“ESKİ” VE “YENİ” TOPLUMSAL HAREKETLER ARASINDA BİR DİRENİŞ: ÖZAK TEKSTİL İŞÇİLERİ

Yıl 2025, Sayı: 41, -

Gülcan Işık , Mürüvvet Çıkın

https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1599494

Öz

Binlerce yıl öncesinde halk ayaklanmasıyla başlayan ve günümüze toplumsal hareket olarak yerleşen olgu, belli bir amaca yönelik kolektif davranış olarak nitelendirilebilir. Sanayi toplumunun yapısal çelişkilerine karşı ortaya çıkan sınıf temelli toplumsal hareketler, post-modernleşmeyle birlikte yerini yaş, cinsiyet, doğa ve insan neslinin sürdürülebilirliği gibi “yeni” toplumsal çelişkilere bırakmıştır. Yeni olgusuyla toplumsal hareketler, eylemlerin farklılık gösteren yönlerine, düzenleniş biçimlerine, fikri, politik ve kültürel bağlamda dayandığı noktalara odaklanmaktadır. Bu bağlamda çalışmada, toplumsal hareketlere ilişkin söz konusu literatürde belirli bir sınıf (işçi) ve ideolojik temelde kavraması yapılan ve “eski” hareketler kategorisinde değerlendirilebilecek olan Özak Tekstil İşçilerinin toplumsal hareketleri ele alınacaktır. Dünün işçi hareketlerinin bugünün “yeni” toplumsal hareketlerin de görünüm, değer ve araçları bağlamında nasıl bir görünüm sergilediğini ve bu noktada “eski-yeni” birlikteliğinin nasıl bütünleştiğini ortaya koymak amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda, Özak Tekstil direnişi, toplumsal hareketlerin oluşması için belirli koşulların sağlanması gerektiğini öne süren Neil Smelser’ın katma değer kuramı bağlamında ele alınmıştır. Amaçlı örneklem yöntemine göre tasarlanan araştırmada; bağımsız iletişim ağı olarak bilinen BİANET haber sitesinin web sayfasında, 27 Kasım 2023-13 Şubat 2024 tarihleri arasında “Özak tekstil direnişi” başlığıyla yayınlanan 30 haber doküman analizi tekniğiyle elde edilmiş olup Maxquda 24 programı ile analiz edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Toplumsal hareketler , Yeni toplumsal hareketler , Katma değer kuramı , Özak Tekstil , Tekstil işçileri.

Kaynakça

• Anthony, S. (1996). Toplumsal değişme anlayışı. (Ü. Oskay, Çev) Gündoğan Yayınları.
• Arrighi, O. & Hopkins, T. K. & Wallerstein, I. (2004). Sistem karşıtı hareketler. (C. Kanat, B. Somay & S. Sökmen, Çev.) Metis Yayınları.
• Atton, C. (2003). Reshaping social movement media for a new millennium. Social Movement Studies, 2(1), 3-15.
• Bennett, W. L., & Segerberg, A. (2012). The logic of connective action: Digital media and the personalization of contentious politics, Information, Communication & Society, 15(5), 739–768.
• Bottomore, T. (1987). Siyaset sosyolojisi. (E. Mutlu, Çev.) Teori Yayınları.
• Castells, M. (1983). The city and the grassroots. University Of California Press.
• Castells, M. (1997). The power of identity (Vol. 2). Blackwell.
• Castells, M. (2012). Networks of outrage and hope: Social movements in the Internet age. Polity Press.
• Collas, A. (2002). International civil society movements in world politics. Polity Press.
• Crossley, N. (2002). Making sense of social movements. Open University Press.
• Cuzdan, V. (4 Aralık 2023). Hukuksuzluk son bulana kadar direnişimiz sürecek. https://bianet.org/haber/turkmen-hukuksuzluk-son-bulana-kadar-direnisimiz-surecek-288814. (Erişim Tarihi: 6 Haziran 2024)
• Çetinkaya, Y. (2008). Yeni toplumsal hareketler. İletişim Yayınları.
• Davis, T. C. (1999). Revisiting group attachment: Ethnic and national identity. Political Psychology, 20(1), 25-47.
• Diani, M. (2001, December 15-16). Social movement analysis and voluntary action analysis: An idiosyncratic view [Bildiri Sunumu]. The Third Sector From A European Perspective, University Of Trento, Italy.
• Dinç, A. (13 Şubat 2024) BİRTEK-SEN: Direnişi bitiriyoruz ancak mücadelemiz devam edecek. https://bianet.org/haber/birtek-sen-direnisi-bitiriyoruz-ancak-mucadelemiz-devam-edecek-291788. (Erişim Tarihi: 6 Haziran 2024).
• Habermas, J. (1984). The theory of communicative action: Volume 1: Reason and the rationalization of society (T. McCarthy, Trans.). Beacon Press. (Original work published 1981).
• Handler, J. F. (1992). Postmodernism, protest and the new social movements. My Law & Society Review, 26(4), 697-731.
• Gamson, W. A. & Wolfsfeld, G. (1993). Movements and media as interacting systems. The Annals Of The American Academy Of Political And Social Science, 528(1), 114-125.
• Giddens, A. (2000). Sosyoloji. (H.Özel & C. Güzel, Haz.). Ayraç Yayınları.
• Kar, D. (05 Aralık 2021). İşçiler sendikaları tartışıyor: DİSK/Tekstil'in Öz İplik-İş'ten ne farkı kaldı?. https://www.evrensel.net/haber/449522/isciler-sendikalari-tartisiyor-disk-tekstilin-oz-iplik-isten-ne-farki-kaldi.
• Kendall, D. (2008). Sociology in our times: The essentials. Cengage Learning.
• Kepenek, E. (7 Aralık 2023). Lizbon Antlaşması hasta mahpuslar için neden önemli? Türkiye nerede duruyor?. https://bianet.org/haber/lizbon-antlasmasi-hasta-mahpuslar-icin-neden-onemli-turkiye-nerede-duruyor-303408. (Erişim Tarihi: 6 Haziran 2024).
• Labuschagne, A. (2003). Qualitative research: Airy fairy or fundamental? The Qualitative Report, 8(1), 100-103.
• Melucci, A. (1996). Challenging codes: Collective action in the information age. Cambridge University Press.
• Melucci, A. & Avritzer, L. (2000). Complexity, cultural pluralism and democracy: Collective action in the public space. Social Science Information, 39(4), 507-527.
• Melucci, A. (2004). Toplumsal hareketler ve günlük hayatın demokratikleşmesi. (L. Köker, A. Çiğdem, M. Akın Küçük, A. Bora & A. Nur, Ed.), Sivil toplum ve devlet/Avrupa’da yeni yaklaşımlar. Yedikıta Yayınları.
• Mucchielli, A. (1991). Zihniyetler. (A. Kotil, Çev.) İletişim Yayınları.
• Nalbant, E. & Akan, D. (2023). Sarı sendika ve patron saldırısına karşı Özak Tekstil direnişi. https://umutsen.org/index.php/2023/12/sari-sendika-ve-patron-saldirisina-karsi-ozak-tekstil-direnisi/. (Erişim Tarihi: 9 Haziran 2024).
• Neuman , L. W. (2017). Toplumsal araştırma yöntemleri nitel ve nicel yaklaşımlar. (S. Özge, Çev.). Ankara: Yayınodası.
• Nicholls, W., Miller B. & Beaumont, J. (Eds.) (2013) Spaces of Contention: Spatialities and Social Movements. Farnham: Ashgate.
• Offe, C. (1999). Yeni sosyal hareketler: Kurumsal politikanın sınırlarının zorlanması. (S.Özburun, Ed.), Yeni sosyal hareketler. Kaknüs Yayınları.
• Picardo, N. A. (1997). New social movements: A critical review. Annual Review of Sociology, 23(1), 411-430.
• Phipps, K. & Szagala, K. (2007). Social movements and the news media. The Mcmaster Journal Of Communication, (4), 39-51.
• Poloma, M. M. (1993). Çağdaş sosyoloji kuramları (H.Erbaş, Çev.). Gündoğan Yayınları.
• Wallace, R.A. & Wolf, A. (2004). Çağdaş sosyoloji kuramları: Klasik geleneğin geliştirilmesi (L. Elbruz & M. R. Ayas, Çev.). Punto Yayınları.
• Smelser, Neil J. (1963). Theory of collective behavior. Free Press.
• Smelser, Neil J. (1972). Theory of collective behavior. Free Press.
• Smith, A. (1996). Toplumsal değişme anlayışı. (Ü. Oskay, Çev.) Gündoğan Yayınları.
• Snow, A., Soule, A. S. & Kriesi, H. (2004). The blackwell companion to social movements. (D.A. Snow, S. A. Soule & H. Kriesi, Ed.). Blackwell Publishing.
• Tilly, C. (2004). Toplumsal hareketler. Babil Yayınları.
• Touraine, A. (1999). Toplumdan toplumsal harekete. (K. Çayır, Haz), Yeni sosyal hareketler: Teorik açılımlar (ss. 35-52). Kaknüs Yayınları.
• Tufekci, Z. (2017). Twitter and tear gas: The power and fragility of networked protest. Yale University Press. New Haven & London.
• Türkdoğan, O. (1997). Sosyal hareketler sosyolojisi. Birleşik Yayıncılık.
• Scott, A. (1990). İdeology and the new social movements. Routledge.
• Yetim, S. (2023, Haziran 11). Özak Tekstil işçileri neden direniyor?. Emek Hareketi. https://www.gazetenisan.net/2023/12/ozak-tekstil-iscileri-neden-direniyor/. (Erişim Tarihi: 6 Haziran 2024).
• Yaylagül L. (2016). “[Eski ve Yeni] Toplumsal Hareketlerin Ekonomi Politiği”. Özgürleşmenin Yolları (Der.E. Dağtaş). Ankara: Ütopya Yayınevi, s. 123-149.
• Sendika.org (2024, Haz 9). Özak Tekstil işçileri direnişi sonlandırdı: Fiili, demokratik, hukuki her yolla mücadelemizi sürdüreceğiz. https://sendika.org/2024/02/ozak-tekstil-iscileri-direnisi-sonlandirdi-fiili-demokratik-hukuki-her-yolla-mucadelemizi-surdurecegiz-700780. (Erişim Tarihi: 2 Haziran 2024).
• Birleşik Tekstil Dokuma ve Deri İşçileri Sendikası. (6 Haziran 2024). https://www.birteksen.org/ozak-tekstilde-direnisi-sonlandirdik-ama-taleplerimiz-kabul-edilene-kadar-mucadelemiz-surecek/ (Erişim Tarihi: 15 Haziran 2024).
• BİANET (5 Aralık 2023). Sevda Karaca Özak Tekstil işçisi kadınların seçme hakkını gündeme getirdi. https://bianet.org/haber/sevda-karaca-ozak-tekstil-iscisi-kadinlarin-secme-hakkini-gundeme-getirdi-288897. (Erişim Tarihi: 6 Haziran 2024).
• BİANET (7 Aralık 2023a). Urfa müftüsünden Özak Tekstil işçilerine: "Camiyi boşaltın, burası eylem yeri değil". https://bianet.org/haber/urfa-muftusunden-ozak-tekstil-iscilerine-camiyi-bosaltin-burasi-eylem-yeri-degil-288976. (Erişim Tarihi: 6 Haziran 2024).
• BİANET (11 Ocak 2023). EMEP Milletvekili Karaca Özak işçileriyle Meclis'ten seslendi: Haklarımız verilsin. https://bianet.org/haber/emep-milletvekili-karaca-ozak-iscileriyle-meclis-ten-seslendi-haklarimiz-verilsin-290431. (Erişim Tarihi: 6 Haziran 2024).
• BİANET (14 Aralık 2023). DİSK: Özak Tekstil işçilerinin haklı ve meşru talepleri derhal karşılanmalıdır. https://bianet.org/haber/disk-ozak-tekstil-iscilerinin-hakli-ve-mesru-talepleri-derhal-karsilanmalidir-289278 (Erişim Tarihi: 6 Haziran 2024).
• BİANET (15 Aralık 2023a). DİSK, gelirde adalet için yürüdü. https://bianet.org/haber/disk-gelirde-adalet-icin-yurudu-289373 (Erişim Tarihi: 6 Haziran 2024).
• BİANET (16 Aralık 2023). Sendikalar Özak Tekstil işçilerinin yanında. https://bianet.org/haber/sendikalar-ozak-tekstil-iscilerinin-yaninda-289389. (Erişim Tarihi: 6 Haziran 2024).
• BİANET (19 Aralık 2023). TBB: Kamu görevlileri temel hak ve özgürlükleri ihlal ediyor. https://bianet.org/haber/tbb-kamu-gorevlileri-temel-hak-ve-ozgurlukleri-ihlal-ediyor-289520 (Erişim Tarihi: 6 Haziran 2024).
• BİANET (8 Aralık 2023). Özak Tekstil işçilerinin direnişi 12. Gününde. https://bianet.org/haber/ozak-tekstil-iscilerinin-direnisi-12-gununde-289035. (Erişim Tarihi: 6 Haziran 2024).
• BİANET (9 Şubat 2024). Özak Tekstil İşçileri Gözaltına Alındı. Https://Bianet.Org/Haber/Ozak-Tekstil-İscileri-Gozaltina-Alindi-291661. (Erişim Tarihi: 6 Haziran 2024).
• SOL (2024). Özak işçileri: Direnişi bitiriyoruz ancak mücadelemiz devam edecek. https://haber.sol.org.tr/haber/ozak-iscileri-direnisi-bitiriyoruz-ancak-mucadelemiz-devam-edecek-390532?utm_source=chatgpt.com. (Erişim Tarihi: 06.11.2025).