Değerin Yolculuğu Değerin Toplumsallığı Üzerine Düşünceler

Values are in interaction with all components of the social and cultural system. Religion has a special significance in transforming value into a firm belief. The relationship between religion and value has been among the subjects of human and cultural sciences for a long time in terms of their needs for each other. It has been challenging for sociology, whose roots go back to positivist thought, to consider and analyze concepts such as value and belief as a phenomenon. The notion of value has not been seen as a methodologically studyable phenomenon due to its changeable nature. The diversification of sociological thought, the acceptance of different methodological paradigms in sociology, and the shift of attention from object to subject, from phenomenon to actor in sociological observation have also changed the view on value. The concept of value has been discussed in detail in terms of dictionary meanings in different sciences and other concepts that the word may be related to, depending on its lexical meaning and origin. The theoretical foundations of social value, its sociological counterpart, the functions of value in society, and the functional aspect of religion and value with other social institutions have been examined. For values to be a subject of sociology, it is important that they are measurable. For this reason, quantitative studies carried out in different countries are included throughout the study. Value rankings and classifications in psychology, social psychology, sociology, and philosophy have been studied. In this way, it is aimed to make a concept known for its abstract and subjective aspects to be studied for sociology and to determine its boundaries. The study focuses on the possibility of a sociology independent of values. It has been questioned to what extent leading sociologists can avoid subjective evaluations. Although sociology is not a normative science like law and morality, the question of why it should examine values has also taken its place among the main problems of the study. For this reason, the importance of values in terms of their social functions has been pointed out. The question of what the place of values in social structure explanations at the macro and micro level is has been tried to be explained by referring to the ideas of theoretical sociologists such as Parsons, Weber, Durkheim, and Pareto. Again, the value theories of Rokeach and Schwartz, who are among the leading theorists, are reviewed. The study can be considered as an effort to read and evaluate the views of positivist, understanding, structuralist, and materialist sociologists who develop different perspectives on the phenomenon of value. The determination of the meaning and importance of the values that were ontologically and epistemically excluded in the founding years of modern sociology are among the results of the study.

Değerler sosyal ve kültürel sistemin tüm bileşenleriyle etkileşim halindedir. Bilhassa değeri güçlü bir inanca dönüştürmesi bakımından dinin özel bir anlamı vardır. Din ve değer ilişkisi, birbirine ihtiyaçları bakımından uzunca bir zamandır insan ve kültür bilimlerinin konuları arasında yer almaktadır. Kökleri pozitivist düşünceye uzanan sosyolojinin değer ve inanç gibi kavramları bir olgu olarak ele alıp incelemesi ise kolay olmamıştır. Özellikle değer nosyonu, değişebilir doğası dolayısıyla yöntem bilimsel olarak incelenebilir bir olgu olarak görülmemiştir. Sosyolojik düşüncenin çeşitlenmesi, farklı metodolojik paradigmaların toplumbilimde kabul görmesi, sosyolojik gözlemde dikkatin nesneden özneye, olgudan aktöre geçmesi değere olan bakışı da değiştirmiştir. Bu çalışma da din ve sosyal değer kavramlarını kendine esas almıştır. Değer kavramı, farklı bilimlerdeki sözlük anlamları ile kelimenin sözcük anlamına ve kökenine bağlı olarak ilişkili olabileceği diğer kavramlar bakımından ayrıntılı şekilde ele alınmıştır. Sosyal değer kavramının teorik temelleri, sosyolojik karşılığı, değerin toplumdaki fonksiyonları ile din ve değerin diğer sosyal kurumlarla olan işlevsel yönü incelenmiştir. Sosyal değerlerin bireydeki gelişimi ve toplumdaki görünürlüğü rol, statü, sosyalleşme gibi kültürel sistemin dinamik ögeleriyle birlikte anlatılmıştır. Değerlerin sosyolojinin bir konusu olabilmesi için ölçülebilir olması önemlidir. Bu sebeple çalışma boyunca farklı ülkelerde yapılmış nicel çalışmalara yer verilmiştir. Psikoloji, sosyal psikoloji, sosyoloji ve felsefedeki değer sıralamaları ve sınıflandırmaları incelenmiştir. Bu sayede soyut ve öznel yönleri ile bilinen bir kavramı sosyoloji için incelenebilir hale getirmek ve sınırlarını belirlemek amaçlanmıştır. Değerler hem beşeri bilimler hem de fen bilimleri tarafından ele alınmıştır. Felsefede değerler nesnel-öznel oluşu, hiyerarşisi ve kaynağı dikkate alınarak incelenmiştir. Sosyoloji ise değerin toplumsal açıdan olgusallık sorununu irdeler. Ayrıca bir sosyal olgu olarak değeri konu edinen araştırmacının tarafsızlığı problemi üzerinde durur. Bu çalışmada ise değerlerden bağımsız bir sosyolojinin imkânı üzerinde durulmuştur. Öncü sosyologların öznel değerlendirmelerden ne derece kaçınabildikleri sorgulanmıştır. Sosyoloji, hukuk ve ahlak gibi normatif bir bilim olmamasına rağmen değerleri neden incelemelidir sorusu da çalışmanın temel problemleri arasında yerini almıştır. Bunun için değerlerin toplumsal işlevleri bakımından önemine dikkat çekilmiştir. Makro seviyede ve mikro seviyede toplumsal yapı açıklamalarında değerlerin yerinin ne olduğu sorusu Parsons, Weber, Durkheim ve Pareto gibi teorisyen sosyologların fikirlerine başvurularak açıklanmaya çalışılmıştır. Yine öncü teorisyenlerden Rokeach ve Schwartz’ın değer teorilerine başvurulmuştur. Tüm bunlar yapılırken çalışmada din ve değer kavramlarının sınırları sosyolojinin ilgi alanı içerisinde tutulmuştur. Bunun yanı sıra değerin kaynağı ve tasnifi konusunda felsefi ve psikolojik açılımlara da yer verilmiştir. Çalışma, değer olgusuna farklı bakış açıları geliştiren pozitivist, anlamacı, yapısalcı, maddeci sosyologların görüşlerini toplu bir okuma ve değerlendirme çabası olarak düşünülebilir. Modern sosyolojinin kuruluş yıllarında ontolojik ve epistemik olarak dışladığı değerlerin zamanla kazandığı anlam ve önemin tespiti çalışmanın ortaya koyduğu sonuçlar içerindedir.