Olay Hikâyelerinde Çözüm Türleri

Öz

Klasik yöntemlerle kaleme alınan olay hikâyeleri, kurgulama tekniği açısından serim, düğüm ve çözüm olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır. Bu bölümlerden her biri, hikâyenin bütünlüğü içinde metne estetik bir değer katmakla birlikte, eserin özgün yapısına ve işlevsel özelliklerine de katkı sağlamaktadır. Hikâyelerin serim bölümünde okuru olay örgüsüne hazırlayan yer, zaman, karakter ve temel çatışma unsurları tanıtılırken; düğüm bölümünde olay örgüsünün çatışma boyutu detaylandırılmakta, çözüm bölümünde ise olay örgüsü okurda duygusal ve estetik bir etki bırakacak biçimde sonlandırılmaktadır. Bu çalışmada, hikâyelerin söz konusu üç bölümü yapısal ve işlevsel özellikleri bakımından sınıflandırılmış; ancak çalışmanın kapsamı ve odak noktası dikkate alınarak yalnızca çözüm türleri örneklendirilmiştir. Araştırmanın temel amacı, hikâye türünün en belirleyici unsurlarından biri olan çözüm bölümünü, yapısal ve tematik açıdan sınıflandırarak yeni bir kuramsal çerçeve ortaya koymaktır. Araştırma kapsamındaki hikâyeler, araştırmanın kavramsal çerçevesine katkı sağlayacağı düşünülen hikâyeler arasından amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda, hikâyelerin “kapalı”, “açık uçlu”, “şaşırtıcı”, “döngüsel”, “didaktik”, “simgesel” ve “karma” çözüm türleriyle sona erdiği tespit edilmiştir. Tespit edilen bu türler, çözüm bölümünün yalnızca olay örgüsünü sonlandıran yapısal bir bölüm olmadığını, aynı zamanda okurda şaşkınlık, estetik heyecan, merak ve zihinsel etkileşimi harekete getiren birer anlatım biçimi olduğunu göstermektedir. Çalışmanın sonunda, hikâyelerin serim ve düğüm bölümlerinin de çözümde olduğu gibi türlerine göre sınıflandırılarak incelenebileceği önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Hikâye
• çözüm bölümü
• tematik
• işlevsel
• inceleme.

Resolution Types in Classicaly Structured Event Stories

Öz

Classically written event-based short stories consist of three structural components: introduction, development, and resolution. Each of these parts not only contributes to the aesthetic unity of the story but also enhances its structural integrity and functional depth. In the introduction, the author presents the setting, time, characters, and the central conflict that prepare the reader for the plot; in the development, the elements of conflict are elaborated; and in the resolution, the plot is concluded in a way that leaves an emotional and aesthetic impact on the reader. In this study, the three parts of short stories were examined in terms of their structural and functional characteristics; however, considering the scope and focus of the research, only resolution types were exemplified. The main objective of the study is to establish a new theoretical framework by classifying the resolution section, which is one of the most defining elements of the short story genre, from both structural and thematic perspectives. As a result of the analyses, it was determined that the stories end with one of the following resolution types: closed, open-ended, surprising, cyclical, didactic, symbolic, or hybrid. These findings demonstrate that the resolution section is not merely a structural component that concludes the plot but also a narrative form that evokes surprise, aesthetic pleasure, curiosity, and intellectual engagement in the reader. The study further suggests that future research may examine the introduction and development sections of short stories according to their respective types.

Anahtar Kelimeler

• Short story
• resolution sectıon
• thematic
• functional
• analysis

Kaynakça

1. Aktaş, Şerif (1991), Roman Sanatı ve Roman İncelemelerine Giriş. İstanbul: Akçağ Yayınları.
2. Aktaş, Şerif ve Gündüz, Osman (2004), Yazılı ve Sözlü Anlatım: Kompozisyon Sanatı, Ankara: Akçağ Yayınları.
3. Aristoteles (1987). Poetika. çev. İsmail Tunalı, İstanbul: Remzi Kitabevi.
4. Barthes, Roland (2006). S/Z, çev. Sündüz Öztürk Kasar, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
5. Beşenk, Gamze (2013), “Mustafa Kutlu’nun ‘Beyhude Ömrüm’ Adlı Eserinde ‘Toprak İmgesi’. 3 Aylık Edebiyat Düşünce Dergisi. 1, 15-20.
6. Bilecen, Tuncay (2014), “Gogol’un “Burun’undan Cevdet Kudret’in ‘Kulak’ına Memurluk Halleri”. Folklor/Edebiyat. 20.78.2, 61–69.
7. Bolat, A. (2014). “Modernist Öykü Postmodernizm Sızdıran Öyküler: Tanrı Beni Görüyor mu?” Mavi Yeşil Dergisi. 6-11
8. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2024). Bilimsel Araştırma Yöntemleri, Ankara: Pegem Akademi.

9. Carroll, Noel (2007), “Narrative Closure”. Philosophical Studies. 135, 1–15. DOI 10.1007/s11098-007-9097-9 Chatman, Seymour Benjamin (1980), Story And Discourse: Narrative Structure İn Fiction And Film. Ithaca: Cornell University Press.
10. Çetişli, İ. (1989). Memduh Şevket Esendal İnsan ve Eser. Doktora Tezi, Elâzığ: Fırat Üniversitesi.
11. Çehov, Anton (2016), “Âciz” Anton Çehov’dan Seçme Hikâyeler. çev. Şaban Özüdoğru, Ankara: MEB Yayınları, 153-157.
12. Dirlikyapan, Jale Özata (2007). Yazınsal Kavrayışta Köklü Bir Değişim: Türk Öykücülüğünde 1950 Kuşağı, İstanbul: Bilkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış doktora tezi.
13. Eco, Umberto (2016), Açık Yapıt. çev. Tolga Esmer, İstanbul: Can Yayınları.
14. Genette, Gerard (2011), Anlatının Söylemi Yöntem Hakkında Bir Deneme, çev. Ferit Burak Aydar, İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
15. Gogol, Nikolay (2010), “Burun”, Bir Delinin Hatıra Defteri. 39-62, çev. Mazlum Beyhan, İstanbul: İşbankası Yayınları.
16. Head, Dominic (1992). The Modernist Short Story: A Study İn Theory And Practice. Cambridge University Press.
17. Henry, Oh (2014), “Son Yaprak”, Noel Hediyesi: Seçme Öyküler. s. 130-140, çev. Leyla Özcengiz, İstanbul: Remzi Kitabevi, How To End A Story: The 6 Ways All Stories End, (2024), https://blog.reedsy.com/how-to-end-a story/, Erişim tarihi:20.08.2025
18. Iser, Wolfgang (1971), Indeterminacy And The Reader’s Response İn Prose Fiction”, Aspects Of Narrative Narrative. s. 1-45 Ed. J. Hillis Miller, Columbia UP. New York.
19. Kaplan, Mehmet (2016), Hikâye Tahlilleri. İstanbul: Dergâh Yayınları.
20. Karasar, Niyazi (2016), Bilimsel Araştırma Yöntemi: Bilimsel İrade, Algı Çerçevesi İle Kavramlar – İlkeler – Teknikler. Ankara: Nobel Yayıncılık.
21. Karay, Refik Halit (2009a), “Eskici”, Gurbet Hikâyeleri: Yeraltında Dünya Var. s. 14- 19, İstanbul: İnkılap Kitabevi.
22. Karay, Refik Halit (2009b), “Köpek”, Gurbet Hikâyeleri: Yeraltında Dünya Var. s. 55-59, İstanbul: İnkılap Kitabevi.
23. Karay, Refik Halit (2009c), “Testi”, Gurbet Hikâyeleri: Yeraltında Dünya Var. İstanbul: s. 27-31. İnkılap Kitabevi.
24. Kıran, Zeynel ve Eziler Kıran, Ayşe, (2007), Yazınsal Okuma Süreçleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
25. Kocagöz, Samim (1954), “Motor”, Cihan Şoförü. s. 52-62, Erzurum: Salkımsöğüt Yayınları.
26. Korkmaz, Ramazan; Argunşah, Hülya; Kolcu, Ali İhsan; İslam, Ali Kemal; Gariper, Cafer; Gündüz, Osman; Özcan, Tarık; Apaydın, Mustafa; Sınar, Ali; Şengül, Abdullah. (2014). Yeni Türk Edebiyatı El Kitabı (1839–2000). Ankara: Grafiker Yayınları.
27. Kolcu, Ali İhsan (2011), Öykü Sanat. Erzurum: Salkımsöğüt Yayınları.
28. Kutlu, Mustafa (2007), Beyhude Ömrüm. İstanbul: Dergâh Yayınları.
29. Macit, Macit ve Soldan, Uğur. (2005). Edebiyat Bilgi ve Teorileri. Ankara: Grafiker Yayınları.
30. Maupassant, Guy de (2005). “Gerdanlık”, Madam Tellier’in Evi. çev. Serdar Rifat Kırkoğlu, İstanbul: Bordo-Siyah Klasik Yayınlar.
31. Moran, Berna (2012), Edebiyat Kuramları ve Eleştiri. İstanbul: İletişim Yayınları.
32. Morgenstern, Erin (2012), Gece Sirki. çev. Sevinç Tezcan Yanar, s. 139-150. İstanbul: Pegasus Yayınları.
33. Ömer Seyfettin, (2023), “Kaşağı”, Ömer Seyfettin’den Seçme Hikâyeler, s. 9–15, İstanbul: Remzi Kitabevi.
34. Ömer Seyfettin (2007) “Falaka”, Ömer Seyfettin’in Bütün Eserleri 2. s. 59-67, Haz. Hülya Argunşah, İstanbul: Dergâh Yayınları.
35. Ömer Seyfettin, (1974), “Pembe İncili Kaftan”, Ömer Seyfettin Seçme Hikâyeler I s. 78-93, İstanbul: MEB Yayınları.
36. Özdemir, Emin ve binyazar, Adnan (1969), Yazmak Sanatı: Kompozisyon, İstanbul: Varlık Yayınevi.
37. Palys, T. (2008), “Purposive sampling” The Sage Encyclopedia of Qualitative Research Methods. s. 697-698, Ed. L. M. Given, Sage: Los Angeles.
38. Sabahattin Ali (2019), “Kağnı”, Kağnı-Ses Hikâyeler. s. 9-13 İstanbul: Remzi Kitabevi.
39. Sabahattin Ali (2014), “Sırça Köşk”, Sırça Köşk. s. 136-141. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
40. Safa, Peyami (1980). “Anadolu’da Bir Gece”, Hikâyeler. S.328-333, İstanbul: Ötüken Yayınları.
41. Tekin, Mehmet (2022), Roman Sanatı. Romanın Unsurları, İstanbul:Ötüken Yayınları.
42. Todorov, Tzvetan. (1995), Yazın Kuramı. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
43. Turna, Murat (2015), “Beyhude Ömrüm Hikâyesine Bir Bakış”. International Journal of Language Academy Volume. 3(1). 199.209.
44. Ümit, Ahmet (2003), “Dilin Kemiği”, Şeytan Ayrıntıda Gizlidir. İstanbul: Doğan Kitapçılık, 59-64.
45. Yalçın, P., ve Atmaca, E. (2020). Çeviri Stratejileri ve İşlemleri Açısından Maupassant’ın “La Parure” Öyküsünün Türkçe’ye Çevirilerinin İncelenmesi, International Journal Of Languages’ Education And Teaching, 8 (3). 187-199.
46. Yiğitoğlu, Mustafa (2021). “Sosyolojik Eleştiri” Edebiyat Yazıları II Eleştiri Kuraları ve Metin Tahlilleri. s.185-195, Ed. Ulaş Bingöl ve Enser Yılmaz, İstanbul: Dün Bugün Yarın Yayınları.
47. Yivli, Oktay (2016). “Modern Türk Öyküsünde Alt Türler (1890-1950)”. Erdem, 70, 85-103