HARÎRÎ'NİN MAKAMELERİNDE KELİMELERİN ANLAMSAL İFADELERİ

Öz

Bu araştırma, Harîrî'nin Makamelerinde sözlük dilinin anlamını incelemektedir. Harîrî, sözlük diline ve bu dilin kullanımına büyük önem veren en seçkin yazarlardan biridir. Onun makamelerinin birçok üstünlüğü bulunmaktadır. Makameler, hicrî beşinci yüzyıldan itibaren edebiyatçılar ve yazarlar arasında büyük bir ilgi görmüştür. Harîrî, bu eserleriyle dönemin seçkin şahsiyetlerini ve edebiyat hamilerini belagatı, fesahati ve etkileyici üslubuyla büyülemiştir. Makameler, içerik olarak çeşitlilik gösterse de hepsi bir bütünlük taşır. Makameler; dil, edebiyat ve eğitim açısından büyük bir değere sahiptir. Harîrî’nin gereksiz kelime tekrarından kaçınması, onun dil ve sözlük hazinesinin ne denli zengin olduğunu göstermektedir. Harîrî, makamelerini ele alırken bazen özlü ve etkileyici, bazen de ayrıntılı ve bilgilendiricidir. Harîrî deneyimli bir yazardır. Makamat'ında, şiirinin yanı sıra, Kur'an-ı Kerim, Arapça konuşma, hikmet ve atasözleri hakkında kapsamlı bilgi ve derin anlayışının kanıtlarını göstermiştir. Bu çalışmada, Harîrî'nin bazı makameleri ifade ve anlam açısından analiz edilmiştir. Çalışma, Harîrî'nin birinci tekil şahıs zamirini diğer zamirlere tercih etmesi ve bunun anlamı üzerinde durmaktadır. Ayrıca, çalışmada birinci tekil şahıs zamiri yerine edilgen fiil yapısının tercih edilme sebepleri, anlatıdaki söylem özellikleri, kelime tekrarının işlevi, özel isimlerin gizlenmek yerine açıkça kullanılmasının tercih edilme nedeni ve tanıklığın desteklenmesi amacıyla kelimelerin delil olarak kullanımı incelenmiştir. Bu unsurlar, metnin anlatısal yapısı ve söylemsel stratejileri bağlamında değerlendirilerek analiz edilmiştir. Araştırma, betimleyici ve analitik bir yöntemle, Harîrî'nin geniş dil bilgisine, etkileyici ve çekici üslubuna, çağının insanlarını ve durumlarını anlama becerisine ve kelime seçimindeki belagatına ışık tutmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Arap Dili
• Sözlük dili
• Makameler
• Harîrî
• İfade ve anlam

THE LEXİCAL SİGNİFİCANCE İN AL-HARİRİ’S MAQAMAT

Öz

This research examines the semantic significance of lexicon in Al-Hariri’s Maqamat. Al-Hariri is considered one of the most prominent writers who paid great attention to the lexicon and its uses. The virtues of his Maqamat are numerous and diverse. The significance of the Maqamat stems from the fact that all writers and literary figures of the 5th century AH and beyond were deeply engaged with them. Al-Hariri’s eloquence, fluency, and captivating style challenged the intellectual elite and literary patrons of his time. Al-Hariri’s lexicon is exceptionally abundant, demonstrating his ability to be concise when necessary, expressive when required, and expansive when needed. As a seasoned writer, Al-Hariri showcases his extensive knowledge in the Maqamat, drawing from the Quran, Arab proverbs, poetry, and literary heritage. This study will analyze selected Maqamat in terms of their formulation and semantic depth, focusing on his preference for the first-person pronoun over others and its significance, his use of the passive voice instead of the first-person pronoun, his inclination toward antonyms in lexical repetition, his preference for explicit proper nouns over pronouns, and his use of expressions to refer to textual evidence for argumentation. This research adopts a descriptive-analytical approach to examine Al-Hariri’s vast knowledge, engaging writing style, awareness of the social realities of his time, and rhetorical precision in selecting expressive words. The study aims to uncover the hidden gems of the Maqamat and their intellectual and artistic purposes.

Anahtar Kelimeler

• Arabic
• lexicon
• Maqamat
• Al-Hariri
• formulation and meaning.

Kaynakça

1. İbn Abdirabbih, A. (1953). el-ʿİkdü’l-Ferîd. el-Mektebetü't-Ticariyye el-Kübrâ.
2. el-Alevi, Y. (2002). et-Tırâz. el-Mektebetü'l-'Asriyye.
3. Belis, H. (1999). el-Belâgatü ve’l-Üslübiyye (Çev. Muhammed el-Ömeri). Daru İfrîkıyye.
4. Cafer, N. (tsz.). Ma’el Harîrî Fi Makamatihi. Daru'ş-Şuûn es-Sakafiyye el- 'Âmme.
5. el-Cürcânî, A. (tsz.). Delâilü'l-İ'Câz. Mektebetü'l-Hâncı.
6. Ebû Dâvûd, S. (2009). Sünenü Ebî Dâvûd. Darür-Risaletül-Alemiyye.
7. İbn Hallikân, Ş. (1978). Vefeyâtü’l-aʿyân ve enbâʾü ebnâʾi’z-zamân. Dâru Sâdır.
8. İbn Hanbel, A. (2001). el-Müsned. Müessesetü'r-Risâle.

9. el-Harîrî, E. M. (2019). Makamatü’l-Harîrî. Darü'l-Kütübi'l-İlmiyye.
10. İbn Hibbân, M. (2012). Sahîhu İbn Hibbân. Dâru İbn Hazm.
11. İhtiyar, U. (2021). Endülüs makamelerinde nesir çeşitlerinin karışması olgusu, Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 26(2), 1-25.
12. İhtiyar, U. (2020). The dılemma of cultural crıtıcısm ın terms of lıterary theorızatıon. Bingöl University Journal of Social Sciences Institute, 10(20), 145-160.
13. el-Kıftî, C. (1986). İnbâhü’r-ruvât ʿalâ enbâhi’n-nühât. Dâru'l-Fikri'l-Arabî.
14. es-Seyyid, İ. (1986). et-Tekrar beynel musirî ve t’sîr. Âlemü'l-Kutub.
15. eş-Şerîşî, E. A. (1992). Şerhu Makamatü’l-Harîrî. el-Mektebetü'l-Asriyye.
16. et-Tebrîzî, E. Z. (1994). Şerhu Dîvânî Ebî Temmâm. Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî.