Araştırma Makalesi

VERGİ YOLUYLA EGEMENLİK: FRANSIZ BATI AFRİKASI’NDA MALİ KURUMLARIN SÖMÜRGECİ MİRASI

Cilt: 28 Sayı: 3 15 Eylül 2026
PDF İndir
TR EN

VERGİ YOLUYLA EGEMENLİK: FRANSIZ BATI AFRİKASI’NDA MALİ KURUMLARIN SÖMÜRGECİ MİRASI

Öz

Bu çalışma, Fransız Batı Afrikası’nda (AOF) sömürge döneminde kurulan mali kurumların ekonomik işlevlerinden çok, siyasal egemenliği tesis eden ve toplumsal hiyerarşiyi yeniden üreten birer iktidar aracı olarak işlediğini ortaya koymaktadır. Fransa’nın uyguladığı baş vergisi (capitation), zorunlu emek (prestations) ve kan vergisi (impôt du sang) politikaları, kamu maliyesini bir toplumsal denetim mekanizması hâline getirmiştir. Vergilendirme, kamu hizmetlerinin finansmanından ziyade idari itaati sağlamak ve kolonilerde siyasal bağlılığı pekiştirmek amacıyla kullanılmış; böylece mali düzen, devlet inşasından çok imparatorluk kontrolünü sürdüren disipliner bir karakter kazanmıştır. Sömürge bütçelerinde eğitim, sağlık ve altyapı gibi kamusal hizmetler geri planda kalırken, yönetim aygıtı ile güvenlik mekanizmalarına yönelik harcamalar öncelik kazanmıştır. Tarihsel kurumsalcı bir perspektifle çalışma, bu yapının bağımsızlık sonrasında ‘mali bağımlılık’ biçiminde nasıl yeniden üretildiğini tartışmaktadır. Kıyı ve iç bölge kolonileri arasındaki farklar, mali kapasitenin ekonomik üretkenlikten çok coğrafi erişim ve idari denetimle belirlendiğini göstermektedir. Sonuç olarak, kamu maliyesi ekonomik rasyonellikten öte, sömürge sonrası dönemde de varlığını sürdüren bir iktidar rejiminin dili olarak ele alınmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. African Development Bank. (2023). West Africa economic outlook 2023. African Development Bank.
  2. Albers, T. N. H., Jerven, M., & Suesse, M. (2023). The fiscal state in Africa: Evidence from a century of growth. International Organization, 77(1), 65–101. https://doi.org/10.1017/S0020818322000285
  3. Andersson, J. (2018). State capacity and development in Francophone West Africa [Doctoral dissertation, Lund University]. Lund University.
  4. Ash, C. B. (2006). Forced labor in colonial West Africa. History Compass, 4(3), 402–406. https://doi.org/10.1111/j.1478-0542.2006.00327.x
  5. Austin, G. (2009). Cash crops and freedom: Export agriculture and the decline of slavery in colonial West Africa. International Review of Social History, 54, 1–37. https://doi.org/10.1017/S0020859009000017
  6. Bernards, N. (2023). States, money and the persistence of colonial financial hierarchies in British West Africa. Development and Change, 54(1), 64–86. https://doi.org/10.1111/dech.12745
  7. Bräutigam, D. A. (2008). Introduction: Taxation and state-building in developing countries. In D. A. Bräutigam, O.-H. Fjeldstad, & M. Moore (Eds.), Taxation and state-building in developing countries: Capacity and consent (pp. 1–33). Cambridge University Press.
  8. Chanel, G. (2015). Taxation as a cause of the French Revolution: Setting the record straight. Studia Historica Gedanensia, 6, 65–81. https://doi.org/10.4467/23916001HG.15.003.6376

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Maliye Çalışmaları (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

15 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

1 Kasım 2025

Kabul Tarihi

6 Şubat 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 28 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Yavan, S., & Çimen, G. (2026). VERGİ YOLUYLA EGEMENLİK: FRANSIZ BATI AFRİKASI’NDA MALİ KURUMLARIN SÖMÜRGECİ MİRASI. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 28(3), 1228-1259. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1815005
AMA
1.Yavan S, Çimen G. VERGİ YOLUYLA EGEMENLİK: FRANSIZ BATI AFRİKASI’NDA MALİ KURUMLARIN SÖMÜRGECİ MİRASI. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026;28(3):1228-1259. doi:10.16953/deusosbil.1815005
Chicago
Yavan, Sercan, ve Gamze Çimen. 2026. “VERGİ YOLUYLA EGEMENLİK: FRANSIZ BATI AFRİKASI’NDA MALİ KURUMLARIN SÖMÜRGECİ MİRASI”. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 28 (3): 1228-59. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1815005.
EndNote
Yavan S, Çimen G (01 Eylül 2026) VERGİ YOLUYLA EGEMENLİK: FRANSIZ BATI AFRİKASI’NDA MALİ KURUMLARIN SÖMÜRGECİ MİRASI. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 28 3 1228–1259.
IEEE
[1]S. Yavan ve G. Çimen, “VERGİ YOLUYLA EGEMENLİK: FRANSIZ BATI AFRİKASI’NDA MALİ KURUMLARIN SÖMÜRGECİ MİRASI”, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 28, sy 3, ss. 1228–1259, Eyl. 2026, doi: 10.16953/deusosbil.1815005.
ISNAD
Yavan, Sercan - Çimen, Gamze. “VERGİ YOLUYLA EGEMENLİK: FRANSIZ BATI AFRİKASI’NDA MALİ KURUMLARIN SÖMÜRGECİ MİRASI”. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 28/3 (01 Eylül 2026): 1228-1259. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1815005.
JAMA
1.Yavan S, Çimen G. VERGİ YOLUYLA EGEMENLİK: FRANSIZ BATI AFRİKASI’NDA MALİ KURUMLARIN SÖMÜRGECİ MİRASI. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026;28:1228–1259.
MLA
Yavan, Sercan, ve Gamze Çimen. “VERGİ YOLUYLA EGEMENLİK: FRANSIZ BATI AFRİKASI’NDA MALİ KURUMLARIN SÖMÜRGECİ MİRASI”. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 28, sy 3, Eylül 2026, ss. 1228-59, doi:10.16953/deusosbil.1815005.
Vancouver
1.Sercan Yavan, Gamze Çimen. VERGİ YOLUYLA EGEMENLİK: FRANSIZ BATI AFRİKASI’NDA MALİ KURUMLARIN SÖMÜRGECİ MİRASI. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 01 Eylül 2026;28(3):1228-59. doi:10.16953/deusosbil.1815005