Eski Babil’de Krallığın Dinî Meşruiyeti: Hammurabi Döneminde Din ve Siyasal Otorite

Öz

Bu makale, Eski Babil’de kraliyet otoritesinin dinî meşruiyetinin hangi araçlar ve kurumsal mekanizmalar aracılığıyla inşa edildiğini çözümlemektedir. Çalışma, özellikle Hammurabi döneminde krallığın ilahi iradeye dayandırılarak sistemli biçimde kurumsallaştırıldığını göstermeyi hedeflemektedir. Bu doğrultuda kraliyet ideolojisi, hukuk düzeni, tapınak yapıları ve ritüel pratikler ele alınmış, siyasal iktidarın dinî söylem üzerinden nasıl üretildiği analiz edilmiştir. Çalışmada, özellikle Hammurabi Yasaları ile Eski Babil dönemine ait yazılı verilerden hareket edilmiş, bunlar modern araştırmaların ortaya koyduğu kuramsal ve tarihsel tartışmalar ışığında ele alınmıştır. Bulgular, Marduk’un Babil panteonunda merkezî konuma yükselişinin siyasal merkezileşme süreciyle doğrudan ilişkili olduğunu ve bu dönüşümün ilahi otorite söylemiyle ideolojik olarak meşrulaştırıldığını ortaya koymaktadır. Tapınakların idarî ve ekonomik işlevleri ile Akitu Festivali gibi kamusal ritüellerin, kralın ilahi onayını sürekli olarak yeniden ürettiği tespit edilmiştir. Çalışma, din, hukuk ve siyaset arasındaki yapısal bütünleşmeyi Dinler Tarihi perspektifinden tartışmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Dinler Tarihi
• Dinî Meşruiyet
• Eski Babil
• Kraliyet Otoritesi
• Hammurabi Dönemi.

Etik Beyan

Etik beyan gerektirmemektedir.

Religious Legitimacy of Kingship in Old Babylon: Religion and Political Authority in the Hammurabi Period

Öz

This article examines the religious legitimation of royal authority in Old Babylon and analyses the institutional and ideological mechanisms through which the religious legitimacy of kingship was constructed. The study aims to demonstrate that, particularly during the reign of Hammurabi, royal authority was systematically institutionalized by grounding it in divine will. In this context, royal ideology, the legal system, temple structures, and ritual practices are examined in order to analyse how political power was produced and maintained through religious discourse. The study draws primarily on the Code of Hammurabi and written sources belonging to the Old Babylonian period and interprets them in light of modern historical and theoretical scholarship. The findings indicate that the rise of Marduk to a central position within the Babylonian pantheon was directly connected to political centralization and ideologically legitimized through the discourse of divine authority. It was further determined that the administrative and economic functions of temples, together with public rituals such as the Akitu Festival, continuously reproduced the king’s divine legitimacy. The article discusses the structural integration of religion, law, and politics from the perspective of the History of Religions.

Anahtar Kelimeler

• History of Religions
• Religious Legitimacy
• Old Babylon
• Royal Authority
• Hammurabi Period.

Kaynakça

1. Asad, Talal. Genealogies of Religion: Discipline and Reasons of Power in Christianity and Islam. London: Johns Hopkins University Press, 3.Edition., 1993.
2. Bertman, Stephen. Handbook to Life in Ancient Mesopotamia. New York: Facts on File, 2003.
3. Bonnefoy, Yves. Antik Dünya ve Geleneksel Toplumlarda Dinler ve Mitolojiler Sözlüğü. çev. Levent Yılmaz. 2 Cilt. Dost Kitabevi, 2000.
4. Bordreuil, Pierre. vd. Tarihin Başlangıçları : Eski Yakındoğu Kültür ve Uygarlıkları. ed. Berna Kılıçer. çev. Levent Başaran. İstanbul: Alfa Basım Yayın, Melisa Matbaacılık., 2015.
5. Bottero, Jean. Mezopotamya (Yazı, Akıl ve Tanrılar). Dost, 2.Baskı., 2012.
6. Bottero, Jean - Kramer, Samuel Noah. Mezopotamya Mitolojisi. çev. Alp Tümertekin. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2017.
7. Brisch, Nicole. “Ancient Mesopotamian Religion”. A Companion to the Ancient Near East. 321-337. John Wiley & Sons, Inc., 2.Edition., 2020.
8. Budge, E.A.Wallis. Babil’in Tarihi ve Babil’de Yaşam. çev. Faruk Gültekin. İstanbul: Onbir Yayınları, 2016.

9. Demirci, Kürşat. Eski Mezopotamya Dinlerine Giriş. İstanbul: Ayışığı Kitapları, 2013.
10. Diakov, Vladimir Nikolaevich - Kovalev, Sergei Ivanovich. İlkçağ Tarihi (Ortadoğu, Uzakdoğu, Eski Yunan). çev. Özdemir İnce. İstanbul: Yordam Kitap, 3.Baskı., 2014.
11. Eco, Umberto (ed.). Antik Yakın Doğu. çev. Leyla Tonguç Basmacı. İstanbul: Alfa, 2018.
12. Eliade, Mircea. Dinsel İnançlar ve Düşünceler Tarihi (Taş Devrinden Eleusis Mysteria’larına). çev. Ali Berktay. 4 Cilt. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2003.
13. Gabbay, Uri. “Ancient Mesopotamian Gods: Mythology, Cult, and Scripture”. Ancient West Asian Civilization. ed. Akira Tsuneki vd. 165-176. Singapore: Springer Singapore, 2017. https://doi.org/10.1007/978-981-10-0554-1_12
14. Galanti, Avram. Üç Sâmi Kanun Koyucu (Hammurabi, Musa, Muhammed) Tarihî, Hukuki ve İctimai İnceleme. çev. Eyyüp Tanrıverdi. İstanbul: Anka Yayınları, 2002.
15. Güler, Mehmet Emin. Mezopotamya Dininde Rahiplik. Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2023.
16. Jursa, Michael. Babilliler Tarih, Toplum, Kültür. çev. Firuzan Gürbüz Gerhold. Cağaloğlu-İstanbul: Alfa, 2017.
17. Katz, Dina. The Image of the Netherworld in the Sumerian Sources. Cdl Press, 3.Edition., 2003.
18. Kışlıkaya, Sümeyye. Eski Mezopotamya’da Tanrı Anlayışı. İzmir: İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi,Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
19. King, Leonar William. Babil Mitolojisi (Mezopotamya Efsaneleri ve İnanışları). çev. İnönü Korkmaz. İstanbul: Maya Kitap Yayınevi, 4.Baskı., 2023.
20. Kozuh, Michael. “Temple, Economy, and Religion in First Millennium Babylonia”. Religion Compass 2/6 (2008), 929-948. https://doi.org/10.1111/j.1749-8171.2008.00102.x
21. Kramer, Samuel Noah. Sümerler: Tarihleri, Kültürleri ve Karakterleri. çev. Özcan Buze. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2002.
22. Kuhrt, Amelie. Eski Çağ’da Yakındoğu II M.Ö. 3000-330. ed. Ali Berktay. çev. Dilek Şendil. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 6.Baskı., 2021.
23. Kuhrt, Amelie. Eskiçağ’da Yakındoğu I Yaklaşık M.Ö. 3000-330. çev. Dilek Şendil. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 6.Baskı., 2021.
24. Linssen, Marc J. H. The Cults of Uruk and Babylon: The Temple Ritual Texts as Evidence for Hellenistic Cult Practice. Leiden Boston: Brill, 2004. https://doi.org/10.1163/9789047412335
25. Mackenzie, Donald A. Babil ve Asur Mitleri. İzmir: İlya Yayınevi, 2011.
26. McCants, William F. Kültür Mitleri "Tanrıları Yaratmak Ulusları İcat Etmek. çev. Merve Tabur. İstanbul: İthaki Yayınları, 2.Baskı., 2018.
27. Mclntosh, Jane R. The Ancient Mesopotamia New Perspectives. Oxford, England, 2005.
28. Mieroop, Van de. Babil Kralı Hammurabi. ed. Levent Cinemre. çev. Bülent O. Doğan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları, 2.Baskı., 2014.
29. Nemet‐Nejat, Karen Rhea. “Religion of the Common People in Mesopotamia”. Religion Compass 1/2 (2007), 245-259. https://doi.org/10.1111/j.1749-8171.2007.00019.x
30. Oates, Joan. Babil. Ankara: Arkadaş Yayınevi, 2.Baskı., 2015.
31. Pekşen, Okay. “Babil Krallarının Siyasal Meşrulaştırma Aracı: Tanrı Marduk”. KSÜ Sosyal Bilimler Dergisi 14/1 (2017), 102-111.
32. Potts, Daniel Thomas. Mesopotamian Civilization : The Material Foundations. London: Athlone Press, 1997.
33. Snell, Daniel C. (ed.). A Companion to the Ancient Near East. USA: John Wiley & Sons, Inc., 2. Edition., 2020.
34. Waerzeggres, Caroline. “The Babylonian Prıesthood In The Long Sıxth Century BC”. Bulletin of the Institute of Classical Studies,Oxford University Press 54/2 (2011), 59-70.
35. Zucconi, Laura Marie. Can No Physician Be Found? The Influence of Religion on Medical Pluralism in Ancient Egypt, Mesopotamia and Israel. Piscataway (N.J.): Gorgias press, 2nd edition., 2013.