UYUŞTURUCU İLE MÜCADELENİN KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ: TÜRKİYE VE ABD ÖRNEKLERİ

Yıl 2025, Cilt: 27 Sayı: 4, 1659 - 1683, 29.12.2025

Ayşe Memiş , Ahmet Ateş

https://doi.org/10.16953/deusosbil.1678276

Öz

Üretiminin başlangıcı binlerce yıl öncesine dayanan uyuşturucu maddenin, tarihsel süreç içerisinde farklı formları ve kullanım amaçları olmuştur. Özellikle, İkinci Dünya Savaşı’nın ardından artan uyuşturucu madde bağımlılığı, günümüzde küresel bir sorun haline gelmiştir ve devletlerin başta güvenlik olmak üzere çeşitli alanlardaki politikalarını etkilemektedir. Bu kapsamda, bu makalede Türkiye Cumhuriyeti’nin ve Amerika Birleşik Devletleri’nin uyuşturucu ile mücadelesi karşılaştırmalı olarak analiz edilmektedir. Kapsamlı bir literatür taraması ve ilgili resmi dokümanın incelenmesinin ardından iki ülke, uyuşturucu ile mücadelesinin yasal çerçevesi, mücadele politikaları ve mücadele eden kurumlar açısından karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Ayrıca, vaka olarak Ticaret Bakanlığı Gümrük Muhafaza Teşkilatı ve Drug Enforcement Administration’ın uyuşturucu ile mücadelede kullandığı istihbarat faaliyetleri de ele alınmıştır. Gerçekleştirilen araştırma neticesinde Türkiye Cumhuriyeti’nin sınır güvenliği temelli bir yaklaşım izlediği, ABD’nin ise proaktif ve daha bütüncül bir mücadele politikası izlediği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Uyuşturucu ile Mücadele , DEA , Gümrük Muhafaza Teşkilatı , Balkan Rotası , İstihbarat.

Etik Beyan

Bu çalışma için etik kurul onayı gerekmemektedir

A COMPARATIVE ANALYSIS OF FIGHT AGAINST DRUGS: CASES OF TÜRKİYE AND THE UNITED STATES

Öz

Drugs, whose production dates back thousands of years, have had different forms and purposes of use throughout history. In particular, drug addiction, which increased after the Second World War, has become a global problem today and affects the policies of states in various fields, especially security. In this context, this article comparatively analyzes the fight against drugs of the Republic of Türkiye and the United States of America. Following a comprehensive literature review and a review of relevant official documents, the two countries are comparatively analyzed in terms of their legal frameworks, policies and institutions regarding the fight against drugs. In addition, the intelligence activities of the Customs Enforcement Agency of the Ministry of Trade of Türkiye and the Drug Enforcement Administration in the fight against drugs were also discussed as cases. As a result of the research, it has been concluded that the Republic of Türkiye follows a border security-based approach, while the United States pursues a more proactive and holistic counternarcotics policy.

Anahtar Kelimeler

Combatting Drug Trafficking , DEA , Customs Enforcement Agency of Türkiye , Balkan Route , Intelligence

Etik Beyan

Ethics committee approval is not required for this study.

Kaynakça

• Ahmadi, M. (2022). Uluslararası uyuşturucu ticaretinde Afganistan’ın yeri ve rolü [Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi]. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi.
• Altun, N. F. (2010). Uyuşturucu madde kaçakçılığı ile mücadele: Hatay ili örneği [Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi]. Polis Akademisi.
• Aslan, G. (2020). Uyuşturucu kaçakçılığının Türk ekonomisi üzerine etkileri ve Türkiye tarafından uygulanan mücadele yöntemleri [Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi]. İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi.
• Ateş, A. (2023). İstihbaratın Dönüşümü: Artan Tehditler ve Enformatik Şoklar Teorisi. Yeditepe Yayınevi.
• Aydın, A. (2006). Türkiye’de organize suçlar içerisinde narkotik suçlarının yeri ve durumu [Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Azak, S. (2014). Bir kamu politikası analizi olarak Türkiye'de uyuşturucu ile mücadele [Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
• Bağcı, M. (2011). Uyuşturucu madde kaçakçılığı ve mali suçların ülkemizdeki ekonomik boyutu [Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi]. Beykent Üniversitesi.
• Bağımlılıkla Mücadele Yüksek Kurulu. (t.y.). NARKOKİM. https://bmyk.gov.tr/TR- 73371/narkokim.html
• Bjelopera, J. P. (2015). Homeland Security Investigations, a Directorate within U.S. Immigration and Customs Enforcement: In brief. United States Congressional Research Service, 1–14.
• Correa-Cabrera, G. (2014). Violence on the “forgotten” border: Mexico's drug war, the state, and the paramilitarization of organized crime in Tamaulipas in a “new democratic era”. Journal of Borderlands Studies, 29 (4), 419–433. https://doi.org/10.1080/08865655.2014.982888
• Crocq, M.-A. (2007). Historical and cultural aspects of man’s relationship with addictive drugs. Dialogues in Clinical Neuroscience, 9 (4), 355–361. https://doi.org/10.31887/DCNS.2007.9.4/macrocq
• Çakır, M. F. (2020). Yasadışı uyuşturucu ticaretinin terör örgütleri üzerinde etkileri. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20 (1), 303–324. https://doi.org/10.11616/basbed.v20i53206.640913
• Çılga, İ. (2009). Madde ve madde kullanımı ile mücadelede ulusal politika ve strateji öncelikleri. Toplum ve Sosyal Hizmet, 20 (1), 7–22.
• Drug Enforcement Administration. (2024). National drug threat assessment 2024. https://www.dea.gov/sites/default/files/2024-05/5.23.2024%20NDTA- updated.pdf
• Drug Enforcement Administration. (t.y.a). Controlled Substances Act and related drug laws. https://www.dea.gov/controlled-substances-act
• Drug Enforcement Administration. (t.y.b). El Paso Intelligence Center. https://www.dea.gov/what-we-do/law-enforcement/epic
• Drug Enforcement Administration. (t.y.c). Intelligence. https://www.dea.gov/law- enforcement/intelligence
• Drug Enforcement Administration. (t.y.d). Our history. https://www.dea.gov/about/history
• Durán-Martínez, A. (2017). The politics of drug violence: Criminals, cops and politicians in Colombia and Mexico. Oxford University Press.
• Emniyet Genel Müdürlüğü Kaçakçılık ve Organize Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı. (1999). 1998 faaliyet raporu. Ankara.
• Emniyet Genel Müdürlüğü Kaçakçılık ve Organize Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı. (2001). 2000 raporu. EGM-KOMDB Yayınları.
• Emniyet Genel Müdürlüğü Kaçakçılıkla ve Organize Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı. (2004). 2003 raporu. Ankara.
• Emniyet Genel Müdürlüğü Narkotik Suçlarla Mücadele Başkanlığı. (2023). 2023 Türkiye uyuşturucu raporu. Ankara.
• Emniyet Genel Müdürlüğü Narkotik Suçlarla Mücadele Başkanlığı. (t.y.). Tarihçe. https://www.narkotik.pol.tr/tarihce
• European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction & Europol. (2024). EU drug markets analysis: Key insights for policy and practice. Publications Office of the European Union.
• Federal Bureau of Investigation. (2006, Mart 24). A byte out of history: How the FBI got its name. https://archives.fbi.gov/archives/news/strories/2006/march/fbiname_02240 6
• Federal Bureau of Investigation. (t.y.). What is the mission of the FBI. https://www.fbi.gov/about/faqs/what-is-the-mission-of-the-fbi
• Federation of American Scientists. (2003, Temmuz 18). Federal Bureau of Investigation. https://fas.org/irp/agency/doj/fbi/fbi_hist.htm
• Fuentes, C. M., & Hernández, V. (2023). State biopolitics, illicit regimes and security in the Guatemala–Mexico cross-border region. Journal of Borderlands Studies, 38 (1), 165–181. https://doi.org/10.1080/08865655.2021.1884117
• Garrett, T. M. (2023). Border securocracy: Global expansion of the US Department of Homeland Security bureaucratic apparatus before, during and beyond COVID-19. Administrative Theory & Praxis, 45 (3), 230–246. https://doi.org/10.1080/10841806.2022.2112454
• Gerring, J. (2006). Case study research: Principles and practices. Cambridge University Press.
• Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü. (2020). 2019 yılı faaliyet raporu. Ankara.
• Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü. (2023). 2022 yılı faaliyet raporu. Ankara.
• Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü. (2024). 2023 yılı faaliyet raporu. Ankara.
• Jandarma Genel Komutanlığı. (2024). 2023 faaliyet raporu. Jandarma Genel Komutanlığı Yayınları.
• Karabulut, M. (2021). Türkiye'de uyuşturucu kaçakçılığı ve terör örgütleri: ASALA– PKK–Hizbullah örnekleri [Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi]. Akdeniz Üniversitesi.
• Kenney, M. (2007). The architecture of drug trafficking: Network forms of organisation in the Colombian cocaine trade. Global Crime, 8 (3), 233–259. ttps://doi.org/10.1080/17440570701507794
• Köksoy, M., & Saraç, C. (1998). Yükseköğretimde kalite ve Türk yükseköğretimi için öneriler. İstanbul Kültür Üniversitesi Yayınları.
• Levy, J. S. (2008). Case studies: Types, designs, and logics of inference. Conflict Management and Peace Science, 25 (1), 1-18. https://doi.org/10.1080/07388940701860318
• Mueller, R. S., Miller, J. J., & Kortan, M. P. (2008). The FBI: A centennial history, 1908–2008. U.S. Government Printing Office.
• National Institute on Drug Abuse. (2023). Commonly used drugs charts. https://nida.nih.gov/sites/default/files/cadchart.pdf
• Ngai, M. M. (2014). Impossible subjects: Illegal aliens and the making of modern America. Princeton University Press.
• Omelicheva, M. Y., & Markowitz, L. (2019). Does drug trafficking impact terrorism? Afghan opioids and terrorist violence in Central Asia. Studies in Conflict & Terrorism, 42 (12), 1021–1043. https://doi.org/10.1080/1057610X.2018.1434039
• Orallı, L. E., vd. (2023). Türkiye ve Avrupa’ya yönelik yeni bir tehdit olarak Afganistan bağlantılı uyuşturucu trafiği. Journal of Middle East Perspectives, 2 (1), 52–90.
• Özmen, R. (2016). Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. Seçkin Yayıncılık.
• Sahil Güvenlik Komutanlığı. (2024). 2023 yılı idari faaliyet raporu. Sahil Güvenlik Komutanlığı Yayınları.
• Shirk, D. A. (2003). Law enforcement and security challenges in the US‐Mexican border region. Journal of Borderlands Studies, 18 (2), 1–24. https://doi.org/10.1080/08865655.2003.9695604
• Sirel, A. (2022). Türkiye’nin uyuşturucu ile mücadele alanındaki politikalarının Avrupa Birliği müktesebatına uyumlaştırılması [Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi]. Kapadokya Üniversitesi.
• Solgun, S. (2002). Uyuşturucu madde kaçakçılığı ve alternatif çözüm önerileri [Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi]. Muğla Üniversitesi.
• Soykan, M., & Karasoy, H. A. (2022). The fight against drugs and border security policy in Turkey. Pamukkale Journal of Eurasian Socioeconomic Studies, 9 (2), 132–146. https://doi.org/10.34232/pjess.1183006
• Stambøl, E. M. (2016). Governing cocaine supply and organized crime from Latin America and the Caribbean: The changing security logics in European Union external policy. European Journal on Criminal Policy and Research, 22 (1), 1–18. https://doi.org/10.1007/s10610-015-9283-9
• Steenkamp, C. (2024). Captagon and conflict: Drugs and war on the border between Jordan and Syria. Mediterranean Politics, 1–25. https://doi.org/10.1080/13629395.2023.2297121
• Suçin, S. (2008). Amerika’da madde bağımlılığı ile mücadele yöntem ve araçları. T.C. Sağlık Bakanlığı. https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/1464/0/amerikadapdf.pdf
• Şahpaz, O. (2019). Gümrük kontrolü uygulamalarının kaçakçılık üzerine etkileri [Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi.
• T.C. Dışişleri Bakanlığı. (t.y.). Türkiye’nin uyuşturucu ile mücadelesi. https://www.mfa.gov.tr/turkiye_nin-uyusturucu-ile-mucadelesi.tr.mfa
• T.C. Resmî Gazete. (1933, Haziran 24). 2313 uyuşturucu maddelerin murakabesi hakkında kanun, sayı: 2435. Başvekalet Neşriyat Müdürlüğü. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2313&MevzuatTur=1& MevzuatTertip=3
• T.C. Resmî Gazete. (1986, Haziran 19). 5237 uyuşturucu maddelerle ilgili kanun, sayı: 19139. Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/10/20041012.htm
• T.C. Resmî Gazete. (2004, Ekim 12). 5237 Türk Ceza Kanunu, sayı: 25611. Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/10/20041012.htm
• T.C. Resmî Gazete. (2007, Mart 31). Kaçakçılıkla mücadele kanunu, sayı: 26479. Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2007/03/20070331-1.htm
• T.C. Resmî Gazete. (2022, Ocak 11). Ticaret Bakanlığı taşra teşkilatı hakkında yönetmelik, sayı: 31716. T.C. Cumhurbaşkanlığı Resmî Gazete. https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/01/20220111-9.htm
• Tezer, A. (2023). Politika transferi literatürü çerçevesinde Türkiye'de uyuşturucu ile mücadele politikası. Kamu Yönetimi ve Politikaları Dergisi, 4(3), 397–430. https://doi.org/10.58658/kaypod.1335480
• Turbiville, G. H. (2019). Firefights, raids, and assassinations: Tactical forms of cartel violence and their underpinnings. In R. J. Bunker (Ed.), Narcos over the border (pp. 123–144). Routledge.
• Türkiye Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığı İzleme Merkezi. (2009). TUBİM 2008 Türkiye Uyuşturucu Raporu. Ankara.
• Uluhan, A. (2018). The role of narcoterrorism from the Golden Crescent to Europe in drug trafficking: PKK case [Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi]. Yeditepe Üniversitesi.
• United Nations Office on Drugs and Crime. (2021). World drug report 2021. United Nations Publications.
• United States Congress. (t.y.). Controlled Substances Act (CSA), 21 U.S.C. § 801 et seq. https://www.congress.gov/bill/91st-congress/house-bill/9510/text
• United States Congressional Research Service. (2023). Reports on drug trafficking and policy, 2020–2023. U.S. Government Publishing Office.