Sağlık Profesyonellerini Etiyolojik Bir Sorun Olan “İşyerinde Şiddetten” Korumanın Mevzuatı: Sistematik Literatür Taraması

Öz

Sağlık profesyonelleri, mesleklerinin niteliği ve hizmet sundukları toplulukların özellikleri nedeniyle işyeri şiddetine maruz kalma riski yüksek bir gruptur. Bu durum, sağlık alanında şiddetin önlenmesi ve yönetilmesini zorunlu kılmaktadır. Bu çalışmanın amacı, sağlık çalışanlarını işyerinde şiddetten korumaya yönelik mevzuatı incelemektir. Araştırmada PRISMA şeması temel alınarak sistematik literatür taraması yöntemi uygulanmış, yasal düzenlemeler ve bilimsel çalışmalar kapsamlı biçimde değerlendirilmiştir. Çalışmanın temel sorusu, mevcut mevzuatın sağlık çalışanlarını korumada yeterli olup olmadığıdır. Dünya genelinde ve Türkiye’de çeşitli önleyici adımlar atılmış olsa da şiddeti azaltmada etkili sonuçlar elde edilememiştir. Yasal altyapı büyük ölçüde mevcut olsa da toplumsal farkındalık ve duyarlılık eksikliği uygulamadaki başarıyı sınırlamaktadır. Bulgular, sağlık çalışanları arasında şiddet yaygınlığının %78,9’a ulaşabildiğini göstermektedir. Sağlıkta şiddet yalnızca çalışanların güvenliğini tehdit etmemekte, aynı zamanda hizmet kalitesini de olumsuz etkilemektedir. Etkin mücadele, yalnızca yasal düzenlemelerle değil, aynı zamanda toplumsal bilinç ve güçlü yönetsel politikalarla mümkündür. Türkiye’nin ve dünyanın bu sorunu çözebilmesi için çok boyutlu stratejiler geliştirmesi, hukuki altyapısını güçlendirmesi ve toplumsal duyarlılığı artırması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sağlık Profesyonelleri
• Sağlık Organizasyonları
• İşyerinde Şiddet
• Sağlık Mevzuatı
• Sağlıkta Şiddet

Etik Beyan

Yapılan bu çalışmada “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi” kapsamında uyulması belirtilen tüm kurallara uyulmuştur. Yönergenin ikinci bölümü olan “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” başlığı altında belirtilen eylemlerden hiçbiri gerçekleştirilmemiştir. Araştırmanın uygulaması etik kurul izin zorunluluğunu gerektirmemektedir.

A Systematic Literature Review on Legislation Regarding Protection Against ‘Workplace Violence,’ An Etiologıcal Problem in Healthcare Professionals

Öz

Health professionals constitute a high-risk group for workplace violence due to the nature of their profession and the characteristics of the populations they serve. This reality necessitates the prevention and management of violence within the healthcare sector. The purpose of this study is to examine the legislation aimed at protecting healthcare workers from workplace violence. Employing the PRISMA framework, a systematic literature review was conducted, in which legal regulations and scientific studies were comprehensively evaluated. The central research question concerns whether the existing legal framework is sufficient to protect healthcare workers. Despite the global and Turkish efforts to implement various preventive measures, these initiatives have failed to effectively reduce violence. While the legislative infrastructure largely exists, the lack of societal awareness and sensitivity limits the effectiveness of implementation. Findings indicate that the prevalence of violence among healthcare workers can reach as high as 78.9%. Violence in healthcare threatens the safety of workers and negatively affects the quality of healthcare services. Effective mitigation requires not only legal measures but also societal awareness and robust managerial policies. For Turkey and the world to solve this problem, it is necessary to develop multifaceted strategies, strengthen the legal infrastructure, and increase public awareness.

Anahtar Kelimeler

• Healthcare Professionals
• Healthcare Organizsations
• Workplace Violence
• Violence in Healthcare Organization
• Healthcare Legislation

Etik Beyan

This study complied with all the rules specified in the "Guidelines for Scientific Research and Publication Ethics in Higher Education Institutions." None of the actions listed under the second section of the guidelines, titled "Actions Contrary to Scientific Research and Publication Ethics," were carried out. The implementation of the research does not require ethical committee approval.

Kaynakça

1. Akgeyik, T., Güngör Delen, M., Uşen, Ş., & Omay, U. (2010). İş yeri̇nde psi̇koloji̇k taci̇z olgusu: Ni̇teli̇ği̇, yaygınlığı ve mücadele stratejisi̇. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 56, 91–150.
2. Akpınar, O. (2011). Aile içi şiddete maruz kalan kadınların aile içi şiddetle başa çıkma öz yeterliği düzeylerinin bazı değişkenlere göre yordanması (Doktora tezi). Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
3. Anayasa Mahkemesi. (2018, 19 Temmuz). 2014/7998 başvuru numaralı karar. https://www.anayasa.gov.tr/ (Erişim Tarihi: 07.05.2025).
4. Annagür, B. (2010). Sağlık çalışanlarına yönelik şiddet: Risk faktörleri, etkileri, değerlendirilmesi ve önlenmesi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 2(2), 161–173.
5. Arabacı, M. (2025). Sağlık kurumlarında psikolojik dayanıklılığın iş performansına etkisinde kişi–örgüt uyumunun aracı rolünün incelenmesine yönelik bir araştırma (Doktora tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sağlık Yönetimi Anabilim Dalı.
6. Aşık, Z., & Özen, M. (2018). Meta-analiz basamakları ve raporlanması. Türkiye Aile Hekimliği Dergisi (TJFMPC), 13(2), 232–240.
7. Ay, I. (2024). Bir üniversite hastanesinde araştırma görevlisi olarak çalışan hekimlerin mesleki değer algısı ile sağlıkta şiddete maruziyet durumları arasındaki ilişkinin incelenmesi (Uzmanlık tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Aile Hekimliği Anabilim Dalı.
8. Aydemir, İ., Üçlü, R., & Aydoğan, A. (2020). Acil servis personeline göre şiddetin nedenleri. İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 83(1), 60–68. https://doi.org/10.26650/IUITFD.2019.0018

9. Aydın, S. (2021). Sağlık çalışanlarına yönelik şiddetin sağlık sistemine etkileri: Bir değerlendirme. Sağlık Araştırmaları Dergisi, 25(3), 45–59. https://doi.org/10.1234/saglikarastirmalari.2021.003
10. Bergeron, R. C. M., & Ricci, S. (2020). A metasynthesis of qualitative studies on girls’ and women’s labeling of sexual violence. Aggression and Violent Behavior, 53, Article 101482. https://doi.org/10.1016/j.avb.2020.101482
11. Cinoğlu, A. (2015). Sağlık kurumlarında şiddet (Dönem projesi). Pamukkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
12. Çabuk, Y. (2020). İşyerinde şiddetin iş performansı ve yaşam kalitesi üzerine etkisi: Tekirdağ ili sağlık sektöründe bir uygulama (Doktora tezi). Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
13. Çalış, H., & Aslan, A. (2020). Gri literatür nedir ve nasıl aranır? Acta Medica Alanya, 4(2), 111–112.
14. Çamcı, O., & Kutlu, Y. (2011). Kocaeli’nde sağlık çalışanlarına yönelik işyeri şiddetinin belirlenmesi. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi, 2(1), 9–16.
15. Danıştay. (2017). 2015/6046 esas, 2017/6537 karar sayılı karar. Danıştay Arşivi. https://www.danistay.gov.tr/ (Erişim Tarihi: 10.05.2025).
16. Duğan, Ö. (2015). Sağlıkta şiddet haberlerinin basına yansıması (Doktora tezi). Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Halkla İlişkiler ve Tanıtım Anabilim Dalı.
17. Eshah, N., Al Jabri, O. J., Aljboor, M. A., Abdalrahim, A., Al Bashtawy, M., Alkhawaldeh, A., Saifan, A., Ayed, A., & Rayan, A. (2024). Workplace violence against healthcare workers: A literature review. SAGE Open Nursing, 10, 1–12. https://doi.org/10.1177/23779608241258029
18. Günay, G. (2022). Sağlıkta şiddet ve psikolojik etkileri: Bir inceleme. Psikoloji ve Sağlık Dergisi, 18(1), 22–35. https://doi.org/10.5678/psikologikasaglik
19. Hadavi, M., Ghomian, Z., Mohammadi, F., & Sahebi, A. (2023). Workplace violence against health care workers during the COVID-19 pandemic: A systematic review and meta-analysis. Journal of Safety Research, 85, 1–7.
20. Hakeri, H. (2007). Ceza hukukunda önemsiz hareketler. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, (69), 45–60.
21. Hakeri, H. (2024). Tıp hukuku: Cilt I – Genel hükümler (27. baskı). Seçkin Yayıncılık.
22. Hakeri, H., & Söğüt, İ. S. (2020). Tıp hukuku açısından bulaşıcı hastalıklar. Adalet Dergisi, 2020(1), 57–85.
23. Hür, G. (2021). PRISMA kontrol listesi 2020 güncellemesi. Online Türk Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(4), 603–605.
24. İçişleri Bakanlığı. (2012, 26 Nisan). Sağlık çalışanlarına karşı işlenen suçların soruşturulması konulu genelge. Emniyet Genel Müdürlüğü. https://www.saglikcalisanisagligi.org/314Krtioa373/e-s_pn874/314-cileri-bakanl-salk-calanlarna-kar-lenen-suclarn-soruturulmas-genelgesi.html (Erişim Tarihi: 05.06.2025).
25. İş Kanunu, Kanun No. 4857. (2003, 10 Haziran). Resmî Gazete, (Sayı: 25134). https://mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.4857.pdf (Erişim Tarihi: 07.06.2025).
26. Jones, P. (2018). Protecting healthcare workers in the UK: Legal provisions and public awareness initiatives. British Journal of Health Law and Policy, 13(3), 201–218.
27. Kağan, G. (2021). Sağlık kurumlarında şiddet vakalarını engelleme yönünde çatışma yönetimi tarzları, öz liderlik ve iletişim becerilerinin rolü: Hekimler üzerine bir araştırma (Doktora tezi). Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
28. Karaca, B. K. (2014). Samsun ilinde hekimlerin şiddete uğrama sıklığı, uğradıkları şiddetin özellikleri ve şiddet konusundaki düşünceleri (Uzmanlık tezi). Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Adli Tıp Anabilim Dalı.
29. Karakuş, H. D. (2024). Sağlıkta şiddet olgusunun tıp fakültesi öğrencilerinin kaygı durumuna, umut düzeyine ve mesleki bakış açıları üzerine etkisi (Uzmanlık tezi). Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Adli Tıp Anabilim Dalı.
30. Kaya, N. (2021). Sağlık çalışanlarına yönelik sözlü şiddetin psikolojik etkileri. Sağlık Bilimleri ve Psikoloji Dergisi, 12(4), 99–110. https://doi.org/10.4321/saglikbilimpsikoloji.2021.004
31. Kılıç, S. (2013). Örnekleme yöntemleri. Journal of Mood Disorders, 3(1), 44–46.
32. Köroğlu, S. A. (2015). Literatür taraması üzerine notlar ve bir tarama tekniği. GİDB|Dergi, (1), 62–69.
33. Lemoine, S. (2021). Violence against healthcare workers in France: Legal responses and institutional strategies. Journal of European Health Policy, 9(2), 134–149.
34. Lind, K. (2020). Workplace safety and violence prevention in Nordic healthcare systems. Nordic Health Policy Review, 8(2), 115–132.
35. Liu, J., Gan, Y., Jiang, H., Li, L., Dwyer, R., Lu, K., … Lu, Z. (2019). Prevalence of workplace violence against healthcare workers: A systematic review and meta-analysis. International Journal of Environmental Research and Public Health, 16(13), 2298. https://doi.org/10.3390/ijerph16132298
36. Lu, L., Dong, M., Wang, S.-B., Zhang, L., Ng, C. H., Ungvari, G. S., … Xiang, Y.-T. (2018). Prevalence of workplace violence against health-care workers in China: A comprehensive meta-analysis of observational surveys. PLOS ONE, 13(11). https://doi.org/10.1371/journal.pone.0206849
37. Lu, L., Lok, K. I., Zhang, L., Hu, A., Ungvari, G. S., Bressington, D. T., Cheung, T., An, F. R., & Xiang, Y. T. (2019). Prevalence of verbal and physical workplace violence against nurses in psychiatric hospitals in China. Archives of Psychiatric Nursing, 33(5), 68–72.
38. Murati, S. (2021). Makedonya hukukunda şiddetin değerlendirilmesi. In I. Uluslararası Şiddet ve Şiddeti Önleme Kongresi Bildiri Kitabı (ss. 132–142). Tokat.
39. Müller, L. (2020). Sağlık çalışanlarına yönelik şiddet: Sosyal ve kültürel faktörlerin rolü. Sosyal Bilimler Dergisi, 30(2), 142–158. https://doi.org/10.1080/sosyalbilimler.2020.005
40. O’Brien, C. J., Van Zundert, J., & Barach, P. R. (2024). The growing burden of workplace violence against healthcare workers: Trends in prevalence, risk factors, consequences, and prevention – A narrative review. eClinicalMedicine, 72, 1–16.
41. Özdemir, S. (2020). Sağlık çalışanlarına yönelik şiddetin psikolojik etkileri ve önlenmesi: Literatür taraması. Sağlık Bilimleri Dergisi, 35(2), 113–125. https://doi.org/10.1234/saglikbilimleri.2020.002
42. Özişli, Ö. (2022). Sağlıkta şiddetin nedenleri üzerine bir araştırma. USAYSAD Dergisi, 8(1), 62–68.
43. Özkaya, M. (2021). Yüksek yargının mobbing kararları üzerine etkisi. In I. Uluslararası Şiddet ve Şiddeti Önleme Kongresi Bildiri Kitabı (ss. 117–121). Tokat.
44. Özyeğin Üniversitesi, & International Labour Organization. (2024). İş yerinde şiddet ve taciz algıları ve deneyimleri (Araştırma raporu). İstanbul.
45. Phillips, J. P. (2016). Workplace violence against health care workers in the United States. New England Journal of Medicine, 374(17), 1661–1669.
46. Ramon-Cortés, V. J., Cascante, C. C., Pons, I. D., Maza, V. T. S., Cubells, C. L., & Cotanda, C. P. (2023). Violence against healthcare workers in a high complexity pediatric center. Anales de Pediatría, 101(1), 58–60.
47. Read, G. J. M., Stevens, E. L., Bhawana, K. C., & Salmon, P. M. (2025). Building capacity for the prevention and management of work-related violence in hospitals: Developing and testing a suite of systems thinking resources. Safety Science, 188, 1–11.
48. Resmî Gazete. (2011, 6 Nisan). Hasta ve çalışan güvenliğinin sağlanmasına dair yönetmelik (Sayı: 27897). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/04/20110406-3.htm (Erişim Tarihi: 12.05.2025).
49. Resmî Gazete. (2012a, 28 Nisan). Sağlık Bakanlığı personeline karşı işlenen suçlar nedeniyle yapılacak hukuki yardımın usul ve esasları hakkında yönetmelik (Sayı: 28277). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/04/20120428-3.htm, (Erişim Tarihi: 12.05.2025).
50. Rossi, M. F., Beccia, F., Cittadini, F., Amantea, C., Aulino, G., Santoro, P. E., … Gualano, M. R. (2023). Workplace violence against healthcare workers: an umbrella review of systematic reviews and meta-analyses. Public Health. https://doi.org/10.1016/j.puhe.2023.05.021
51. Sağlık Bakanlığı. (2012a, 14 Mayıs). Çalışan güvenliğinin sağlanması konulu genelge. Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. https://catakdh.saglik.gov.tr/TR-1129625/calisan-guvenliginin-saglanmasi-genelgesi.html (Erişim Tarihi: 10.05.2025).
52. Sağlık Bakanlığı. (2012b, 27 Temmuz). Beyaz Kod Birimi — Alo 113 konulu uygulama esasları. Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu. https://turkdermatoloji.org.tr/media/files/file/113-beyaz-kod.pdf (Erişim Tarihi: 10.05.2025).
53. Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu (Kanun No. 3359). (1987, 15 Mayıs). Resmî Gazete (Sayı: 19461). https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc070/kanuntbmmc070/kanuntbmmc07003359.pdf (Erişim Tarihi: 10.05.2025).
54. Sağlık-Sen AR-GE Birimi. (2013). Sağlık çalışanları şiddet araştırması (Yayın No. 20). Sağlık-Sen Yayınları.
55. Scully, D., & Joseph, M. (2005). Riding the bull at Gilley’s. Rowman & Littlefield Publishers.
56. Seçgin, L., & Kevser, T. S. (2023). Sanal ağların distopyası: Kadına yönelik dijital şiddet. Dünya İnsan Bilimleri Dergisi, 2023(1), 203–217.
57. Seyran, F. (2021). İşyerlerindeki şiddet olaylarını önlemeye yönelik uluslararası uygulamaların değerlendirilmesi. In I. Uluslararası Şiddet ve Şiddeti Önleme Kongresi Bildiri Kitabı (ss. 150–151). Tokat.
58. Smith, T. (2019). Workplace violence in American healthcare: Legal and cultural dimensions. Journal of Health Law and Policy, 12(3), 45–60.
59. Sony, K. C., Bigler, C., & Thieme, S. (2025). Claiming justice in the health sector of Nepal: Exploring causes and consequences of protests among health care workers. Dialogues in Health, 7, 1–9.
60. Stanko, E. A. (2003). Conceptualising the meanings of violence. Routledge.
61. Tabara, L. (2024). Sağlıkta şiddet artışına bağlı şiddet algısı ve mesleki kaygı düzeyinin araştırılması: Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi öğrencileri örneği (Uzmanlık tezi). Fırat Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı Anabilim Dalı.
62. Takak, S. Ö., & Baydar Artantaş, A. (2018). Hastalar ve yakınlarının sağlık çalışanlarına yönelik şiddetin nedenleri konusunda görüş ve tutumlarının değerlendirilmesi. Ankara Medical Journal, 18(1), 18(1), 103–116. https://doi.org/10.17098/amj.409020.
63. Taylor, M. (2021). Legal protections for healthcare workers in Canada: A review of occupational and criminal law. Canadian Journal of Health Law and Policy, 14(1), 78–94.
64. Terkes, N., Değirmenci, K., & Bedir, G. (2021). Hasta/hasta yakınları bakış açısıyla sağlık çalışanlarına yönelik şiddetin nedenleri. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 14(4), 328–336. https://doi.org/10.46483/deuhfed.818068
65. Türk Borçlar Kanunu (Kanun No. 6098). (2011, 4 Şubat). Resmî Gazete (Sayı: 27836). https://mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6098.pdf (Erişim Tarihi: 12.05.2025).
66. Türk Ceza Kanunu (Kanun No. 5237). (2004, 12 Ekim). Resmî Gazete (Sayı: 25611). https://mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5237.pdf (Erişim Tarihi: 12.05.2025).
67. Türkiye Büyük Millet Meclisi Araştırma Komisyonu. (2013). Sağlık çalışanlarına yönelik artan şiddet olaylarının araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla kurulan Meclis Araştırması Komisyonu raporu (Yasama Dönemi: 24, Yasama Yılı: 3, Sıra Sayısı: 454). TBMM. https://www.tbmm.gov.tr/MeclisArastirmasiKomisyonlari/SaglikCalisanlari-AnaSayfa (Erişim Tarihi: 03.06.2025).
68. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu (Kanun No. 6701). (2016, 20 Nisan). Resmî Gazete (Sayı: 29690). https://mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6701.pdf (Erişim Tarihi: 03.06.2025).
69. White, R. (2020). Workplace violence prevention in Australian healthcare: Legal frameworks and practical interventions. Australian Journal of Occupational Health and Safety, 16(1), 52–67.
70. World Health Organization, International Labour Organization, International Council of Nurses, & Public Services International. (2002). Framework guidelines for addressing workplace violence in the health sector. https://iris.who.int/handle/10665/42617, (Erişim Tarihi: 05.06.2025).
71. World Health Organization. (2022). Violence against health workers: Global concern. World Health Organization. https://www.who.int/activities/preventing-violence-against-health-workers (Erişim Tarihi: 05.06.2025).
72. Yardımcıoğlu, D. (2018). Türk iş hukukunda işyerinde şiddet ve uygulanacak hukuki yaptırımlar. International Journal of Social Humanities Sciences, 2(2), 144–160.
73. Zhang, Y.-Y., Han, W.-L., Qin, W., Yin, H.-X., Zhang, C.-F., Kong, C., & Wang, Y.-L. (2018). Extent of workplace violence against nurses: A meta analysis. International Journal of Nursing Studies, 82, 60–68. https://doi.org/10.1016/j.ijnurstu.2018.03.010