’nin altında yatan çeşitli yakınsak mekanizmalar tanıtılarak adaptif bellek kavramsallaştırmasına yöneltilen temel eleştiriler detaylandırılmıştır. Evrimsel yönelimli araştırmacıların, bu eleştiriler ve yakınsak mekanizmaların varlığına işaret eden kanıtlar karşısında sunduğu argümanlar ise bir sonraki bölümde ele alınmıştır. Derlemenin son bölümünde, bu tartışma derinleştirilmiş ve evrimsel perspektifi benimseyen araştırmacıların karşı argümanları irdelenmiştir. Bu derlemenin, bellek süreçleri üzerinde doğanın kriterinin nasıl bir rolü olduğunu inceleme gayesi güden araştırmacılar için bir kılavuz işlevi göreceği ve ulusal alanyazına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu makale, etik kurul onayı gerektiren bir çalışma değildir.

Kaynakça

  1. Addis, D. R., Wong, A. T. & Schacter, D. L. (2007). Remembering the past and imagining the future: common and distinct neural substrates during event construction and elaboration. Neuropsychologia, 45 (7), 1363-1377. https://doi.org/10.1016/j.neuropsychologia.2006.10.016
  2. Adolphs, R. (2013). The biology of fear. Current Biology, 23 (2), R79-R93. http://dx.doi.org/10.1016/j.cub.2012.11.055
  3. Alıcı, T. (2018). Öğrenmenin bilimsel temelleri. İstanbul: Palme Yayıncılık.
  4. Aslan, A. & Bäuml, K. H. T. (2012). Adaptive memory: Young children show enhanced retention of fitness-related information. Cognition, 122 (1), 118-122. https://doi.org/10.1016/j.cognition.2011.10.001
  5. Bonin, P., Thiebaut, G., Prokop, P. & Méot, A. (2019a). “In your head, zombie”: zombies, predation and memory. Journal of Cognitive Psychology, 31 (7), 635-650. https://doi.org/10.1080/20445911.2019.1664557
  6. Bonin, P., Thiebaut, G., Witt, A. & Méot, A. (2019b). Contamination is “good” for your memory! Further evidence for the adaptive view of memory. Evolutionary Psychological Science, 5, 300-316. https://doi.org/10.1007/s40806-019-00188-y
  7. Bröder, A., Krüger, N. & Schütte, S. (2011). The survival processing memory effect should generalise to source memory, but it doesn’t. Psychology, 2 (9), 896–901. http://dx.doi.org/10.4236/psych.2011.29135
  8. Buchner, A., Bell, R., Mehl, B. & Musch, J. (2009). No enhanced recognition memory, but better source memory for faces of cheaters. Evolution and Human Behavior, 30 (3), 212-224. https://doi.org/10.1016/j.evolhumbehav.2009.01.004

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sosyal ve Kişilik Psikolojisi (Diğer)

Bölüm

Derleme

Erken Görünüm Tarihi

2 Haziran 2025

Yayımlanma Tarihi

15 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

17 Şubat 2025

Kabul Tarihi

7 Nisan 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 27 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Rengiiyiler, S., & Teközel, İ. M. (2025). ADAPTİF BELLEK VE HAYATTA KALMA İŞLEME ETKİSİ: KAPSAMLI BİR DERLEME. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 27(2), 844-874. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1641360
AMA
1.Rengiiyiler S, Teközel İM. ADAPTİF BELLEK VE HAYATTA KALMA İŞLEME ETKİSİ: KAPSAMLI BİR DERLEME. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2025;27(2):844-874. doi:10.16953/deusosbil.1641360
Chicago
Rengiiyiler, Sezer, ve İ. Mert Teközel. 2025. “ADAPTİF BELLEK VE HAYATTA KALMA İŞLEME ETKİSİ: KAPSAMLI BİR DERLEME”. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 27 (2): 844-74. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1641360.
EndNote
Rengiiyiler S, Teközel İM (01 Haziran 2025) ADAPTİF BELLEK VE HAYATTA KALMA İŞLEME ETKİSİ: KAPSAMLI BİR DERLEME. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 27 2 844–874.
IEEE
[1]S. Rengiiyiler ve İ. M. Teközel, “ADAPTİF BELLEK VE HAYATTA KALMA İŞLEME ETKİSİ: KAPSAMLI BİR DERLEME”, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 27, sy 2, ss. 844–874, Haz. 2025, doi: 10.16953/deusosbil.1641360.
ISNAD
Rengiiyiler, Sezer - Teközel, İ. Mert. “ADAPTİF BELLEK VE HAYATTA KALMA İŞLEME ETKİSİ: KAPSAMLI BİR DERLEME”. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 27/2 (01 Haziran 2025): 844-874. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1641360.
JAMA
1.Rengiiyiler S, Teközel İM. ADAPTİF BELLEK VE HAYATTA KALMA İŞLEME ETKİSİ: KAPSAMLI BİR DERLEME. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2025;27:844–874.
MLA
Rengiiyiler, Sezer, ve İ. Mert Teközel. “ADAPTİF BELLEK VE HAYATTA KALMA İŞLEME ETKİSİ: KAPSAMLI BİR DERLEME”. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 27, sy 2, Haziran 2025, ss. 844-7, doi:10.16953/deusosbil.1641360.
Vancouver
1.Sezer Rengiiyiler, İ. Mert Teközel. ADAPTİF BELLEK VE HAYATTA KALMA İŞLEME ETKİSİ: KAPSAMLI BİR DERLEME. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 01 Haziran 2025;27(2):844-7. doi:10.16953/deusosbil.1641360