YAPAY ZEKA İLE TERAPİ: TERAPÖTİK SÜREÇTE ALGORİTMALARIN ETKİSİ VE ETİK SORUNLAR

Öz

Yapay zeka hayatın her alanında olduğu gibi psikoterapi süreçlerinde de giderek daha yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Yapay zekanın psikoterapide kullanımı çeşitli fırsatları içerdiği gibi bazı kaygıları da içermektedir. Bu çalışmanın amacı yapay zeka teknolojilerinin terapötik süreçlerdeki etkisini ve beraberinde getirdiği etik sorunları araştırmaktır. Çalışmada doküman analizi yönteminden yararlanılmıştır. Ulaşılan sonuçlara göre yapay zekanın psikoterapide kullanım alanı geniştir. Psikoterapide yapay zeka kullanımının avantajları ve dezavantajları, veri gizliliği ve gözetim, algoritmik önyargı ve adalet, terapötik ilişki ve insani dokunma, hesap verebilirlik ve sorumluluk gibi etik sorunları içerdiği çalışmanın sonuçları arasındadır. Çalışmada yapay zekanın psikoterapide daha fazla yer edineceği yönünde beklentilerin olduğu ortaya koyulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Psikoterapi
• Yapay Zeka
• Terapötik Süreç
• Etik Sorunlar

THERAPY WITH ARTIFICIAL INTELLIGENCE: THE EFFECT OF ALGORITHMS ON THE THERAPEUTIC PROCESS AND ETHICAL ISSUES

Öz

Artificial intelligence is increasingly used in psychotherapy processes, as in all areas of life. The use of artificial intelligence in psychotherapy includes various opportunities as well as some concerns. The aim of this study is to investigate the effect of artificial intelligence technologies on therapeutic processes and the ethical issues it brings. The document analysis method was used in the study. According to the results obtained, the area of use of artificial intelligence in psychotherapy is wide. The results of the study include ethical issues such as advantages and disadvantages, data privacy and surveillance, algorithmic bias and justice, therapeutic relationship and human touch, accountability and responsibility. The study reveals that there are expectations that artificial intelligence will gain more place in psychotherapy.

Anahtar Kelimeler

• Psychotherapy
• Artificial İntelligence
• Therapeutic Process
• Ethical İssues

Kaynakça

1. Adalı, G.K. (2023). The ethical dimension of artificial intelligence. Journal of Data Applications, 1, 35-48.
2. Agazie, O. (2024). Overcoming the potential drawbacks of artificial intelligence in psychoterapy: literature updates. Open Journal of Psychiatry, 14, 451-456.
3. Akgöz, N., Ülker, S.V., Keskin, R. & Doğan, İ.A. (2022). Günümüz ve gelecekteki teknolojinin psikoterapi uygulamalarına etkisi ve etik tartışmalar. International Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 8(59), 1840-1848.
4. Alfano, L., Malcotti, I., & Ciliberti, R. (2024). Psychotherapy, artificial intelligence and adolescents: ethical aspects. Journal of preventive medicine and hygiene, 64(4), E438.
5. Atlı, H.F. (2023). Pazarlama araştırmalarında yapay zeka ile müşteri deneyimi: tüketici davranışlarının analizinde yapay zeka çözümleri. Özgür Yayınları, Gaziantep.
6. Bal, F. (2025). Artificial intelligence and psychotherapy. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar Dergisi, 17(4), 643-660.
7. Beg, M.J., Verma, M., Chantar, V. & Verma, M.K. (2024). Artificial intelligence for psychotherapy: a review of the current state and future directions. Indian Journal of Psychological Medicine, 20, 1-12.
8. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101.

9. Boden, M. (2018). Artificial Intelligence: A very short introduction. Oxford University Press.
10. Bowen, G. A. (2009). Document Analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40.
11. Chaudhari, T. (2024). Artificial intelligence, its types and application in various fields. International Journal of Commerce and Management Research, 10(6), 49-51.
12. Chekroud, A. M., Hawrilenko, M., Loho, H., Bondar, J., Gueorguieva, R.,Hasan, A., Kambeitz, J., Corlett, P. R., Koutsouleris, N., Krumholz,H. M., Krystal, J. H., & Paulus, M. (2024). Illusory generalizability of clinical prediction models. Science, 383, 164–167.
13. Chen, A., Wang, C., & Zhang, X. (2023). Reflection on the equitable attribution of responsibility for artificial intelligence-assisted diagnosis and treatment decisions. Intelligent Medicine, 3(2), 139-143.
14. Collins, C., Dennehy, D., Conboy, K. & Mikalef, P. (2021). Artificial intelligence in information systems research: a systematic literature review and research agenda. International Journal of Information Management, 60, 1-17.
15. Ediboğlu, G.O. (2023). Yapay zekanın insan zekasına psikoterapötik yaklaşımı. Çukurova Tıp Öğrenci Dergisi, 3(1), 12-18.
16. Erdoğdu, M., Yıldızeli, S. & Mazman, I. (2024). Psikoterapide yapay zeka ve chatbot: etik kurallar ve sınırlılıklar. Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı Dergisi, 7(1), 30-41.
17. Eubanks, V. (2019). Automating inequality: How high-tech tools profile, police, and punish the poor. St. Martin's Press.
18. Fiske, A., Henningsen, P., & Buyx, A. (2019). Your robot therapist will see you now: ethical implications of embodied artificial intelligence in psychiatry, psychology, and psychotherapy. Journal of medical Internet research, 21(5), 1-12.
19. Giarmoleo, F.V., Ferrero, I., Rocchi, M. & Pellegrini, M.M. (2023). What ethics can say on artificial intelligence: insights from a systematic literature review. Bussecon Review of Social Sciences, 129(2), 1-35.
20. Goswami, S.S., Mondal, S., Sarkar, S., Gupta, K.K., Sahoo, S.K. & Halder, R. (2024). Artificial intelligence-enabled supply chain management: unlocking new opportunities and challenges. Artificial Intelligence and Applications, 3(1), 110-121.
21. Gültekin, M. (2022). Yapay zekanın ruh sağlığı hizmetlerinde kullanımına ilişkin fırsatlar ve sorunlar. İnsan ve Toplum Dergisi, 12(3), 121-158.
22. Güzel, Ş., Dömbekci, H.A. & Eren, F. (2022). Yapay zekanın sağlık alanında kullanımı: nitel bir araştırma. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 9(4), 509-519.
23. Hilchenko, C. & Bassirian, T.T. (2023). Artificial intelligence and ethics. Journal of Education Technology and Computer Science, 4(34), 119-136.
24. Hunt, E. B. (2014). Artificial intelligence. Academic Press.
25. Horn, R.L. & Weisz, J.R. (2020). Can artificial intelligence improve pstchotherapy research and practice. Administration and Policy in Mental Health and Mental Health Services Research, 47, 852–855.
26. Hoşgör, H. & Güngördü, H. (2022). Sağlıkta yapay zekanın kullanım alanları üzerine nitel bir araştırma. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 35, 395-397.
27. İşcan, H. & Kaygısız, A.D. (2024). Yapay zeka: alt dalları ve uygulama alanları. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(4), 201-234.
28. Kazıcı, H.G. & Erol, H. (2023). Androlojide yapay zekanın kullanım alanları. Androloji Bülteni, 25, 276-281.
29. Kıral, B. (2020). Nitel bir veri analizi olarak doküman analizi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15, 170 – 189.
30. Kumar, E. (2013). Artificial intelligence. IK International Pvt Ltd.
31. Niggli, M. & Rutzer, C. (2023). Digital technologies, technological improvement rates, and innovations Made in Switzerland. Swiss Journal of Economics and Statistics, 159(1), 1-31.
32. Özakkaş, T. (2018). Psikoterapi tarihi ve bütüncül psikoterapi. Türkiye Bütüncül Psikoterapi Dergisi, 1(1), 1-24.
33. Özdemir, L. & Bilgin, A. (2021). Sağlık yapay zekanın kullanımı ve etik sorunlar. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi, 8(3), 439-445.
34. Polat, M. (2024). Yapay zekanın denetiminde kullanılması ve etik sorunlar. Sayıştay Dergisi, 35(134), 395-423.
35. Richards, D. (2024). Artificial intelligence and psychotherapy: a counterpoint. Counselling and Psychotherapy Research, 25, 1-6.
36. Salin, E. D., & Winston, P. H. (1992). Machine learning and artificial intelligence. Analytical chemistry, 64(1), 49-60.
37. Sallam, M., Salim, N. A., Barakat, M., & Al-Tammemi, A. B. (2023). ChatGPT applications in medical, dental, pharmacy, and public health education: A descriptive study highlighting the advantages and limitations. Narra J, 3(1), e103. https://doi.org/10.52225/narra.v3i1.103
38. Sedlakova, J. & Trachsel, M. (2022). Conversational artificial intelligence in psychotherapy: a new therapeutic tool or agent. The American Journal of Bioethics, 1-10.
39. Sheikh, H., Prins, C., & Schrijvers, E. (2023). Artificial intelligence: Definition and background. Mission AI Research for Policy içinde (ss. 15-41). Springer, Cham.
40. Srinivasan, R., & González, B. S. M. (2022). The role of empathy for artificial intelligence accountability. Journal of Responsible Technology, 9, 100021.
41. Stoll, J., Müller, J. A., & Trachsel, M. (2020). Ethical issues in online psychotherapy: A narrative review. Frontiers in psychiatry, 10, 498439.
42. Tekbey, O. & Alaybeyoğlu, A. (2023). Yapay zekanın kullanım alanları ve etik sorunlar. Uluslararası İleri Doğa Bilimleri ve Mühendislik Araştırmaları Dergisi, 7, 144-159.
43. Temel, Y. & Coşkun, B. (2024). A review on artificial ıntelligence applications in education in some countries and Türkiye. International Technology and Education Journal, 8(1), 9-23.
44. Topakkaya, A. & Eyibaş, Y. (2019). Yapay zeka ve etik ilişkisi. Felsefe Dünyası Dergisi, 70, 81-99.
45. Turan, B., Gülşen, M. & Yılmaz, A.E. (2022). Psikiyatrik bozukluklarda yapay zeka uygulamaları. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası, 75(1), 56-62.
46. Ülker, S.V. & Akkan, G. (2023). Ruh sağlığı hizmetlerinde yapay zeka uygulamaları ve ilişkili teknolojiler. Fenerbahçe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 242-263.
47. Ünsal, H. (2024). Yapay zeka ve yapay zekanın eğitimin geleceğine ilişkin olası doğurguları. International Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 10(5), 674-682.
48. Yeşilkaya, N. (2022). Yapay zekaya dair etik sorunlar. Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi, 14(3), 949-963.
49. Yıldırım, O. & Öksüz, Y. (2023). Psikolojik danışma sürecindeki terapötik beceri ve koşulların metin analizi yöntemiyle incelenmesi: in treatment dizisi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 52, 19-32.
50. Yıldız, A. (2022). Finans alanında yapay zeka teknolojisinin kullanımı: sistematik literatür incelemesi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 52, 47-66.
51. Zhang, Z. & Wang, J. (2024). Can artificial intelligence replace psychotherapists? Exploring the future of mental health care. Frontiers in Psychiatry, 15, 1-7.