Kolay Dil Çevirmenliği İçin Çevirmen Edinci Önerisi

Öz

Kolay Dil, bilişsel veya dilsel nedenlerle standart dilde yazılmış metinleri anlamakta güçlük yaşayan bireyler için geliştirilmiş bir dilsel varyasyondur. Avrupa’da uzun süredir erişilebilirlik politikalarının bir parçası olarak uygulanan Kolay Dil, Türkiye’de henüz yeni bir alandır ve özellikle diliçi çeviri ile göstergelerarası çeviri kesişiminde özgün bir çeviri pratiği olarak konumlanmaktadır. Bu çalışma, Kolay Dil çevirmenliğinin gerektirdiği edinçleri çeviribilim kuramları temelinde tartışmakta ve bu alana özgü bir çevirmen edinci önerisi sunmaktadır. Kuramsal çerçeve, çeviri edinci ve kültürlerarası çeviri edinci kavramları ile işlev-odaklı ve eylem-odaklı yaklaşımlardan hareketle oluşturulmuştur. Her bir edinç alanı için dillerarası çevirmen edinci temel alınmış, bu yapı Kolay Dil çevirmenliğinin gerektirdiği özgül becerilerle ilişkilendirilmiştir. Bu temelden yola çıkarak problem çözme, araştırma, metin, alan/konu, kültür içi aracılık, duyuşsal, edimbilimsel iletişim, etik ve yaratıcı çeviri gibi dokuz temel edinç alanı belirlenmiş ve her biri Kolay Dil çeviri sürecinin gereklilikleriyle bağlantılı olarak yeniden tanımlanmıştır. Çalışma, Kolay Dil çevirisinin yalnızca dilsel bir dönüşüm değil, hedef kitlenin bilişsel profiline uygun, etik sorumluluk içeren ve yaratıcı müdahaleler gerektiren çok katmanlı bir tasarım süreci olduğunu göstermektedir. Bu bağlamda önerilen edinç modeli, Kolay Dil çevirmenliğinin kurumsallaşması, çevirmen eğitimi programlarının geliştirilmesi ve alana özgü standartların oluşturulması için bir temel sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kolay Dil
• çevirmen edinci
• erişilebilirlik
• diliçi çeviri
• Türkiye

A Proposal for Translation Competence in Easy Language Translation

Öz

Easy Language is a linguistic variety developed for individuals who experience difficulties understanding texts written in Standard Language due to cognitive or linguistic reasons. Although Easy Language has long been implemented as part of accessibility policies in Europe, it is a relatively recent development in Türkiye, occupying a unique position at the intersection of intralingual and intersemiotic translation. The present study discusses the competences required for Easy Language translation within the framework of Translation Studies and proposes a specific translator competence model for this domain. The theoretical framework is informed by the concepts of translation competence and intercultural translation competence, drawing on function-oriented and action-oriented approaches. The model of interlingual translator competence is taken as the basis for each competence area, which is then related to the specific requirements of Easy Language translation. It is evident that the Easy Language translation process demands a high level of proficiency in nine core competence areas, which are identified and redefined in relation to the demands of the aforementioned process. These nine core competence areas are as follows: problem-solving, research, textual, domain-specific/thematic competence, intracultural mediation, affective, pragmatic-communicative, ethical, and creative translation competence. The study demonstrates that Easy Language translation is not merely a linguistic transformation, but a multilayered design process that addresses the cognitive profiles of target audiences, involves ethical responsibility, and requires creative intervention. In this context, the proposed competence model provides a foundation for the institutionalisation of Easy Language translation, the development of translator training programs, and the establishment of domainspecific standards.

Anahtar Kelimeler

• Easy Language
• translator’s competence
• accessiblity
• intralingual translation
• Türkiye

Kaynakça

1. Baydan, Esra Birkan (2013): Çeviri Eğitiminde Çeviri / Çevirmenlik Edinci: Problem Çözme ve Karar Verme Konusunda Bir Farkındalık Uygulaması. İ.Ü. Çeviribilim Dergisi, 7, 103–125.
2. Bock, Bettina M. (2019): „Leichte Sprache“. Kein Regelwerk: sprachwissenschaftliche Ergebnisse und Praxisempfehlungen aus dem LeiSA-Projekt. Berlin: Frank & Timme.
3. Demirkıvıran, Sine (2021): Çeviride Kültürlerarası Edincin Önemi. International Modern Scientific Research Congress - II, 634-645.
4. Demirkıvıran, Sine (2024a): Kavramsal Yaklaşımlar ve Terimleştirme Süreci: Kolay Dil/Basit Dil ve Kolay Türkçe/Basit Türkçe. Edebiyat Bilimleri, Sayı 7, 27–44.
5. Demirkıvıran, Sine (2024b): Görsel-İşitsel Materyallerde Medya Alternatifi Olarak Kolay Türkçe. Engelsiz Bilişim 2024: Teknolojide Eşit Fırsatlar, İstanbul: Kriter Yayınevi, 37–54.
6. Demirkıvıran, Sine / Göktepe, Fayıka (2025): Kolay Dilin Temelleri ve Türkçe Kolay Dil İlkeleri Kılavuzu. Ankara: T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Yayınları. (Yayım aşamasında).
7. Erll, Astrid / Gymnich, Marion (2015): Interkulturelle Kompetenzen: Erfolgreich kommunizieren zwischen den Kulturen. Stuttgart: Klett.
8. Göktepe, Fayıka (2024): Literaturübersetzung im Kontext von Leichter Sprache: Ein funktionaler Zugang zu Literatur. Jahrbuch für internationale Germanistik, 169–195.

9. Göktepe, Fayıka / Demirkıvıran, Sine (2024): Türkçe Kolay Dil’e İlk Yaklaşımlar. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, 51, 297–332.
10. Jakobson, Roman (1959): On Linguistic Aspects of Translation. Ed. Reuben A. Brower On Translation: Harvard University Press, 232–239.
11. Kadric, Mira / Kaindl, Klaus / Pöchhacker, Franz (Ed.) (2000): Translationswissenschaft. Festschrift für Mary Snell-Hornby zum 60. Geburtstag. Tübingen: Stauffenburg.
12. Kuçuradi, İoanna (2003): Etik ve Etikler. Türkiye Mühendislik Haberleri (TMH), 423(1), 7–9.
13. Kußmaul, Paul (1996): Die Bedeutung des Verstehensprozesses für das Übersetzen. Lauer, Angelika / Gerzymisch-Arbogast, Heidrun / Haller, Johann / Steiner, Erich (Ed.): Übersetzungswissenschaft im Umbruch. Festschrift für Wolfram Wilss zum 70. Geburtstag. Tübingen: Narr, 229–238.
14. Kußmaul, Paul (2000a): Kreatives Übersetzen. Tübingen: Stauffenburg Verlag.
15. Kußmaul, Paul (2000b): Gedankensprünge beim Übersetzen. Kadric, Mira / Kaindl, Klaus / Pöchhacker, Franz (Ed.): Translationswissenschaft. Festschrift für Mary Snell-Hornby zum 60. Geburtstag. Tübingen: Stauffenburg, 305–317.
16. Maaß, Christiane (2015): Leichte Sprache: Das Regelbuch. Berlin: LIT Verlag.
17. Nord, Christiane (1991): Textanalyse und Übersetzen: Theoretische Grundlagen, Methode und didaktische Anwendung einer übersetzungsrelevanten Textanalyse (2., neubearb. Aufl.). Heidelberg: Julius Groos Verlag.
18. Siever, Holger (2010): Übersetzen und Interpretation: Die Herausbildung der Übersetzungswissenschaft als eigenständige wissenschaftliche Disziplin im deutschen Sprachraum von 1960 bis 2000. Frankfurt a.M.: Peter Lang.
19. Uslu, Ferit (2010): Bilgi ve İnanç Kavramlarının Analizi. Hasan Yücel Başdemir (Ed.): Epistemoloji: Temel Metinler. Ankara: Hititkitap Yayınevi, 15–17.
20. Yazıcı, Mine (2005): Çeviribilim: Temel Kavram ve Kuramları. İstanbul: Multilingual Yayınları.