Akademik Başarıya Katkısı Açısından Ahlak Eğitimi ve Ahlaki Kazanımlar

Yıl 2025, Cilt: 28 Sayı: 2, 430 - 451, 31.12.2025

Leyla Kozan , Davud Işıkdoğan

Öz

Bu makale, bireyin davranışlarında arzu edilen ahlaki değişiklikleri oluşturma süreci olarak tanımlanan ahlak eğitiminin akademik başarıya katkısını incelemektedir. Çalışma, akademik başarı üzerinde olumlu etkileri olduğuna inanılan çalışkanlık, irade, sabır, sorumluluk, tevekkül, ilim öğrenme isteği ve doğru rol modellerle özdeşim kurma gibi ahlaki niteliklere odaklanmaktadır. Literatür taraması ve doküman analizi yöntemleriyle Türkiye'deki mevcut Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi ders programları ile kitap içerikleri incelenmiş ve bu programların her sınıf düzeyinde söz konusu ahlaki kazanımlara yer verdiği tespit edilmiştir. Ayrıca İslam ahlak eğitiminin bireye söz konusu nitelikleri kazandırma ve akademik başarıya katkı sağlama fonksiyonu analiz edilmiştir. Sonuçlar, ahlaki gelişimin öğrencilerin bilişsel gelişimini ve genel olarak akademik ilerlemesini desteklediğini ve bütüncül bir eğitim yaklaşımının gerekliliğini ortaya koymaktadır. Özellikle İslam ahlak eğitiminin temel ilkelerine vurgu yapılarak, öğrencilerin sadece akademik değil, aynı zamanda ruhsal ve ahlaki açıdan da gelişimlerinin sağlanması hedeflenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Ahlak eğitimi , İslam Ahlak Eğitimi , Ahlaki Nitelikler , Akademik Başarı , Öğrenci

Moral Education and Moral Gains In Terms Of Their Contribution To Academic Success

Öz

This article examines the contribution of moral education, defined as the process of bringing about desired moral changes in an individual's behaviour, to academic success. The study focuses on moral qualities believed to hold positive effects on academic success, such as diligence, willpower, patience, responsibility, trust in God, a desire for knowledge, and identification with appropriate role models. A literature review and document analysis were used to examine current Religious Culture and Moral Knowledge (REC) curricula and textbooks in Türkiye, it was determined that these programs incorporate these moral attainments at every grade level. Furthermore, the function of Islamic moral education in enabling individuals with these qualities and contributing to academic success was analysed. The results demonstrate that moral development supports students' cognitive development and overall academic progress and reveal the need for a holistic educational approach. With an emphasis on the fundamental principles of Islamic moral education, the goal is to ensure that students develop not only academically but also spiritually and morally.

Anahtar Kelimeler

Moral Education , Islamic Moral Education , Moral Qualities , Academic Success , Student

Kaynakça

• Abay, Ahmet. Kuran’da Kişilik Eğitiminin İlkeleri. İstanbul: Düşün Yayıncılık, 2012.
• Ay, Mehmet Emin. “Kur’an’da Gençler ve Gençlik Değerleri”. Gençlik Dönemi ve Eğitimi. ed. Hayati Hökelekli. 15-35. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2003.
• Aydın, Mehmet Şevki. “İslam Ahlak Eğitimi”. İslam Ahlakı ; Temel Konular Güncel Yorumlar. ed. Mehmet Şevki Aydın - A.Hadi Adanalı. 201-254. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2014.
• Aydın, Mehmet Zeki. “Ailede Ahlak Eğitimi”. İstanbul Eğitim ve Kültür Dergisi 2-3 (Eylül 2010), 34-37.
• Aydın, Mehmet Zeki. Karakter, Değer ve Ahlak. Ankara: Nobel yayıncılık, 2021.
• Ayhan, Halis. Eğitim Bilimine Giriş. İstanbul: Şule Yayınları, 1997.
• Başgil, Ali Fuad. Gençlerle Başbaşa. İstanbul: Yağmur yayınevi, 1974.
• Bayraklı, Bayraktar. Mukayeseli Eğitim Felsefesi Sistemleri. İstanbul: M. Ü. İlâhiyat Fakültesi Vakfı Yayınlan, 1999.
• Bayraktar, Faruk. İslam Eğitiminde Öğretmen-Öğrenci Münasebetleri. İstanbul: M. Ü. İlâhiyat Fakültesi Vakfı Yayınlan, 1994.
• Çağrıcı, Mustafa- Hökelekli, Hayati. “İrade”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 04 Ocak 2024. https://islamansiklopedisi.org.tr/irade
• Çağrıcı, Mustafa. "Kesb". Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 04 Nisan 2024. https://islamansiklopedisi.org.tr/kesb
• Çamdibi, Mahmut. Şahsiyet Terbiyesi ve Gazali. İstanbul: Çamlıca Yayınları, 2021.
• Çetinkaya, Bayram Ali. İslam Ahlak Esasları ve Felsefesi. İstanbul: Rağbet Yayınları, 2019.
• Dewey, John. Eğitimde Ahlak İlkeleri. Ankara: Fol Kitap, 2022.
• Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı (4–12. Sınıflar). Ankara: T.C. Millî Eğitim Bakanlığı, 2018. https://dogm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2019_02/25182918_DKAB_4-8_9-12_Ogretim_Programi_Turkce.pdf
• Dönmez, Kazım vd. Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 6.Sınıf Ders Kitabı. Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 2023.
• Erdem, Hüsameddin. “İslam Ahlakı ve Özellikleri”. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2/2 (01 Mart 1986), 229-234.
• Gazali. İhyau Ulumi’d-Din. İstanbul: Bedir Yayınevi, 2015.
• Göküş, Şeref. “II. Meşrutiyet Dönemi İslamcı Çizgideki Süreli Yayınlarda Aile ve Çocuk Eğitimi”. Artuklu Akademi 7/1 (26 Haziran 2020), 99-124. https://doi.org/10.34247/artukluakademi.689988
• Gündüz, Turgay. İslam, Gençlik ve Din Eğitimi. İstanbul: Düşünce Kitabevi Yayınları, 2003.
• İbn Miskeveyh. Ahlak Eğitimi-Tehzibu’l-Ahlak. İstanbul: Büyüyenay Yayınları, 2022.
• Karatepe, Şeyma vd. Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 7.Sınıf Ders Kitabı. Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 2021.
• Kaymakcan, Recep - Meydan, Hasan. Ahlak Değerler ve Eğitimi. İstanbul: Değerler Eğitimi Merkezi Yayınları, 2020.
• Kılavuz, M. Akif. “Ergenlerde Özdeşleşme ve Din Eğitimi (Lise Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma)”. Gençlik Din ve Değerler Psikolojisi. İstanbul: Değerler Eğitimi Merkezi Yayınları, 2015.
• Kılıç, Recep. “İslam Ahlakının Tanımı ve Kapsamı”. İslam Ahlakı; Temel Konular Güncel Yorumlar. 17-48. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2014.
• Kılıçoğlu, Mahir. “İrade: Din Psikolojisi Perspektifinden Bir İnceleme”. Kastamonu Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 5/1 (15 Eylül 2021), 130-158.
• Kınalızade, Ali Çelebi. Ahlak-ı Alai (Günümüz Türkçesiyle). Ankara: Fecr Yayınları, 2016.
• Konaklı, Numan vd. Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 10.Sınıf Ders Kitabı. Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 2021.
• Kozan, Leyla. Fen Lisesi Öğrencilerinin Ahlaki Tutum ile Akademik Başarı Arasındaki İlişki Hakkındaki Görüşleri. Diyarbakır: Dicle Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2025.
• Kula, Naci. “Gençlik Döneminde Kimlik ve Din (Lise Öğrencileri Üzerinde Bir araştırma)”. Gençlik Din ve Değerler Psikolojisi. Hayati Hökelekli. 33-81. İstanbul: Değerler Eğitimi Merkezi Yayınları, 2015.
• Kur’an-ı Kerim Meali. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2011.
• Maverdi, Ali b. Muhammed b. Habib Ebu’l Hasen el-Basri el-. Edebü’d-Dünya Ve’d-Din. İlk Harf Yayınevi, 2018. Milli Eğitim, Bakanlığı. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 2024.
• Nayir, Sabahattin vd. Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 8.Sınıf Ders Kitabı. Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 2021.
• Özturan, Hümeyra. Akıl ve Ahlak-Aristoteles ve Farabi’de Ahlakın Kaynağı. İstanbul: Klasik Yayınları, 2017. Pazarlı, Osman. İslamda Ahlak. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1980.
• Peker, Hüseyin. Ruh Sağlığı ve Dini İnanç. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2017.
• Selçuk, Mualla. “Gençlik Çağı ve İnanç Olgusu”. Gençlik Dönemi ve Eğitimi, ed. İsmail Kurt-Seyid Ali Tüz. 333-358. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2000.
• Türk Dil Kurumu Sözlükleri. Erişim 20 Kasım 2023. https://sozluk.gov.tr/
• Yazır, Elmalılı M. Hamdi. Hak Dini Kuran Dili. İstanbul: Azim Dağıtım, 2007.
• Yiğit, Hulusi vd. Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 5.Sınıf Ders Kitabı. Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 2021.
• Yildirim, Merve. Li̇se Öğrenci̇leri̇nde Üstbi̇li̇ş, Psi̇koloji̇k Sağlamlik ve Öz-Şefkat ile Sinav Kaygisi Arasindaki̇ İli̇şki̇ni̇n İncelenmesi̇. Denizli: Pamukkale Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Tıpta Uzmanlık Tezi, 2023.
• Yörükoğlu, Atalay. Gençlik Çağı Ruh Sağlığı ve Ruhsal Sorunlar. İstanbul: İnkılap Kitabevi, 2023.