PERFORMANS TEORİYE GÖRE KÜRTÇE BİR İCRA ÖRNEĞİ: KEÇİK MEŞİYANE SÛSÊ

Yıl 2025, Sayı: 41, 1 - 20

Ferhat Çiftçi

https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1739669

Öz

Sözlü kültür ürünleri, geçmişten bugüne bireysel ve toplumsal yaşantının önemli bir parçası olagelmiştir. Bugün de değişen sosyal yaşam ve anlayışlar ile teknolojik koşullar çerçevesinde bu ürünler varlığını devam ettirmektedir. Söz konusu ürünlerin incelenmesi ve değerlendirilmesinde halkbilimi kuramları, farklı bakış açısı ve yöntemlere sahiptir. Bağlam merkezli halkbilimi kuramlarından biri olan Performans Teori, sözlü kültür ürünlerinin icra edilme şartlarına odaklanır. Metin ve dokunun yanında bağlamı oluşturan seslendirenler, dinleyenler ve icra ortamı, bu açıdan belirleyici unsurlar olarak önem kazanır. Bunlar, sözlü kültür ürünün farklı boyutlarda ele alınıp çoklu yapısının ortaya çıkarılmasında işlevseldir. Bu çalışmada “Keçik Meşiyane Sûsê” (Kızlar Meyan Kökü İçin Gittiler) adlı Kürtçe halk müziği ürününün Performans Teori’ye göre incelenmesi amaçlanmıştır. Bunun için sokak müzisyenliği yapan Siwaro tarafından seslendirilen icra örneğinin internet ortamında paylaşılan video kaydı izlenmiş ve değerlendirilmiştir. İcra ürünü, düğünlerde seslendirilen Kürtçe halk müziği örneklerinden (dîlok) biri olmasına rağmen burada farklı bir bağlama sahiptir. Bu çerçevede örnek icranın Performans Teori‘ye göre metin, doku ve bağlam itibariyle barındırdığı geleneksel ve yeni karşılıklar tespit edilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Sözlü kültür , halk müziği , Performans Teori , Keçik Meşiyane Sûsê

AN EXAMPLE OF A KURDISH PERFORMANCE ACCORDİNG TO PERFORMANCE THEORY: KEÇİK MEŞİYANE SÛSÊ

Öz

Oral culture products have been an important part of individual and social life from past to present. Today, these products continue to exist within the framework of evolving social dynamics, perspectives, and technological conditions. Folklore theories offer different approaches and methods for analysing and evaluating these products. Performance Theory, one of the context-centred folklore theories, focuses on the conditions under which oral culture products are performed. In this regard, elements such as text, texture, performers, audience, and performance environment - all of which constitute the context - gain importance as determining factors. These elements play a crucial role in revealing the multilayered nature of oral culture products by considering them from various dimensions. This study aims to analyse the Kurdish folk music piece “Keçik Meşiyane Sûsê” (Girls Gone for Liquorice Root) through the lens of Performance Theory. To this end, a video recording of a performance by Siwaro, a street musician, shared on the internet was observed and evaluated. Although this song is traditionally one of the Kurdish folk music pieces (dîlok) performed at weddings, it appears in a different context in this performance. Within this framework, the study seeks to identify both traditional and contemporary elements present in the sample performance in terms of text, texture, and context, according to the principles of Performance Theory.

Anahtar Kelimeler

Oral culture , folk music , Performance Theory , Keçik Meşiyane Sûsê

Kaynakça

• Açar, Y. (2022). Gelenek ve modernite dikotomisinde âşıkların icra-mekân serüveni. Turkish Studies, 17(3), 397-411. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.62429
• Akdoğan, I. (2014). Dijital politik fanteziler. İletişim Yayınları.
• Arıkan S N (2021). Teorisi bağlamında günümüz mizahına bir Örnek: Ankara’da stand-up. Kültürel Miras Araştırmaları Dergisi, 2(2), 66-71.
• Arslan, M. & Köktürk, M. (1999). Halkbiliminde teori ve yöntem arayışları. Millî Folklor, 41, 14-28.
• Bakıner Çekin, A., & Çalışkan, H. (2020). Dil ve kültür üzerine. Language Teaching and Educational Research, 3(1), 163-175. https://doi.org/10.35207/later.724966
• Barlık, M. M. & Ağçakaya, N. (2023). Âşık ve dengbêj icralarında dinleyici rolü (karşılaştırmalı bir analiz), Kurdiyat, 8, 69-84. DOI: 10.55118/kurdiyat.1377751
• Bauman, R. (2022). Performans olarak sözlü sanat (Çev. I. Altun). Millî Folklor, 135, 271-289.
• Béhaque, G. H. (1997). Müzik performansı (Çev. M. Sever). Milli Folklor, 35, 92-94.
• Çobanoğlu, Ö. (2012). Halkbilimi kuramları ve araştırma yöntemleri tarihine giriş (6. baskı). Akçağ Yayınları.
• Dorson, R. M. (2017). Folklor û teoriyên folklorê yên îroyîn (Çev. N. Keskin). Avesta Yayınları.
• Dundes, A. (1998). Doku, metin ve konteks (Çev. M. Ekinci). Millî Folklor, 38, 106-119.
• Dündar, H. (2002). Âşık Ali Cemali repertuvarından parçaların performans teorisi kapsamında değerlendirilmesi. Millî Folklor, 7(55), 81-94.
• Ekici, M. (1998). Halk bilimi çalışmalarında metin (text), doku (texture), sosyal çevre ve şartlar (konteks) ilişkisinin önemi. Millî Folklor, 5 (39), 25-34.
• Farqînî, Z. (2025, 9 Temmuz). Ferhenga mezin a Kurdî-Tirkî (Kürtçe-Türkçe sözlük). İstanbul Kürt Enstitüsü. https://ferhengkurdi.org/tr/kelime/s%C3%BBs+(I)-bot_m Erişim tarihi: 09.07.2025.
• Filitoğlu, H. (2024). Folklor: Lêkolînek li ser pênase, pêşketin û têkilîya wê bi modernîteyê re. Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi, 10(19), 7-15.
• Güven, U. Z. (2018). Kültür, gündelik hayat ve teatrallik ilişkisi açısından performans antropolojisi. Anthropology (36), 103-123. https://doi.org/10.1501/antro_0000000361
• Honko, L. (2000). Halk anlatısı araştırma metodları/Bu metodların durumu ve geleceği (Çev. İ. Görkem). Millî Folklor, 45, 70-87.
• Keskin, A. (2016b). Prof. Dr. Dan Ben-Amos ile halkbilimi (folklor) üzerine eleştirel/çözümsel bir söyleşi. Millî Folklor, 111, 224-233.
• Keskin, N. (2016a). Di çarçoveya Teoriya Performansê de nirxandina vegotinên gelêrî [an evaluation of folk-narratives in the frame of Performance Theory]. International Journal of Kurdish Studies, 2(1), 51-66.
• Keskin, N. (2019). Folklor û edebiyata gelêrî. Avesta Yayınları.
• Maden, P. (2005). Performans Teori doğrultusunda bir türkünün incelenmesi. Folklor/Edebiyat, 11/42, 205-215.
• Oğuz, M. Ö. (2007), Folklor: ortak bellek veya paylaşılan deneyim. Millî Folklor, 74, 5-8.
• Ong, W. J. (2024). Sözlü ve yazılı kültür (Çev. S. Postacıoğlu Banon) (8. baskı). Metis Yayınları.
• Pertev, R. (2015). Edebiyata Kurdî ya gelêrî (Dîrok-teorî-rêbaz-lîteratur-berawirdî- 1). Avesta Yayınları.
• Pertev, R. (2018). Folklor û nasnameya kurdî ya neteweyî (1898-1946). Avesta Yayınları.
• Siwaro (2025a). Keçik meşiyane susê. https://www.youtube.com/watch?v=c_hv5SHCd00 Erişim tarihi: 08.07.2025.
• Siwaro (2025b). Keçik meşiyane susê. https://www.instagram.com/p/CI_VrA7HhOV/?igsh=N3NhOWp1OTYxaWVw Erişim tarihi: 08.07.2025.
• Şahin, İ. & Güneş, Ö. (2025). Kilamên govendê-Keçik meşiyane sûsê. https://www.youtube.com/watch?v=wLvdeRFu99o Erişim tarihi: 08.07.2025
• Titon, T. J. (1997). Müzik, halk ve gelenek. (Çev. M. Karabulut). Millî Folklor, (35), 95-96.
• Urakova, L. (2014). Performans Teori’nin aytıslara uygulanması ve Konısbay’ın Şınbolat’la yaptığı aytısta söyleyici, genel dinleyici, keşif ve düzenleme. Bilig, 71, 269-280.
• Yolcu, M. A. (2012). Kadın icracılar bağlamında Balıkesir düğün törenlerinde mani icrası. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(22), 113-132.