ARMENIAN DENGBÊJS AND THEİR ROLE IN THE DEVELOPMENT OF KURDISH DENGBÊJI

Öz

The academic studies on dengbêjî that have been conducted so far have only focused on Kurdish dengbêjs. It should not be forgotten that there were many Armenian dengbêjs in the past and that they served as dengbêjs in the council of Kurdish elders. For this reason, in this study we wanted to draw attention to the existence of these Armenian dengbêjs and their role in the development of Kurdish dengbêjs. The study consists of two parts; in the first part, we focused on the life that Kurdish and Armenian communities lived together and discussed the effect of living together on the common culture and oral literature. We also provided brief information on Armenian dengbêjs who performed Kurdish epics and laments. In the second part, we provided more detailed information about Armenian dengbêjs that we identified in the compilation studies. As a result of this study, thanks to the coexistence of Kurds and Armenians, many Armenians did not only know Kurdish (Kurmancî), but were also talented dengbêjs. Some of them became personal dengbêjs of Kurdish lords and notables.

Anahtar Kelimeler

• Culture
• Dengbêjî
• Armenian Dengbêjs
• Armenians
• Kurds

ERMENİ DENGBÊJLER VE KÜRT DENGBÊJLİĞİNİN GELİŞMESİNDEKİ ROLLERİ

Öz

Şimdiye kadar dengbêjlik üzerine yapılan akademik çalışmalar sadece Kürt dengbêjler üzerine odaklanmıştır. Geçmişte pek çok Ermeni dengbêjin var olduğu ve Kürt bey meclislerinde dengbêjlik yaptıkları unutulmamalıdır. Bu nedenle bu çalışmada, söz konusu Ermeni dengbêjlerin varlığına ve Kürt dengbêjliğinin gelişimindeki rollerine dikkat çekilmeye çalışıldı. Çalışma iki bölümden oluşmaktadır; ilk bölümde, Kürt ve Ermeni topluluklarının birlikte yaşadığı hayata odaklanıldı ve birlikte yaşamanın ortak kültür ve sözlü edebiyat üzerindeki etkisini tartışıldı. Ayrıca Kürt destanlarını ve ağıtlarını icra eden Ermeni dengbêjler hakkında kısa bilgiler verildi. İkinci bölümde ise birçok araştırmacı tarafından gerçekleştirilmiş derleme çalışmalarında yer alan Ermeni dengbêjler hakkında daha detaylı bilgiler sunulduk. Bu çalışmanın sonucu olarak, Kürtler ve Ermenilerin bir arada yaşaması sayesinde pek çok Ermeni yalnızca Kürtçe (Kurmancî) bilmekle kalmamış, aynı zamanda yetenekli birer dengbêj olmuşlardır. Bunlardan bazıları Kürt bey ve ileri gelenlerinin kişisel dengbêjleri haline gelmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kültür
• Dengbêjlik
• Ermeni Dengbêjler
• Ermeniler
• Kürtler

Kaynakça

1. Bilal, M. & Bretèque, E. A. (2013). The oror and the lorî: Armenian and Kurdish lullabies in present-day Istanbul, Allison C. & Kreyenbroek P. G. (eds.), Remembering the past in iranian societies Harrassowitz Verlag, 125-140. Celîl, O. & Celîl, C. (2016). Zargotina Kurda, Cild 1-2, Înstîtûta Kurdzanîyê Yayınları
2. Cindî, H. (2016). Folklora Kurmancîyê (Berevok), (çapa 2em) Lîs Yayınları
3. Cindî, H. & Evdal, E. (2008). Folklora Kurmanca, Avesta Yayınları
4. Gültekin, M. (2013). Zargotina Kurdên serhedê: kilam û destanên epîk ên dîrokî, mêrxasî û serhildan, Avesta Yayınları.
5. Kevirbirî, S. (2002). Bir çığlığın yüzyılı: Karapetê Xaço, Sî Yayınları
6. Orbeli, İ. A. (2011). Li Muksê Folklor û Jiyana Rojane, (Amadekar: Hakan, S.), Nûbihar Yayınları.Petrosyan, A. & Bobokhyan, A. (2015). Music in prehistoric Armenia Journal of Literature and Art Studies, 5(4), 259-265.
7. Reş, Ç. (2025). Ji Dîroka Pevgirêdanên Edebî Yên Ermenî û Kurdan, Avesta Yayınları