19. YÜZYIL’IN İLK YARISINDA EKONOMİK REKABET VE GÜMRÜK TARİFELERİ: İNGİLTERE'NİN OSMANLI İMPARATORLUĞU, AVUSTURYA VE FRANSA İLE TİCARİ İLİŞKİLERİ

Yıl 2025, Cilt: 27 Sayı: 4, 1544 - 1563, 29.12.2025

Hüseyin Burak Özgül , Mustafa Can Güripek

https://doi.org/10.16953/deusosbil.1672852

Öz

Günümüzün küresel ekonomisinde ticaret savaşları ülkeler arasındaki rekabette önemli bir faktör haline gelmiştir. Bir ülkenin ekonomik refahını etkileyen politikalar hakkında fikir sahibi olabilmek için ticaret savaşlarının tarihsel temellerini ve bu savaşları şekillendiren korumacı politikaları incelemek büyük önem taşımaktadır. Bu yönde teorik çalışmalar yapılmış olsa da merkantilist dönem olarak adlandırılan bu dönemdeki ticaret anlaşmalarının içerik analizi sınırlıdır. Bu çalışmanın temel amacı, sanayileşme ve merkantilist politikalar sonucunda zenginleşen İngiltere’nin üç farklı devletle (Fransa, Avusturya ve Osmanlı İmparatorluğu) yaptığı dış ticaret anlaşmalarındaki ekonomi politikası farklılıklarının kökenlerini araştırmaktır. Veriler, İngiliz arşivlerinden dış ticaret anlaşmaları analiz edilerek elde edilmiştir. Bu kapsamda İngiltere’nin üç farklı devletle 22 üründe yaptığı ticarete uygulanan gümrük vergileri cari para birimi cinsinden standartlaştırılarak karşılaştırmalı bir analiz yapılmıştır. Ayrıca tarifelerin birbirleriyle karşılaştırılabilmesi için 22 ürünün tarifeleri baz alınarak bir Ortalama Korumacılık Endeksi (OKE) geliştirilmiştir. Analiz, İngiltere'nin merkantilist politikaları farklı derecelerde üç farklı devlete uyguladığını ve kapitülasyon politikası uygulayan Osmanlı İmparatorluğu'nun diğer iki devlete göre ekonomik açıdan daha fazla zarar gördüğünü ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dış Ticaret , Merkantilizm , Kapitülasyon , Gümrük Vergileri , Baltalimanı Ticaret Anlaşması , Korumacılık.

Etik Beyan

Bu çalışma için etik kurul onayı gerekmemektedir.

ECONOMIC COMPETITION AND CUSTOMS TARIFFS IN THE FIRST HALF OF THE 19th CENTURY: TRADE RELATIONS OF ENGLAND WITH THE OTTOMAN EMPIRE, AUSTRIA AND FRANCE

Öz

In today's global economy, trade wars have become a significant factor in the competition between countries. To gain insight into the policies that influence a nation's economic prosperity, it is crucial to examine the historical underpinnings of trade wars and the protectionist policies that have shaped them. Although theoretical studies have been conducted in this direction, content analysis of trade agreements in the mercantilist period, is limited. The main purpose of this study is to investigate the origins of economic policy differences in the foreign trade agreements of the United Kingdom, which became rich as a result of industrialization and mercantilist policies, with three different states (France, Austria and the Ottoman Empire). Data were obtained by analyzing foreign trade agreements from the British archives. In this context, a comparative analysis was made by standardizing the customs duties applied to the United Kingdom's trade of 22 products with three different states in terms of the current currency. In addition, to compare tariffs, an Average Protectionism Index (API) was developed based on the tariffs of 22 products. The analysis revealed that Britain applied mercantilist policies to three different states with different degrees of mercantilist policies, and that the Ottoman Empire, which applied the capitulation policy, suffered more economic damage than the other two states.

Anahtar Kelimeler

Foreign Trade , Mercantilism , Capitulation , Custom Tariffs , The Treaty of Baltalimanı , Protectionism

Etik Beyan

Ethics committee approval is not required for this study.

Kaynakça

• Alimento, A. & Stapelbroek, K. (2017). Trade and treaties: balancing the interstate system, In A. Alimento & K. Stapelbroek (Eds.), The politics of commercial treaties in the eighteenth century: balance of power, balance of trade (pp. 1-75). Springer International Publishing.
• Andriot, A. (2023). Classical liberalism in France, from the middle of the 19th century to World War i: strengths and paradoxes of a thwarted society project Perspektiven auf die Romania, (11), 196-212.
• Berend, I. (2012). An economic history of nineteenth-century Europe: diversity and industrialization. Cambridge University Press.
• Berkes, N. (2013). Türkiye iktisat tarihi, Yapı Kredi Yayınları.
• Good, David F. (1984). The economic rise of the Habsburg Empire: 1750-1914. University of California Press.
• Gücüm, K. (2015). İmparatorluğun liberal yılları (1856 -1870). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Horn, J. (2006). The path not taken: French industrialization in the age of revolution 1750-1830. MIT Press.
• Hunt, E.K. (2009). İktisadi düşünce tarihi. Dost Kitabevi.
• İnalcık, H. (2000). I. Cilt: 1300 – 1600. In H. İnalcık & D. Quataert (Eds.), H. Berktay (Çev), Osmanlı İmparatorluğu'nun ekonomik ve sosyal tarihi. Eren Yayıncılık.
• Issawi, C. (1980). The economic history of Turkey 1800-1914. The University of Chicago Press.
• Küçükkalay, A. M. (2008). İktisadi düşünce tarihi. Beta Yayınevi.
• Kütükoğlu, M. (2022). Balta limanı'na giden yol Osmanlı - İngiliz iktisâdî münâsebetleri (1580-1850). Türk Tarih Kurumu.
• Mun, T. (1664). England's treasure by forraign trade, or, the ballance of our forraign trade is the rule of our treasure. Printed for Thomas Clark.
• Otte, T. G. (2019). British world policy and the projection of global power, c.1830–1960. Cambridge University Press.
• Özbay, F. (2023). Erdemsiz mallara kamu müdahalesi: türkiye ve günah vergisi örneği. Vergi Dünyası Dergisi, 1(503), 48-60.
• Pamuk, Ş. (2014). Türkiye’nin 200 yıllık iktisadi tarihi. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Savaş, V. (2000). İktisatın tarihi. Siyasal Kitabevi.
• Shovlin, J. (2021). Trading with the enemy: Britain, France, and the 18th-century quest for a peaceful world order. Yale University Press.
• Todd, D. (2015). Free trade and its enemies in France, 1814–1851. ideas in context. Cambridge University Press.
• Tucker, J. (1753). A brief essay on the advantages and disadvantages which respectively attend France and Great Britain, with regard to trade, Printed for T.Tyre.
• Turhan, S. (2020). Vergi teorisi ve politikası. Filiz Kitabevi.
• Winder, S. (2013) Danubia: a personal history of Habsburg Europe. Picador.
• Archive Documents UK Parliamentary Papers. (1839). 19th century house of common sessional papers, copy of the tariff agreed upon by the commissioners appointed under seventh article of the convention of commerce and navigation between Turkey and England, 47 (XLVIII.311).
• UK Parliamentary Papers. (1842). 19th century house of common sessional papers, commercial tariffs and regulations of the several states of Europe and America, together with the commercial treaties between England and foreign countries, part the first, Austria.
• UK Parliamentary Papers (1834). 19th century house of common sessional papers, first report on the commercial relations between France and Great Britain, addressed to the right honourable the lords of the committee of privy council for trade and plantations, by George Villiers and John Bowring, with a supplementary report, by John Bowring, 19.