Türkiye’de Yabancı Dil Politikaları: Almancanın Seçmeli İkinci Yabancı Dil Olmasının İdarecilerin Görüşleri Doğrultusunda Değerlendirilmesi

Öz

Yabancı dil politikaları bir ülkenin hangi yabancı dillerin öğretim kurumlarında ne kadar süreyle öğretileceğine ilişkin geliştirdiği önemli politikalardan biridir. Öncelikle yabancı dil politikaları kapsamında alınan kararlar doğrultusunda yabancı dil öğretim süreci başlamaktadır. Geçmişten günümüze kadar yabancı dil politikaları incelendiğinde Türkiye’de yabancı dil öğretim sürecine ilişkin olumlu veya olumsuz olmak üzere çeşitli değişiklikler yapıldığı anlaşılmaktadır. Güncel olarak yabancı dil öğretim sürecine yönelik yapılan en son değişiklik ortaöğretim kademesinde zorunlu ikinci yabancı dil olarak öğretilen Almanca dersinin seçmeli duruma getirilmesi kararıdır. Bu bağlamda bu çalışmanın amacı 2023-2024 eğitim ve öğretim yılından itibaren Almanca derslerinin zorunlu dersler konumundan seçmeli ders durumuna getirilmesi kararının olumlu ve olumsuz yönlerinin okul idarecilerinin görüşleri doğrultusunda değerlendirilmesidir. Bu amaca ulaşmak için çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden fenomenoloji yöntemi tercih edilmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşme tekniğiyle veriler elde edilmiştir. Verilerin analiz edilmesinde betimsel analiz kullanılmıştır. Çalışmanın sonucunda MEB’in ilgili kararını idarecilerin Almancanın zor bir dil olması, okullardaki Almanca öğretiminin başarılı olmaması, Almanca öğretmeni bulma sorununun ortadan kalkması nedenlerine bağlı olarak olumlu değerlendirdiği belirlenmiştir. Olumlu yönlerinin yanı sıra kararın ikinci hatta birden çok yabancı dil öğretiminin engellenmesi, eğitimin niteliksizleştirilmesi, öğretmenlerin norm kadro fazlası durumuna düşmeleri, öğretmenlerin ders saatlerinin azalması, mesleki olarak kendilerini değersiz hissetmeleri gibi olumsuz yönlerinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Yabancı dil politikaları
• Yabancı dil öğretimi
• Almanca
• Okul idarecileri
• Seçmeli ders

Foreign Language Policies in Turkey: Evaluation of German as an Elective Second Foreign Language in Line with the Views of Administrators

Öz

Foreign language policies are one of the important policies developed by a country regarding which foreign languages will be taught in educational institutions and for how long. First of all, the foreign language teaching process begins in line with the decisions taken within the scope of foreign language policies. When foreign language policies are examined from past to present, it is understood that various changes, both positive and negative, have been made regarding the foreign language teaching process in Turkey. The most recent change to the current foreign language teaching process is the decision to make the German course, which is taught as a compulsory second foreign language in secondary education, an elective course. In this context, the aim of this study is to evaluate the positive and negative aspects of the decision to change German courses from compulsory to elective courses as of the 2023-2024 academic year, in line with the opinions of school administrators. To achieve this aim, phenomenology method, one of the qualitative research methods, was preferred in the study. Data were obtained through semi-structured interview technique. Descriptive analysis was used to analyze the data. As a result of the study, it was determined that the administrators evaluated the relevant decision of the Ministry of National Education positively due to the reasons such as the difficulty of German language, the failure of German language teaching in schools, and the elimination of the problem of finding German teachers. In addition to its positive aspects, it was concluded that the decision had negative aspects such as preventing the teaching of a second or even more than one foreign language, degrading education, teachers becoming redundant, teachers having fewer teaching hours, and teachers feeling worthless professionally.

Anahtar Kelimeler

• Foreign language policies
• Foreign language teaching
• German
• School administrators
• Elective course

Kaynakça

1. Alyaz, Yunus (2011): Alman Dili Eğitimi Anabilim Dalı Öğrencilerinin Dilsel Seviyeleri ve Almancaya İlişkin Tutumları. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 24(2), 503-525.
2. Aksöz, Münise / Balcı, Tahir (2018): Deutsch als Zweite Fremdsprache an Anadolugymnasien. Kompetenzerwartungen und Kompetenzniveaus. In: Schriften zur Sprache und Literatur II, London: Ijopec Publication, s. 104-111.
3. Balcı, Tahir / Balcı, Halime (2004): Sprachenvielfalt oder Sprachmonopol? Ein Beispiel für verfehlte Fremdsprachenpolitik aus der Türkei. Muttersprache. 114 (3), 265-271.
4. Bozlar Balcı, İpek vd. (2017): Yapılandırmacı Öğrenme Kuramına Göre Almanca Derslerinde Materyal Hazırlanması. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi. 7(1/1), 123-135.
5. Buzpınar, Vildan / Tosun, Muharrem (2021): Üniversitelerde Pandemi Döneminde Uzaktan Eğitimin Verimliliği Üzerine Bir Araştırma (Sakarya Üniversitesi Alman Dili ve Edebiyatı Örneği). PESA Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi. 7(2), 116-125.
6. Bülbül, Melik / Bülbül, Sabiha (2021): Almanca Sözlü İletişim Süreçlerinde Karşılaşılan Konuşma Güçlüklerini Gidermeye Yönelik Eylemler. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi. (43), 332-356.
7. Can, Ertuğ / Can, Canan (2014): Türkiye’de İkinci Yabancı Dil Öğretiminde Karşılaşılan Sorunlar. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 4(2), 43-63.
8. Coşkun, Hasan (2008): Türkiye’de İkinci Yabancı Dilin Oyun Yoluyla Etkili öğretimi. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitü Dergisi. 1(2), 73-89.

9. Creswell, John W. (2020): Nitel Araştırma Yöntemleri: Beş Yaklaşıma Göre Nitel Araştırma ve Araştırma Deseni. (Çev. Ed: Bütün, M. / Demir, S.B.). Ankara: Siyasal Kitabevi.
10. Demirel, Özcan (2003): Yabancı Dil Öğretimi. Ankara: Pegem Yayıncılık.
11. Genç, Ayten (2012): Türk İş Dünyasının Yabancı Dil Talebi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 42(42), 176-185.
12. Günday, Rıfat (2022): Fransa ve Türkiye’nin Yabancı Dil Eğitimi Politikaları. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi. 1(1), 181-216.
13. Hanbay, Orhan (2009): 10. Sınıf Öğrencilerinin Farklı Değişkenlere Göre İkinci Yabancı Dil Olarak Almancaya Yönelik Tutumları. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi. 8(30), 79-91.
14. Kalaycı, Dilan / Durukan, Erhan (2019): Yabancı Dil Olarak Türkçe ve İngilizce Öğretimi Ders Kitaplarının Öğrenme Alanları Bakımından Karşılaştırılması. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi. 8(4), 2162-2177.
15. Karaman, Fatma (2017): Temel Eğitimde İkinci Yabancı Dil Olarak Almanca Öğretimi. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi. 7(2/1), 104-110.
16. Kaşıkçı, Semra / Alperen, Altan (2024): Almanca Öğretiminde Dijital Oyun Yöntemiyle Okuma Becerisinin Geliştirilmesi. Alman Dili ve Kültürü Araştırmaları Dergisi. 6(1), 1-12.
17. Kırmızı, Bülent (2009): Etkili Bir Almanca Öğretimi İçin Öğretmen Beklentileri. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 12(22), 268-280.
18. Koçak, Muhammet / Çobanoğulları, Ferdiye (2017): Dünyada İkinci Yabancı Dil Olarak Almanca Öğretiminde Danimarka Örneği. Maarif Mektepleri. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi. 1(1), 1-12.
19. Kolaç, Emine (2008): “Küresel Dil” Kavramının Düşündürdükleri. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. (16), 61-82.
20. MEB (2006): Yabancı Dil Eğitimi ve Öğretimi Yönetmeliği.
21. MEB (2012): 2012/37 Nolu Genelge, Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
22. MEB (2023): Tebliğler Dergisi, cilt: 86, sayı: 2789-EK 2, s.1318-1436.
23. Milli Eğitim Bakanlığı (2017): Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği, erişim: https://ogm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2018_02/21094122_yYnetmelik.docx. erişi tarihi: 26.03.2026.
24. Ömür, Faik / Tanrıkulu, Lokman (2024): Almanca Öğretmenliği Öğrencileri Gözünden Almanca Dersinin Türk Eğitim Sistemindeki Yeri ve Güncel Düzenlemelere İlişkin Görüşleri. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi. (Ö15), 717-732.
25. Özdemir, Ayhan Y. (2022): Yabancı Dil Olarak Almanca Öğretmenlerinin Ders Kitabına Bağlı Kalma Sorunsalı. Social Sciences Studies Journal (SSSJournal). 5(50), 6518-6527.
26. Pamuk, Erbil / Kiraz, Zafer (2016): Ortaokullarda Okutulan Seçmeli Ders Uygulamalarında Okul Yöneticilerinin Karşılaştıkları Problemler. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 16(3), 977-1003.
27. Patton, M. Q. (2018): Nitel Araştırma ve Değerlendirme Yöntemleri. (Çeviri Ed: Bütün M. / Demir, S.B.). Ankara: Pegem Akademi.
28. Slattery, Martin (1991): Key Ideas in Sociology. Cheltenham: Nelson Thomas Publishers.
29. Tatar, Sibel (2010): İngilizce’nin Yabancı Dil Olarak Öğretiminde Anadili İngilizce Olan ve Olmayan Öğretmenlerin Rolü. Bogazici University Journal of Education. 27(2), 49-57.
30. Tuğlu, Yıldırım / Bakır, Nevzat (2024): MEB Kararı Sonrası Zorunlu Almanca Dersinin Kaldırılmasının Üniversite Etkileri. HUMANITAS-Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi. 12(23), 359-376.
31. Yaman, İsmail (2018): Türkiye’de İngilizce Öğrenmek: Zorluklar ve Fırsatlar. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi. (11), 161-175.
32. Yıldırım, Ali / Şimşek, Hasan (2018): Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri, 11. Baskı, Ankara: Seçkin Yayıncılık.
33. Yorulmaz, Murat (2013): Avrupa Birliği Dil Politikaları Ekseninde Çokdillilik Uygulamaları ve Karşılaşılan Dil Sorunu. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi. 3(5), 201-218.