İŞYERİNDE TOPLUMSAL CİNSİYET AYRIMCILIĞI VE MOTİVASYON: ÖRGÜTSEL AİDİYET VE TEMEL PSİKOLOJİK İHTİYAÇLARIN ARACI ROLÜ

Öz

Cinsiyet eşitliği, bireylerin cinsiyetlerine bakılmaksızın fırsatlara, kaynaklara ve hizmetlere erişimde eşitliği ve seçim yapma özgürlüğünü içerir. Kadınların farklı alanlardaki varlığı zamanla artmış olsa da, cinsiyet eşitliğinin tam olarak sağlanamadığı gözlemlenmektedir. Bu çalışma, iş dünyasında kadınların maruz kaldığı toplumsal cinsiyet ayrımcılığı ile iş yaşamındaki motivasyonsuzluk düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Çalışmada ayrıca, söz konusu ilişkide örgütsel aidiyet ve temel psikolojik ihtiyaçların tatmininin aracı rolleri ayrı ayrı ele alınmıştır. Çalışma, farklı sektörlerde çalışan 457 kadın katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Veri toplama araçları, “Temel Psikolojik İhtiyaçların Tatmini ve Engellenmesi Ölçeği”, “Çok Boyutlu İş Motivasyonu Ölçeği”, “Örgütsel Aidiyet Algısı Ölçeği”, “İşyerinde Cinsiyet Ayrımcılığı Ölçeği” ve sosyo-demografik bilgi formudur. Bulgular, artan ayrımcılığın artan motivasyonsuzluk ile anlamlı bir ilişki gösterdiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca, bu ilişkide örgütsel aidiyet ve psikolojik ihtiyaçların tatmininin aracı değişkene özgü rolleri saptanmıştır. Sonuçlar, ilgili araştırma bulguları ve teoriler bağlamında tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Toplumsal Cinsiyet Ayrımcılığı
• Motivasyon
• Örgütsel Aidiyet
• Psikolojik İhtiyaçlar
• Psikolojik Davranış-Kişilik Değerlendirmesi

Etik Beyan

Araştırma için “Uşak Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Bilimsel Araştırma ve Yayın Etik Kurulu”nun onayı (No: E.214724, Tarih: 05/06/2024) alınmıştır.

GENDER DISCRIMINATION AND MOTIVATION IN WORKPLACE: THE MEDIATOR ROLE OF ORGANISATIONAL BELONGING AND BASIC PSYCHOLOGICAL NEEDS

Öz

Gender equality encompasses equal access to opportunities, resources, and services, as well as freedom of choice, regardless of an individual's gender. Although women's presence in various fields has increased over time, it has been observed that gender equality has not been fully achieved. This study examines the relationship between gender discrimination experienced by women in the workplace and their levels of amotivation in their professional lives. The study also separately examines the mediation roles of organizational belonging and the satisfaction of basic psychological needs in this relationship. The study was conducted with 457 female participants working in different sectors. Data collection tools are ‘Basic Psychological Needs Satisfaction and Frustration Scale’, ‘Multidimensional Work Motivation Scale’, ‘Perception of Organisational Belonging Scale’, ‘The Workplace Gender Discrimination Scale’ and ‘Sociodemographic Information Form’. The findings reveal a significant relationship between increasing discrimination and increasing amotivation. Furthermore, the mediation roles of organizational belonging and satisfaction of psychological needs in this relationship have been identified. The results are discussed in the context of relevant research findings and theories.

Anahtar Kelimeler

• Gender Discrimination
• Motivation
• Organisational Belonging
• Psychological Needs
• Psychological Behavior-Personality Assessment

Etik Beyan

The approval of “Uşak University Social and Human Sciences Scientific Research and Publication Ethics Committee” (No: E.214724, Date: 05/06/2024) was obtained for the research.

Kaynakça

1. Allison, P. D. (1999). Multiple regression: A primer. Pine Forge Press.
2. Balcı, A. (2003). Örgütsel sosyalleşme: Kuram stratejisi ve taktikleri. Pegem A Yayıncılık.
3. Carranza, E., Das, S., & Kotikula, A. (2023). Gender-based employment segregation: Understanding causes and policy interventions. World Bank.
4. Chen, B., Vansteenkiste, M., Beyers, W., Boone, L., Deci, E. L., Van der Kaap-Deeder, J. & Verstuyf, J. (2015). Basic psychological need satisfaction, need frustration, and need strength across four cultures. Motivation and emotion, 39, 216-236. https://doi.org/10.1007/s11031-014-9450-1.
5. Çelebi, M. A., & Çetin, F. (2021). Örgütsel kimlik-rol içi ve rol dışı performans ilişkisinde içsel güdülenmenin aracılık rolü. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (69), 135-152. https://doi.org/10.51290/dpusbe.848633.
6. Çerezci, E. T. (2010). Yapısal eşitlik modelleri ve kullanılan uyum iyiliği indekslerinin karşılaştırılması [Yayınlanmamış Doktora Tezi]. Gazi Üniversitesi.
7. Çivilidağ, A., & Şekercioğlu, G. (2017). Çok boyutlu iş motivasyonu ölçeğinin Türk kültürüne uyarlanması. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, 7(1), 143-156. https://doi.org/10.13114/MJH.2017.326.
8. Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2008). Self-determination theory: A macrotheory of human motivation, development, and health. Canadian Psychology/Psychologie Canadienne, 49(3), 182. https://doi.org/10.1037/a0012801.

9. Demirgöz-Bal, M. (2016). Toplumsal cinsiyet eşitsizliğine genel bakış. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 1(1), 15-28. https://izlik.org/JA35WE55BS.
10. Dökmen, Z. Y. (2009). Toplumsal cinsiyet: sosyal psikolojik yaklaşımlar. Remzi Kitabevi.
11. Ensher, E. A., Grant-Vallone, E. J., ve Donaldson, S. I. (2001). Effects of perceived discrimination on job satisfaction, organizational commitment, organizational citizenship behavior, and grievances. Human Resource Development Quarterly, 12(1), 53–77. https://doi.org/10.1002/1532-1096(200101/02)12:1<53::AID-HRDQ5>3.0.CO;2-G.
12. Erikli, S. (2020). Çalışma yaşamında toplumsal cinsiyet ayrımcılığının görünümü. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 39-60. https://izlik.org/JA88DE68DT.
13. Field, A. (2013). Discovering Statistics Using IBM Spss Statistics, SAGE Publications.
14. Fraser, N. (1994). After the family wage: Gender equity and the welfare state. Political Theory, 22(4), 591–618. https://doi.org/10.1177/009059179402200400.
15. Gagné, M., Forest, J., Gilbert, M. H., Aubé, C., Morin, E., & Malorni, A. (2010). The motivation at work scale: Validation evidence in two languages. Educational and Psychological Measurement, 70(4), 628–646. https://doi.org/10.1177/0013164409355.
16. Gül, T. (2023). İşyeri cinsiyet ayrımcılığı ölçeğinin Türkçe uyarlama çalışması. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Dergisi, 7(2), 279-288. https://doi.org/10.31200/makuubd.1362673.
17. Güzel Özbek, A., & Kırel, A. Ç. (2022). İş yerinde kuşaklararası iklim ile algılanan motivasyon ikliminin ilişki yönelimli liderlik ve ilişkisellik ihtiyacı bağlamında incelenmesi. P. Kanten (Ed.), 9. Örgütsel Davranış Kongresi Bildiriler Kitabı içinde (ss. 883–898). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Yayınları.
18. Hayes, A. F. (2022). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regression-based approach. Guilford Publications.
19. Hayes, A. F., Montoya, A. K., & Rockwood, N. J. (2017). The analysis of mechanisms and their contingencies: PROCESS versus structural equation modeling. Australasian Marketing Journal, 25(1), 76–81. https://doi.org/10.1016/j.ausmj.2017.02.001
20. Johnson, J. L., Repta, R., & Kalyan, S. (2012). Implications of sex and gender for health research: From concepts to study design. In J. L. Oliffe & L. Greaves (Eds.), Designing and conducting gender, sex, and health research (pp. 39–64). SAGE Publications. https://doi.org/10.4135/9781452230610.n3
21. Kargün, S., & Koç, H. (2021). İşgörenlerin motivasyon düzeylerinin örgütsel bağlılık ve iş performansı üzerine etkileri: Konaklama işletmelerinde bir inceleme. İşletme Araştırmaları Dergisi, 13(4), 3786–3800. https://doi.org/10.20491/isarder.2021.1356
22. Kemik, S., & Çetiner, N. (2023). Kadın çalışanlara yönelik cinsiyet ayrımcılığı: Türkiye – İngiltere karşılaştırması. Ç. Demir & N. Çetiner (Ed.), İş hayatında kadın çalışanlar: Türkiye – İngiltere karşılaştırması içinde (ss. 93–110). Eğitim Yayınevi.
23. Kırel, Ç., Kocabaş, F., & Özdemir, A. A. (2010). İşletmelerde algılanan cinsiyet temelli ayrımcılık: Eskişehir’de özel sektörde bir alan araştırması. Çimento İşveren Dergisi, 3(24), 4-15.
24. Kline, R. B. (2023). Principles and practice of structural equation modeling. Guilford Publications.
25. KWDI (Korea Women’s Development Institute). (2007). KLoWF (The Korean longitudinal survey of women and families). Seoul: KWDI. https://eng.kwdi.re.kr/cidc/forums/genderODAForum.do
26. Mardani, M. J., Salahuddin, M., & Stupnisky, R. (2023). Examining underrepresented minority STEM faculty members’ motivation for research. Interdisciplinary Education and Psychology, 3(1). https://doi.org/ 10.31532/InterdiscipEducPsychol.3.1.004.
27. Ocak, G., Adalıoğlu, C., & Yurtseven, R. (2023). Özel eğitim öğretmenlerinin öz yeterlilik algıları ile motivasyon düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Kırklareli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 39-70. https://doi.org/10.47140/kusbder.1245023
28. Özaydınlık, K. (2014). Toplumsal cinsiyet temelinde Türkiye’de kadın ve eğitim. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, (33), 93-112. https://izlik.org/JA87LT63TM
29. Rubin, M., Paolini, S., Subašić, E., & Giacomini, A. (2019). A confirmatory study of the relations between workplace sexism, sense of belonging, mental health, and job satisfaction among women in male-dominated industries. Journal of Applied Social Psychology, 49(5), 265–327. http://dx.doi.org/10.1111/jasp.12577
30. Ryan, R. M. (1995). Psychological needs and the facilitation of integrative processes. Journal of Personality, 63, 397–427. https://doi.org/10.1111/j.1467-6494.1995.tb00501.x
31. Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000a). Intrinsic and extrinsic motivations: Classic definitions and new directions. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 54-67. https://doi.org/10.1006/ceps.1999.1020
32. Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000b). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68-78. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.68
33. Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2024). Self-determination theory. In F. Maggino (Ed.), Encyclopedia of quality of life and well-being research (pp. 6229-6235). Springer International Publishing.
34. Sayın, A., & Gelbal, S. (2016). Yapısal eşitlik modellemesinde parametrelerin klasik test kuramı ve madde tepki kuramına göre sınırlandırılmasının uyum indekslerine etkisi. Uluslararası Eğitim Bilim ve Teknoloji Dergisi, 2(2), 57-71. https://izlik.org/JA95CL49XF
35. Selvi, K. & Bozo, Ö. (2020). The dark side of bodybuilding: The role of bodybuilding activities in compensation of frustrated basic psychological needs. Motivation and Emotion, 44(2), 190-208. https://doi.org/10.1007/s11031-019-09805-6
36. Stamarski, C. S., & Son Hing, L. S. (2015). Gender inequalities in the workplace: The effects of organizational structures, processes, practices, and decision makers’ sexism. Frontiers in Psychology, 6, Article 1400. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2015.01400
37. Tatar, O. F., & Uzun, N. B. (2023). Örgütsel Aidiyet Algısı Ölçeği (ÖAAÖ): Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 14(2), 758-780. https://doi.org/10.51460/baebd.1286772
38. Triana, M. D. C., Jayasinghe, M., & Pieper, J. R. (2015). Perceived workplace racial discrimination and its correlates: A meta‐analysis. Journal of Organizational Behavior, 36(4), 491-513. https://doi.org/10.1002/job.1988
39. Tuna, T. (2012). Gender and modernization in Turkey. International Journal of Learning and Development, 2(5), 273-288. https://doi.org/10.5296/ijld.v2i5.2554
40. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2023). Ulusal eğitim istatistikleri, 2023. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Ulusal-Egitim-Istatistikleri-2023-53444
41. Türkiye İstatistik Kurumu. (2020, Mart 6). İstatistiklerle kadın 2020. TÜİK. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Kadin-2020-37221
42. Türkiye İstatistik Kurumu. (2023, Mart 6). İstatistiklerle kadın 2023. TÜİK. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Kadin-2023-53675
43. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ve Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2020). Cinsiyete dayalı ücret farkının ölçümü: Türkiye uygulaması. ILO. https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/@europe/@ro-geneva/@ilo-ankara/documents/publication/wcms_756659.pdf
44. Ünsar, A. S., İnan, A., Yürük, P. (2010). Çalışma hayatında motivasyon ve kişiyi motive eden faktörler: Bir alan araştırması. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(1), 248-262. https://izlik.org/JA48TH25XF
45. Vallerand, R. J., & Bissonnette, R. (1992). Intrinsic, extrinsic, and amotivational styles as predictors of behavior: A prospective study. Journal of Personality, 60 (3), 599–620. https://doi.org/10.1111/j.1467-6494.1992.tb00922.x
46. Vansteenkiste, M., Ryan, R. M., & Soenens, B. (2020). Basic psychological need theory: Advancements, critical themes, and future directions. Motivation and Emotion, 44, 1–31. https://doi.org/10.1007/s11031-019-09818-1
47. Ye, X. (2023). The impact of gender stereotypes on women in the workplace. In Proceedings of the International Conference on Global Politics and Socio-Humanities, 13 (1), 125 (Vol. 130). https://www.researchgate.net/publication/375767893_The_Impact_of_Gender_Stereotypes_on_Women_in_the_Workplace (25.08.2026)
48. Yılmaz, M., & Vardarlıer, P. (2021). Motivasyon araçlarının örgütsel bağlılık üzerine etkisi: Perakende sektörü çalışanlarına yönelik bir araştırma. Business & Management Studies: An International Journal, 9(4), 1347-1365. https://doi.org/10.15295/bmij.v9i4.1900