Röportaj Metinlerinde Yer Alan Sözlü Dil Özelliklerinin Türkçe ve Almanca Metinlerde Karşılaştırmalı İncelenmesi

Öz

Bu çalışma, Türkçe ve Almanca yazılı röportajlarda sözlü dil özelliklerinin hangi göstergelerle ve ne ölçüde korunduğunu karşılaştırmalı olarak inceler. Veri seti, teknoloji, eğitim, kültür/sanat ve güncel gelişmeler temalarında seçilmiş 5 Türkçe ve 5 Almanca röportajdan oluşur. Çözümleme, Koch ve Oesterreicher’in medyallik–kavramsallık yaklaşımı çerçevesinde nitel içerik çözümlemesi ve yakın okuma ile yürütülmüş; sözdizimsel, dil bilgisel, sözcüksel ve pragmatik düzeylerde dolgu sözcükleri, tekrarlar, eksiltili/parataktik yapılar, söylem belirteçleri, ünlemler, parantez içi paralinguistik yansımalar ve doğrudan hitap kodlanmıştır. Kodlama iki aşamada gerçekleştirilmiş, örnekler tabloya aktarılmış ve temalar arası ortaklıklar ile ayrışmalar betimsel olarak karşılaştırılmıştır. Bulgular, yazılı yayın ortamına karşın her iki dilde de belirgin “konuşma etkisi” bulunduğunu göstermektedir. Türkçe röportajlar anlatısal akış, duygusal vurgu ve bağlaç/dolgu yoğunluğuyla yakınlık dili izlenimini güçlendirirken; Almanca röportajlar daha yapılandırılmış örgü, analitik açıklık ve tutum aktarımında modal parçacıklarla öne çıkar. Sonuçlar, kültürlerarası söylem, çeviri ve yabancı dil öğretimine uygulanabilir öneriler sunar. Bu bulgular ayrıca, röportaj türünün metinleştirilme pratiklerini görünür kılar.

Anahtar Kelimeler

• Röportaj Metinleri
• Sözlü Dil
• Karşılaştırmalı Çözümleme
• Türkçe
• Almanca

A Comparative Analysis of Spoken Language Features in Turkish and German Interview Texts

Öz

This article presents a comparative, discourse-oriented analysis of spoken language features in Turkish and German interview texts. Focusing on how these features are reconstructed in written form, the study builds on Koch and Oesterreicher’s distinction between mediality and conceptuality to examine how orality is preserved or modified in journalistic discourse. The corpus consists of ten thematically matched interviews (five Turkish, five German) drawn from contemporary print and online media. Using qualitative content analysis and close discourse reading, the texts were coded on syntactic, grammatical, lexical and pragmatic levels, with particular attention to fillers, repetitions, ellipses and paratactic structures, discourse markers, paralinguistic insertions, direct address, and (for German) modal particles. Findings show that both languages display strong conceptual orality despite the written medium. Turkish interviews tend to foreground narrative flow, affective stance and frequent filler/connector use that fosters interpersonal proximity. German interviews, by contrast, favor a more structured, analytically framed style in which stance is often conveyed through modal particles and controlled short clauses. The results highlight culturally patterned communication preferences and offer implications for intercultural discourse studies, translation, and foreign-language teaching.

Anahtar Kelimeler

• Interview Texts
• Spoken Language
• Contrastive Analysis
• Turkish
• German

Kaynakça

1. Akın, Lemi (2015): Konuşma Dili Grameri ve Sözlü Derlemlerden Yararlanarak Konuşma Dili Özelliklerinin Tespiti. Türkiyat Mecmuası 25 (1), 1–28.
2. Demir, Devran (2022): Mündlichkeit in Fremdsprachenlehrwerken: Eine Untersuchung der Sprechübungen und -aufgaben im regionalen DaF-Lehrwerk Deutsch macht Spaß (A1.2). Diyalog (2), 310-331.
3. Dudenredaktion (2022): Duden – Die Grammatik. Struktur und Verwendung der deutschen Sprache. Sätze – Wortgruppen – Wörter. 10. Aufl. Berlin: Dudenverlag.
4. Dursunoğlu, Halit (2006): Türkiye Türkçesinde Konuşma Dili ile Yazı Dili Arasındaki İlişki. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 30, 1–21.
5. Gombkötő, Kemény Krisztina (2019): Aspekte der Medialität und Konzeptionalität im DaF-Unterricht und im Deutsch als Nationalitätenunterricht in Ungarn. Doktori Disszertάció. Budapest.
6. Hall, Edward T. (1976): Beyond Culture. Garden City, NY: Anchor Press / Doubleday.
7. Hofstede, Geert / Hofstede, Gert Jan / Minkov, Michael (2010): Cultures and Organizations. Software of the Mind. Intercultural Cooperation and Its Importance for Survival. 3. ed. New York: McGraw-Hill.
8. Kandemir, Hamza / Tekeli, İbrahim / Özdaşlı, Kürşat (2016): Örgüt Kültürünün Düşük ve Yüksek Bağlamlı İletişim Tarzları Üzerine Etkisi: Kafe Çalışanları Üzerine Çalışma. Selçuk Üniversitesi Sosyal ve Teknik Araştırmalar Dergisi. Sayı: 11, 202-222.

9. Koch, Peter / Oesterreicher, Wulf (1985): Sprache der Nähe – Sprache der Distanz. Mündlichkeit und Schriftlichkeit im Spannungsfeld von Sprachtheorie und Sprachgeschichte. Romanistisches Jahrbuch 36, 15–43.
10. Pérez-Paredes, Pascual / Mark, Geraldine (2024): Rethinking Interviews as Representations of Spoken Language in Learner Corpora. Research in Corpus Linguistics 12 (2), 111–145.
11. Saylık, Ahmet (2019): Hofstede’nin Kültür Boyutları Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması; Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, Sayı: 8/3, 1860-1881.
12. Tannen, Deborah (1989): Talking Voices. Repetition, Dialogue, and Imagery in Conversational Discourse. Cambridge: Cambridge University Press.
13. Titscher, Stefan / Meyer, Michael / Vetter, Eva / Wodak, Ruth (2000): Methods of Text and Discourse Analysis. London: Sage.
14. Üstün, Ebru / Ağaçsapan, Asuman (2021): Auf das Thema „Sprache“bezogene Witze im DaF-Unterricht und ein Versuch zu ihrer Didaktisierung mit Ausblick auf den interkulturellen Aspekt. Diyalog (2), 782-807.
15. Wooffitt, Robin (2005): Conversation Analysis and Discourse Analysis. A Comparative and Critical Introduction. London: Sage Publications.