The Relationship between Faith - Reason and the Grace of God in J. Locke’s Epistemology

Öz

John Locke is regarded as a strict empiricist who rejected the notion of innate ideas and asserted that all knowledge arises from experience. Within the framework of his epistemological project, however, Locke’s treatment of religious belief and divine revelation presents a complex and nuanced account that challenges a purely empirical outlook. This study aims to examine Locke’s understanding of revelation in light of his epistemology, with particular attention to how he reconciles revealed knowledge with natural knowledge, and how he conceptualises the role of divine grace within this system. Locke’s rejection of rationalist claims about innate knowledge entails that all human knowledge must be derived from sensory experience or reflection. Nevertheless, Locke assigns a significant role to divine revelation, viewing it as a source that extends human understanding into domains that empirical investigation alone cannot reach. This raises two critical challenges. First, how can the truth of a supposed revelation be verified? Second, does accepting nonempirical knowledge conflict with Locke’s claim that all knowledge stems from experience? This study argues that Locke, while maintaining the primacy of reason, acknowledges the legitimacy of certain elements in religious belief that transcend the limits of human rationality. Furthermore, it will be maintained that trusting in divine grace—so long as it does not contradict reason or general truths—is not inconsistent with Locke’s epistemological framework. Rather, such trust may be seen as a rational response within the boundaries of his theory of knowledge, particularly in cases where empirical justification is unavailable but belief is nonetheless coherent with the principles of reason.

Anahtar Kelimeler

• Philosophy of Religion
• John Locke
• Faith
• Reason
• Grace
• Revelation
• Epistemology

J. Locke Epistemolojisinde İman-Akıl İlişkisi ve Tanrı’nın İnâyeti

Öz

Bu çalışmanın temel amacı, katı akılcı bir filozof olarak değerlendirilen John Locke’un bilgi kuramı çerçevesinde vahiy anlayışını incelemek; vahiy yoluyla elde edilen bilgi ile doğal bilgi arasındaki ilişkiyi nasıl temellendirdiğini ortaya koymak ve bu bağlamda ilâhî inayetin epistemolojik işlevini değerlendirmektir. İnsanın doğuştan birtakım bilgiler getirdiğine ilişkin rasyonalistlerin iddialarını reddeden Locke’a göre sahip olduğumuz bütün bilgiler deneyim sonucunda elde edilmiştir. Locke açısından ilâhî vahiy insan bilgisini genişleten ona bilmediği konularda yol gösteren önemli bir kaynak niteliğindedir. Bu durumda iki farklı problem ortaya çıkmaktadır. Birinci problem vahyin doğruluğunun nasıl bilineceğinin açıklığa kavuşturulmasıyla ilgilidir. İkincisi ise vahye ilişkin bilginin ampirik bir şekilde elde edilemiyor olmasının Locke’un, “tüm bilgilerimizin kaynağının deney olduğu” iddiasıyla çelişki oluşturma olasılığıdır. Onun iman, bilgi ve Tanrı’nın inâyeti hakkındaki düşünceleri bu problemlerin çözümüyle doğrudan ilişkili görünmektedir. Bu çalışmada, Locke’un inanç alanında aklın sınırlarını aşan bazı unsurların varlığını kabul ettiği ileri sürülecektir. Bununla birlikte, akla ve genel doğrulara aykırı olmamakla birlikte ampirik olarak temellendirilemeyen meselelerde bireyin Tanrı’nın inayetine güvenmesinin Locke’un epistemolojik sistemiyle çelişmediği savunulacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Din Felsefesi
• John Locke
• İman
• Akıl
• İnâyet
• Vahiy
• Epistemoloji

Kaynakça

1. Aaron, Richard I. John Locke. Oxford: Clarendon Press, 2. Basım, 1955.
2. Alper, Hülya. “Tevfîk”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 41/8-9. İstanbul: TDV Yayınları, 2012.
3. Aquinas, Thomas. Summa Contra Centiles. çev. Joseph Rıckaby. y.y.: The Catholic Primer, 2005. https://basilica.ca/documents/2016/10/St.%20Thomas%20 Aquinas-The%20Summa%20Contra%20Gentiles.pdf
4. Buyankara, Mahmut. Tanrı’nın Varlığını Bilmek: Mâtürîdî’de İman, Delil ve Sorumluluk. Çanakkale: Paradigma Akademi, 2024.
5. Chignell, Andrew, Pereboom, Derk. “Natural Theology and Natural Religion”, erişim: 7 Şubat 2025. The Stanford Encyclopedia of Philosophy, Spring 2025 Edition. Ed. Edward N. Zalta, Uri Nodelman, URL = .
6. Cürcânî, Seyyid Şerîf. Şerhu’l-Mevâkıf. çev. Ömer Türker. 3 Cilt. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu, 2015.
7. Çetin, İsmail. John Locke’da Tanrı Anlayışı. Ankara: Vadi Yay., 1995.
8. Gannon, P. J. “Divine Grace”. The Irish Monthly 51/596 (1923), 61-67.

9. Gibson, James. Locke’s Theory of Knowledge and its Historical Relations. Cambridge: Cambridge University Press, 1917.
10. Helm, Paul. “Locke on Faith and Knowledge”. The Philosophical Quarterly 23/90 (1973), 52-66.
11. Hume, David. Din Üstüne. çev. Mete Tunçay. Ankara: İmge Kitabevi, 5. Basım, 2016.
12. İbn Sînâ. Kitâb’ş-Şifâ Metafizik. ed. Muhittin Macit. çev. Ekrem Demirli - Ömer Türker. 2 Cilt. İstanbul: Litera, 2. Basım, 2013.
13. Locke, John. A Discourse of Miracles (The Reasonableness of Christianity içinde). California: Stanford University Press, 1958.
14. Locke, John. “A Third Letter Concerning Toleration”. The Reasonableness of Christianity. California: Stanford University Press, 1958.
15. Locke, John. An Essay Concerning Human Understanding. 2 Cilt. New York: J & J. Harper Printers, 1824.
16. Locke, John. İnsan Anlığı Üzerine Bir Deneme. çev. Vehbi Hacıkadiroğlu. İstanbul: Kabalcı Yayıncılık, 2013.
17. Locke, John. Questions concerning the Law of Nature. çev. Robert Horwitz, v.dğr. Ithaca and London: Cornell University Press, 1990.
18. Locke, John. The Reasonableness of Christianity. California: Stanford University Press, 1958.
19. Losonsky, Michael. “Locke And Leibniz On Religious Faith”. British Journal for the History of Philosophy 20/4 (2012).
20. Medkur, İbrahim. Mu’cemu’l-felsefe. Kahire: Metabiul Amiriye, 1983.
21. O’Connor, D. J. John Locke. Harmondsworth: Penguin Books, 1952.
22. Owen, H. P. “Providence”. Encyclopedia Of Philosophy. ed. Donald M. Borchert. 8/99-100. USA: Thomson Gale, 2006.
23. Ölmez, Tahsin. John Locke ve Dini İnancın Akliliği. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2016.
24. Ölmez, Tahsin. “John Locke ve Hıristiyan İnancının Aklîliği”. Beytulhikme An International Journal of Philosophy 6/1 (2016), 251-264.
25. Râgıb el-lsfahânî. Müfredât Kur’an Kavramları Sözlüğü. çev. Abdulbaki Güneş - Mehmet Yolcu. İstanbul: Çıra, 2010.
26. Swindal, James. “Faith: Historical Perspectives”. Encyclopedia Of Philosophy. erişim 14 Şubat 2025. https://iep.utm.edu/faith-re/
27. Turhan, Kasım. “İnâyet”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 22/265- 266. İstanbul: TDV Yayınları, 2000.
28. Uzgalis, William. “John Locke”. erişim 2 Kasım 2024. Stanford Encyclopedia of Philosophy. Fall 2024 Edition. ed. Edward N. Zalta - Uri Nodelman, .
29. Wahlberg, Mats. “Divine Revelation”. erişim 5 Kasım 2024. Stanford Encyclopedia of Philosophy. Fall 2024 Edition. ed. Edward N. Zalta - Uri Nodelman, https://plato.stanford.edu/archives/fall2024/entries/divine-revelation/
30. Zagzebski, Linda T. Philosophy of Religion: An Historical Introduction. Oxford: Blackwell Pub, 2007.