Araştırma Makalesi

Toplumsal Cinsiyet Temelli Ödünleme Kullanımı: Türkçe Sözlü Söyleme Dayalı Bulgular

Cilt: 172 Sayı: 2 31 Temmuz 2021
PDF İndir
TR EN

Toplumsal Cinsiyet Temelli Ödünleme Kullanımı: Türkçe Sözlü Söyleme Dayalı Bulgular

Öz

Ödünleyici ilişkiler alanyazında şaşırma, karşıt beklenti, iki tümce arasında uyumsuzluk, çatışma ya da uygunsuzluk olarak tanımlanmıştır. Ödünleme çeşitli dilsel kaynaklar kullanılarak açık biçimde işaretlenebildiği gibi, örtük olarak da gerçekleştirilebilmekte ve bağlamsal bilgiye dayalı olarak dinleyici tarafından algılanabilmektedir. Önceki çalışmalarda ödünlemenin karşıtlığın gösterilmesi, olası yanlış anlaşılmaların önlenmesi, düzeltme/onarım, uzlaşma ve konu yönetimi işlevleriyle kullanıldığı ortaya konmuştur. Diğer taraftan, dil kullanımı ve cinsiyet ile ilgili geleneksel bakış açısı, kadınların ortak paydada buluşma, anlaşmazlıktan kaçınma ve kibar dil kullanma eğiliminde olduğunu savlamaktadır. Ödünlemenin söylemsel işlevleri dikkate alındığında, kadınların ödünlemeyi erkeklerden daha sık kullandığı öngörülebilmektedir. Bu nedenle, bu çalışmanın amacı Türkçe sözlü söylemde (i) ödünlenmenin işaretlenmesi ve ödünleyici dilsel kaynakların kullanımında ve (ii) ödünlemenin işlevlerinde (varsa) cinsiyet farklılıklarının Etkileşimsel Dilbilim çerçevesinde belirlenmesidir. Çalışmanın veri tabanı altı saatlik Türkçe gündelik söylem kayıtlarından elde edilen çevriyazı metinlerinden oluşmaktadır. Bulgularımız, ödünlemenin en çok açık biçimde gerçekleştirildiğini (83.5%), ancak cinsiyetler arasında anlamlı bir fark olmadığını göstermiştir. Türkçe sözlü söylemde en sık kullanılan ödünleyici dilsel kaynağın ama olduğu saptanmıştır (33.7%). Ödünlemenin işlevleri açısından ise, veri tabanımızda ödünlemenin en çok karşıtlığın gösterilmesi (49.4%) amacıyla kullanıldığı, ancak cinsiyetler açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadığı ortaya konmuştur. Çalışmamızda ödünlemenin işaretlenmesi ve işlevleri bakımından cinsiyete dayalı bir farklılık saptanmamıştır. Bu bulgular, dil kullanımının konuşucuların cinsiyetine göre değil, söylem bağlamına göre biçimlendiği ortaya koyması bakımından cinsiyet ve konuşma biçemleri ile ilgili güncel görüşü desteklemektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Akar, D. & Martı, L. (2015). Söylem Çözümlemesi. In F., N.Seggie&Y, Bayyurt (Eds.). Nitel Araştırma, Yöntem, Teknik, Analiz ve Yaklaşımları (pp. 242-252). Ankara: Anı Yayıncılık.
  2. Aksan, M. & Demirhan, U. (2018). Gerçi şunu da söylemeliyim… Türkçede Geçersizleştirme. In Y. Aksan, M. Aksan (Haz.), Türkçede Yapı ve İşlev. Şükriye Ruhi Armağanı. (pp.171-200). Ankara: BilgeSu.
  3. Antaki, C., & Wetherell, M. (1999). Show concessions. Discourse studies, 1(1), 7-27.
  4. Aydın, D. & Ercan, G., S. (2020). Türkçe sözlü söylemde ödünleme ve işlevleri. In A. Uçar, P. İbe Akcan & F. Çetintaş Yıldırım (Eds.) Dilbilimde Güncel Tartışmalar (pp. 47-56). Ankara: Dilbilim Derneği Yayınları.
  5. Barth, D. (2000). That’s true, although not really, but still”: expressing concession in spoken English. In E. Couper Kuhlen, & B. Kortmann (Eds.). Cause-condition-concession-contrast: Cognitive and discourse perspectives (Vol. 33). Topics in English Linguistics, 33, (pp.411-438). Berlin/New York: Walter de Gruyter.
  6. Barth-Weingarten, D. (2003). Concession in spoken English: On the realisation of a discourse-pragmatic relation (Vol. 28). Gunter Narr Verlag.
  7. Bergvall, V. L. (1999). Toward a comprehensive theory of language and gender. Language in society, 273-293.
  8. Blumenthal-Draume& Kortman (2017). Book of Abstracts. 50th Annual Meetings of the Societas Linguistica Europeaea. 10-13 September 2017. University of Zurich, Switzerland.

Ayrıntılar

Birincil Dil

İngilizce

Konular

Dil Çalışmaları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

31 Temmuz 2021

Gönderilme Tarihi

31 Mart 2021

Kabul Tarihi

2 Temmuz 2021

Yayımlandığı Sayı

Yıl 1970 Cilt: 172 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Aydın, D., & Ercan, S. (2021). Gender-Based Use of Concession: Insights from Turkish Spoken Discourse. Dil Dergisi, 172(2), 133-159. https://doi.org/10.33690/dilder.907018