DİLSEL ÇEVRENİN GÖRSEL İZLERİ: MUŞ’TAKİ KAFELERİN DİL TERCİHLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

Öz

Bu çalışma, Muş il merkezindeki kafe tabelalarını dilsel çevre (linguistic landscape) yaklaşımıyla inceleyerek kamusal alandaki dilsel tercihler üzerinden toplumsal ve kültürel çıkarımlar yapmayı amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında şehir merkezindeki farklı mahallelerde yer alan toplam 26 kafe tabelası fotoğraflanmış, veriler nitel yöntemle toplanarak sınıflandırılmış ve analiz edilmiştir. Bulgular, zincir kafelerin sayıca yerel işletmelerden fazla olduğunu ve İngilizce adlandırmaların baskın konumda bulunduğunu göstermektedir. Toplam 26 kafe arasında 10’unun adının İngilizce, yalnızca birinin ise Türkçe olması dikkat çekicidir. Ayrıca Kürtçe, Latince kökenli ya da karma adlandırmalar da tespit edilmiştir. Bu durum, İngilizcenin küresel prestij dili olarak Muş’un kamusal alanında güçlü bir varlık gösterdiğini ortaya koymaktadır. Bulgular, işletme sahiplerinin pazarlama stratejileri, müşteri profilleri ve prestij arayışlarının dilsel tercihler üzerinde doğrudan etkili olduğunu göstermektedir. Yerel dillerin sınırlı temsili ise küreselleşmenin yerel kültür üzerindeki dönüştürücü etkilerini görünür kılmaktadır. Çalışma, küçük şehirlerin dilsel çevrelerinin de büyükşehirler kadar araştırmaya değer olduğunu ortaya koymakta ve ileride kırsal-kentsel karşılaştırmalı çalışmalarla Türkiye’nin dilsel haritasına daha kapsamlı bir katkı sağlanabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Dilsel çevre
• Muş
• Kafe tabelaları
• Küreselleşme
• Çokdillilik

VISUAL TRACES OF THE LINGUISTIC LANDSCAPE: A STUDY ON LANGUAGE PREFERENCES IN CAFÉS IN

Öz

This study examines café signboards in the city center of Muş through the lens of linguistic landscape research, aiming to draw sociocultural inferences from language choices in public spaces. A total of 26 café signboards located in different neighborhoods of the city center were photographed, and the data were collected using a qualitative method, then classified and analyzed. The findings reveal that chain cafés outnumber local ones and that English names hold a dominant position. Among the 26 cafés documented, 10 bear English names, while only one carries a Turkish name. In addition, Kurdish, Latin-based, and hybrid naming practices were also identified. These results indicate that English functions as a global prestige language with strong visibility in the public sphere of Muş. The findings further suggest marketing strategies, target customer profiles, and the search for prestige directly shaped language choices in café signboards. The limited representation of local languages reflects the transformative effects of globalization on local culture. This study highlights the significance of investigating the linguistic landscapes of smaller cities, demonstrating that they are equally worthy of scholarly attention as metropolitan contexts. It also suggests that future comparative studies across rural and urban settings could contribute to a more comprehensive linguistic mapping of Turkey.

Anahtar Kelimeler

• Linguistic landscape
• Muş
• Café signboards
• Globalization
• Multilingualism

Kaynakça

1. Backhaus, P. (2007). Linguistic landscapes: A comparative study of urban multilingualism in Tokyo. Multilingual Matters.
2. Bal, N. (2023). Using linguistic landscapes as a multimodal pedagogical tool in English language classrooms: A qualitative study in a high school context. (YÖK Tez Merkezi, Yüksek Lisans). Dicle Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
3. Barni, M., & Bagna, C. (2009). A mapping technique and the linguistic landscape. In E. Shohamy & D. Gorter (Eds.), Linguistic landscape: Expanding the scenery (pp. 126-140). Routledge.
4. Ben-Rafael, E., & Ben-Rafael, M. (2019). Multiple globalizations: Linguistic landscapes in world cities. Brill.
5. Cantürk, İ. (2021). Dilsel çevrenin dil öğretiminde kullanımı: Okuduğunu anlama becerisini geliştirmeye yönelik izlence önerisi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 24, 973-986.
6. Demir, N. (2023-2026). Şehir ve dil: Ankara’nın dilsel görünümü [TÜBİTAK Proje No: 123K062].
7. Gorter, D. (2013). Linguistic landscapes in a multilingual world. Annual Review of Applied Linguistics, 33, 190-212.
8. Gorter, D., & Cenoz, J. (2023). A panorama of linguistic landscape studies. Multilingual Matters.

9. Gülen, S. (2024). Dilsel çevre açısından İstanbul’da yaşayan Uygurlar: Zeytinburnu ve Sefaköy örneği. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi, 23, 9-25.
10. Karadağ, B. M. (2021). Bir dilsel çevre incelemesi: Van’ın Merkez İpekyolu ilçesine bağlı Cumhuriyet Caddesi. Dilbilim, 37, 25-44.
11. Landry, R., & Bourhis, R. Y. (1997). Linguistic landscape and ethnolinguistic vitality: An empirical study. Journal of Language and Social Psychology, 16(1), 23-49.
12. Purschke, C. (2017). Crowdsourcing the linguistic landscape of a multilingual country: Introducing Lingscape in Luxembourg. Linguistik Online, 85(6), 181-202.
13. SEGE. (2019). İllerin ve bölgelerin sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralaması araştırması: SEGE-2017 çalışma raporu. T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı.
14. Shohamy, E., & Gorter, D. (Eds.). (2009). Linguistic landscape: Expanding the scenery. Routledge.
15. Solmaz, O. (2023). Bir toplumdilbilim alanı olarak dilsel çevre: Teorik ve uygulamalı yönelimler. İçinde O. Solmaz, E. H. Nazlı, & K. Nazlı. (Eds.), Toplumdilbilim araştırmaları, (s.195-207). Çizgi Yayınları.