Yağmurun Ardındaki Hayal: Muhammed Abdülvelî’nin “Adı Özlem Olan Bir Şey” Adlı Hikâyesi

Yıl 2026, Sayı: 33, 123 - 144, 21.03.2026

Hüseyin Yazıcı

https://doi.org/10.30767/diledeara.1819864

https://izlik.org/JA52GX79EW

Öz

Modern Yemen edebiyatının önde gelen isimlerinden Muhammed Abdülvelî (ö. 1973) 1955’te yükseköğrenim için Kahire’ye gitmiş, burada edebiyatın farklı türlerinde önemli bir birikim kazanmıştır. Abdülvelî 1959’da sınır dışı edilerek Sovyetler Birliği’ne gitmiş ve Moskova’da, Maksim Gorki Edebiyat Enstitüsünde iki yıl eğitim görmüştür. Toplumsal ve siyasal meseleleri cesurca ele alarak edebiyat dünyasında yeni bir ufuk açan Muhammed Abdülvelî, “el-Ard yâ Selmâ (Toprak ey Selmâ: Beyrut, 1966) ve “Şey’un İsmuhu el-Hanîn” (Adı Özlem Olan Bir Şey: Beyrut, 1986) adlı eserleriyle yalnızca Yemen edebiyatını değil, tüm Arap edebiyatını derinden etkilemiştir. Bu iki eser, edebiyatın yerel sınırları aşan evrensel kapılarını aralamıştır. "Şey’un İsmuhu el-Hanîn" adlı koleksiyonda yer alan aynı adlı öykü; göç, kimlik, yabancılaşma, aidiyet, geri kalmışlık gibi derin toplumsal olguları işlediği gibi bireyin varoluşsal sorgulamalarına dair de önemli bir derinlik taşımaktadır. Bu eser, yalnızca tematik zenginliğiyle değil, aynı zamanda insanın içsel yolculuğunu anlamaya yönelik derinlemesine bir bakış sunarak, edebiyatın evrensel meselelerle nasıl hesaplaştığını da göstermektedir. Çalışmada; metin çözümlemesi, karşılaştırmalı anlatı tahlili, bağlamsal ve tematik okumalar gibi yöntemler temel araştırma metodolojisi olarak kullanılmıştır. Ulaşılan temel bulgu, Muhammed Abdülvelî’nin Yemen öykücülüğünde anlatı sanatını, bireyin içsel dünyasını derinlemesine yansıtarak yeniden şekillendirmesidir. Ayrıca çalışmada, Türk edebiyatıyla yapılan karşılaştırmalarla anlatının evrensel boyutları daha görünür kılınmıştır.

Anahtar Kelimeler

Muhammed Abdülvelî , Yemen , Yemen Öykücülüğü , Hikâye , Göç ve Kimlik.

Behind the Rain, a Dream: Muhammad Abdulwali’s Short Story Something Called Longing

https://izlik.org/JA52GX79EW

Öz

Muhammad Abdulwali (d.1973), one of the leading figures of modern Yemeni literature, went Cairo in 1955 for higher education and developed a diverse literary repertoire. In 1959, he was deported and relocated to the Soviet Union, where he studied for two years at Maxim Gorky Literature Institute in Moscow, one of the key literary hubs of the era. With a bold approach to social and political issues, Abdulwali opened new horizons in Arabic literature. His seminal works, Al-Ard Ya Salma (Oh Land, Oh Salma; Beirut, 1966) and Shay’un Ismuhu al-Hanin (Something Called Longing; Beirut, 1986), not only shaped Yemeni literature but also left a profound impact on whole Arabic literature. These two works opened the doors of universal themes beyond the local boundaries. The short story Something Called Longing, which gives its name to the collection, explores profound societal issues such as migration, identity, alienation, belonging and underdevelopment, while delving into the existential dilemmas of the individual. The story stands out not only for its thematic richness but also for its introspective lens, offering deep insight into the human condition and illustrating how literature grapples with universal concerns. This study employs methods such as textual analysis, comparative narrative examination, and contextual-thematic reading to provide a comprehensive exploration of the story. The central finding of the study is that Muhammad Abdulwali redefines narrative art in Yemeni storytelling by intricately reflecting the inner world of the individual. Furthermore, the study highlights universal dimensions of the narrative by drawing comparisons with Turkish literature.

Anahtar Kelimeler

Muhammad Abdulwali , Yemen , Yemeni Short Story , Narrative , Migration and Identity.

Kaynakça

• Abdulvelî, M. (1986). Şey’un İsmuhu el-Hanîn. Beyrut: Dâru’l-avde.
• Abdulvelî, M. (2018). “Şey’un Ismühü’l-Hanîn Kıssa Kasîre”. https://alantologia.com/blogs/3280/ (Erişim tarihi: 2025).
• Akay, H. (2020). Servet-i Fünun Estetiği. İstanbul: Şule Yayınları.
• Andı, F. (2025). “Ekspresyonizm/Dışavurumculuk”. https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/ansiklopedi/ekspresyonizm_disavurumculuk (Erişim tarihi: 2025).
• Appiach, K. (2017). Kozmopolitizm. Ankara: Nika Yayınları.
• Badam, Z. (2020). Muhammed Abdulveli’nin Roman ve Kısa Hikayeleri Üzerine Bir İnceleme. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Badam, Z. (2022). “Yemen Edebiyatında Göç: Muhammed Abdulveli’nin Romanları”. Tezkire Dergisi, S.81, 125-144.
• Benlisoy, F. (2013) “Döneklik: “Eskiden Bir Şeydin, Şimdi O da Değilsin”. https://yalansz.wordpress.com/2013/10/19/ doneklik-eskiden-bir-seydin-simdi-o-da-degilsin/ (Erişim tarihi: 2025). Bezmen, N. (2024). Teo. İstanbul: Doğan Kitap.
• Bozkurt, N. (1984). “Jean-Paul Sartre’ın İnsan Anlayışı”. Felsefe Arkivi, S.25, 133-167.
• Campbell, R. (199). Contemporary Arab Writers. Beyrut: Beiruter Texte und Studien.
• Cibran, H. (2021). Tebessüm ve Gözyaşı. İstanbul: Venedik Yayınları.
• el-Hemedânî, A. (2006). Ekâsîs Yemeniyye Muterceme. San’a: Merkezu İbâdî li’d-Dirâsât ve’n-Neşr.
• el-Makâlih, A. (1999). Dirâse fi’r-rivâye ve’l-kıssati’l-kasîra fi’l-Yemen. Beyrut: el-Muessesetü’l-Câmiʽiyye li’ddirâsât ve’t-Tevzî.
• el-Muqri, A. (2025). “Muhammed ‘Abdülvelî el-kâtib el-Yemenî ellezî hukime ba‘de mevtihî”. https://www.majalla.com/node/325394 (Erişim tarihi: 2026)
• es-Sevr, A. (1983). Lemehât Mine’t-târîh ve’l-Edebi’l-Yemenî Kadîmen ve Hadîsen. San’a: Dâru’l-henâ li’t-tibâa.
• eş-Şimirî, S. (2002). “Rivâyet (Sana’a Medîneten Meftûhe) Menâzılât Fikriyye ve İhtisâb”. https:// www.nizwa.om/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D8%B5%D9%86%D8%B9%- D8%A7%D8%A1-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%- D8%AD%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B2%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%83%- D8%B1%D9%8A/ (Erişim tarihi: 2026)
• et-Tayyib, B. (2024). “el-Mâddetü’t-târîhiyye fî a‘mâli Muhammed Abdülvelî”. https://mazpress.com/art1277.html/ (Erişim tarihi: 2025).
• Güler, B. (2006). Çalışma Hayatında Öğrenilmiş Çaresizlik. Ankara: Liberte Yayınları.
• İbrahim, A. (1977). el-Kıssatü’l-Yemeniyyetü’l-muasıra 1939-1986. Kahire: Dâru’l-avde-Beyrut.
• Kaplan, M. (2002). Hikâye Tahlilleri. İstanbul: Dergâh Yayınları.
• Kaplan, M. (2024). Şiir Tahlilleri. İstanbul: Dergâh Yayınları.
• Karanfil, N. (2020). “1950’ler Türkiyesi’nde Modernleşme Süreci Bağlamında Necati Cumalı’nın “Aklım Arkada kalacak” Adlı Hikayesi Üzerine Bir İnceleme”. İmgelem, C.4, S.6, 225-244.
• Karslı, Ö. (2023). “Yerellik Kavramını Tartışmak: İçerik, Sorunlar ve Öneri”. Felsefe Dünyası, S.77, 74-102
• Kavcar, C. (1973). “Romanda Tasvirin Psikolojik Rolü”. Türkoloji Dergisi, C.5, S.1, 137-174.
• Kefeli, E. (2014). Batı Edebiyatında Akımlar. İstanbul: Dergâh Yayınları.
• Kılıç. G. ve Özen, Y. (2020). “Alay Etmenin Sosyolojik Yönü: Toplumsal Denetim, Damga ve Simgesel Şiddet Bağlamında Alay Etme”. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, C.10, 301-318.
• Kısakürek, N. (2011). Çile. İstanbul: Büyük Doğu Yayınları
• Lekesiz, Ö. (1999). Yeni Türk Edebiyatında Öykü. İstanbul: Kaknüs Yayınları.
• Lidar, A. (2023) “Albert Camus, Varoluşçuluk ve Absürdizm”. https://www.fikirtepemedya.com/edebiyat/albert-camus-varolusculuk-ve-absurdizm/ (Erişim tarihi: 2025)
• Melikşâhî, C. (2025). “Bahâ Züheyr Ahmed el-Kaysî”. https://altaakhi.net/2025/11/203178/ (Erişim tarihi: 2026)
• Rûmiyye, V. (1987). “Muşkiletü’l-hicra fî a’mâli Abdilveli el-kasasiyye”. el-Yemenu’l-cedîd, S. 6, 27-91.
• Sartre, J. P. (2017). Varoluşçuluk. İstanbul: Say Yayıncılık.
• Tanpınar, A. H. (1977). Edebiyat Üzerine Makaleler. İstanbul: Dergâh Yayınları.
• Uşaklıgil, H. Z. (2024). Mai ve Siyah. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
• Vâdî, T. (2001). el-Kıssatu Dîvânu’l-Arab. Kahire: Dâru’ş-Şurûk.
• Yazıcı, H. (2004). The Short Story in Modern Arabic Literature. Kahire: GBO.
• Yusuf, M. (1985). el-Kıssatu fi’l-Vatani’l-Arabî. Trablus: Hindâvî.