Metin Savaş’ın Baykuşlar Geceleyin Öter Romanında Postmodernist Söylem

Öz

Postmodernizm, edebiyatta mutlak hakikat ve büyük anlatı fikrinin terk edildiği bir döneme işaret etmektedir. Metin, gerçekliği yansıtan bir ayna olmaktan çıkarak kendi kuruluşunu tartışan, başka metinlerle konuşan bir yapıya dönüşmektedir. Üstkurmaca, metinlerarasılık, pastiş, montaj, parodi ve ironi bu yapının başlıca araçlarıdır. Gerçekliğin kaybolduğu, farklı türlerin bir arada bulunduğu kurmaca düzlem âdeta bir karnavalı andırmaktadır. Batı'da 1960'larda edebiyata yansımaları görülen bu eğilim, Türk edebiyatında 1980'lerden sonra belirginleşmiş, 1990'lardan itibaren de romanın ana damarlarından biri hâline gelmiştir. Bu çalışma, Metin Savaş’ın İstanbul'da Karnaval üçlemesinin ilk kitabı olan Baykuşlar Geceleyin Öter adlı romanını postmodernist unsurlar bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Mutlak hakikat arayışının reddedildiği bu eserde yazar, dil, kurmaca ve gerçeklik arasındaki sınırları kasıtlı olarak yıkarak metni topyekûn bir oyun alanına dönüştürmektedir. Romanda üstkurmaca tekniği merkeze alınarak kitabın yazım süreci bizzat kurgunun bir parçası hâline getirilmekte, böylece yazar, karakter ve okur arasındaki geleneksel hiyerarşi ortadan kaldırılmaktadır. Geleneksel edebî sınırlar, Dostoyevski, Gogol ve Márquez gibi yazarlara yapılan metinlerarası göndermeler, pastiş ve ironi aracılığıyla yapıbozuma uğratılmaktadır. Kurgulanan cinayet planı, ahlaki bir meseleden ziyade absürt bir estetik deney olarak sunulmaktadır. Ayrıca baykuş, üç rakamı ve ayna gibi semboller, popüler kültür unsurlarıyla harmanlanarak eserin çok katmanlı yapısı pekiştirilmektedir. Sonuç olarak kurgulanan roman, parçalanmış dünyada ölümün ve varoluşsal boşluğun kelime oyunlarıyla aşıldığı felsefi bir labirenti temsil etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Postmodernizm
• Üstkurmaca
• İroni
• Metinlerarasılık
• Yapıbozum

Postmodernist Discourse and Metafiction in Metin Savaş’s Novel Baykuşlar Geceleyin Öter

Öz

Postmodernism refers to a period in which the ideas of absolute truth and grand narratives are abandoned in literature. The text ceases to function as a mirror reflecting reality and instead becomes a structure that questions its own construction and engages in dialogue with other texts. Metafiction, intertextuality, pastiche, montage, parody, and irony are among the principal devices of this structure. The fictional plane, in which reality is destabilized and different genres coexist, resembles a carnival. This tendency, whose reflections began to emerge in Western literature in the 1960s, became more pronounced in Turkish literature after the 1980s and, from the 1990s onward, developed into one of the major currents of the Turkish novel. This study aims to examine Metin Savaş’s novel Owls Hoоt at Night (Baykuşlar Geceleyin Öter), the first book of his Carnival in Istanbul (İstanbul’da Karnaval) trilogy, in the context of postmodernist elements. In this work, which rejects the pursuit of absolute truth, the author deliberately dismantles the boundaries between language, fiction, and reality, transforming the text as a whole into a space of play. With metafiction placed at the center of the novel, the process of writing the book itself becomes part of the fiction, thereby eliminating the traditional hierarchy among the author, the characters, and the reader. Conventional literary boundaries are deconstructed through intertextual references to writers such as Dostoevsky, Gogol, and Márquez, as well as through pastiche and irony. The planned murder is presented not as a moral issue but rather as an absurd aesthetic experiment. In addition, symbols such as the owl, the number three, and the mirror are blended with elements of popular culture, reinforcing the multilayered structure of the work. Ultimately, the novel represents a philosophical labyrinth in which death and existential emptiness in a fragmented world are transcended through wordplay.

Anahtar Kelimeler

• Postmodernism
• Metafiction
• Irony
• Intertextuality
• Deconstruction

Kaynakça

1. Baudrillard, J. (2011). Simülakrlar ve Simülasyon. çev. O. Adanır. Doğu Batı Yayınları.
2. Bolat, T. (2021). Romanın Kendini Keşfi: Türk Romanında Üstkurmaca. İstanbul: İz Yayıncılık.
3. Demir, B. (2015). "Raskolnikov’un Baltası Üzerine Sorgulayan Bir Deneme". Edebiyat Düşünce Dergisi. S. 5, 37-39.
4. Dostoyevski, F. (2012). Suç ve Ceza. çev. Mazlum Beyhan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. 13. bs.
5. Ecevit, Y. (2001). Türk Romanında Postmodernist Açılımlar. İstanbul: İletişim Yayınları.
6. Emre, İ. (2022). Postmodernizm ve Edebiyat. İstanbul: Fidan Yayınları. 3. bs.
7. Gogol, N. (2017). "Taras Bulba". Taras Bulba ve Mirgorod Öyküleri. çev. Mehmet Özgül. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
8. Gök, S. ve Yeşildal, Ü. Y. (2022). "Hayvan Sembolizminin Türk Halk Müziğine Yansımaları: Baykuş Örneği". Rast Müzikoloji Dergisi. C. 10, S. 4, 531-557.

9. Görücüler, H. (2018). Metin Savaş ve Romancılığı (489017) [Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
10. Güneş, Ç. (2021). Dördüncü Duvarı Kırmak: 2000 Sonrası Anlatı Sinemasında Özdüşünümsellik ve Transmedyal Metareferans (699554). [Yüksek lisans tezi, Ege Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
11. Hutcheon, L. (1988). A Poetics of Postmodernism: History, Theory, Fiction. Londra: Routledge.
12. Karaburgu, O. ve Görücüler, H. (2024). "Halk Kültürünün Kullanımı ve Yeniden Yazma/Edebî Dönüştürümü Açısından Metin Savaş’ın Romanları". Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 34(3), 1215-1225.
13. Karaman, H. (2023). "Turkish Gothic, Universal Angst: The Impossibility of Non-Existence In Dracula(s)". Folklor/ Edebiyat. C. 29. S. 116, 1151-1164. https://doi.org/10.22559/folklor.2501
14. Köse, S. (2019). "Türk Kültüründe Baykuş". Kültür Araştırmaları Dergisi. C. 1. S. 3, 288-301.
15. Kür, P. (2026). Bir Cinayet Romanı. İstanbul: Can Yayınları. 16. bs.
16. Márquez, G. G. (2019). Kırmızı Pazartesi. İstanbul: Can Yayınları. 69. bs.
17. Melnikova-Grigorjeva, J. ve Bogdanova, O. (2010). "An Owl and A Mirror: On Bosch’s Visual Motif’s Meaning". Sign Systems Studies. C. 38. S. 1/4, 210-241.
18. Nakıboğlu, G. (2021). "Üstkurmacanın Öz Eleştirel Karakteri ve Üstkurmacada Öz Eleştirinin İşlevleri". Internatio‐ nal Social Mentality and Researcher Thinkers Journal (Smart Journal). C. 7. S. 47, 1621-1634.
19. Pala, İ. (2024). Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü. İstanbul: Kapı Yayınları.
20. Poe, E. A. (2009). Bütün Öyküleri I. çev. Hasan Fehmi Nemli. Ankara: Dost Kitabevi Yayınları.
21. Savaş, M. (2018). Çarşamba Karısı Cinayetleri. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
22. Savaş, M. (2025). Baykuşlar Geceleyin Öter. İstanbul: Ötüken Neşriyat. 4. bs.
23. Sazyek, H. (2002). "Türk Romanında Postmodernist Yöntemler ve Yönelimler". Hece (Türk Romanı Özel Sayısı). S.65-66-67. 493-509.
24. Sönmez, F. (2015). "Ahmet Mithat Efendi’nin Roman Yazarları". International Journal of Language Academy. C. 3/3, 220-234.
25. Şaylan, G. (2009). Postmodernizm. Ankara: İmge Kitabevi. 4. bs.
26. Tanrıtanır, B. C. ve Çalışkan, A. M. (2017). "Gabriel García Márquez’in Kırmızı Pazartesi Romanıyla Latife Tekin’in Sevgili Arsız Ölüm Romanında Büyülü Gerçekçilik". Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. C. 26. S. 1, 302-312.
27. Tosun, C. M. ve Çetin, O. (2023). “ “Sempati” ve “Tarafsız Gözlemci” Kavramları Bağlamında Adam Smith’in Ahlak Felsefesi İncelemesi”. Sosyal Bilimler Dergisi. C.10, S. 66, 68-84.
28. Yavuz, Y. Ş. (1988). "Adn". TDV İslâm Ansiklopedisi. C. 1, 390-391. İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
29. Yurtseven, E. (2025). “ “Basat’ın Tepegöz’ü Öldürdüğü Boy” Adlı Dede Korkut Hikâyesinde Bir Kiklop Olarak Tepegöz”. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature. C. 11, S. 3, 510-524. https://doi.org/10.20322/ littera.1638843.